III SA/Po 797/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak As. sąd. Szymon Widłak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody z dnia [ ... ] nr [ ... ] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [ ... ] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. przyznaje adwokatowi M. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [ ... ] złotych, w tym [ ... ] złotych tytułem podatku od towarów i usług, IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz.Widłak /-/B.Sokołowska /-/ M.Ławniczak WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [ ... ]r. nr [ ... ] Burmistrz Miasta orzekł, na podstawie art. 138 §1 kpa i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity – Dz. U. Nr 87 z 2001 r., poz. 960 ze zm.), o wymeldowaniu A. A. z pobytu stałego z lokalu nr 2 w budynku nr [ ... ]. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że A. A. nie przybywa w spornym lokalu od 1994 r., pomimo posiadania uprawnienia do korzystania z mniejszego pokoju i współkorzystania ze wspólnych pomieszczeń wynikającego z wyroku rozwodowego z grudnia 1993 r. W trakcie wizji lokalowej z dnia 22 lutego 2006 r. A. A. oświadczył, iż został zmuszony do opuszczenia mieszkania z powodu awantur z byłą żoną oraz jej synem – R. R. Obecnie mieszka w altance na ogródkach działkowych. Według A. A. opuścił on mieszkanie dobrowolnie. Była żona potwierdziła też, że przez okres 11 lat przed sądem powszechnym toczyła się sprawa o wzajemną eksmisję, która została ostatecznie umorzona. Z tego względu organ ewidencyjny uznał, iż A. A. opuścił mieszkanie dobrowolnie, nie zamierza do niego powracać, a swoje życie skoncentrował w innym miejscu, więc zaszły przesłanki do jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego. W odwołaniu od powyższego orzeczenia A. A. wniósł o jego uchylenie, zarzucając Burmistrzowi Miasta naruszenie jego prawa do korzystania z konstytucyjnych uprawnień, warunkowanych posiadaniem stałego miejsca zameldowania (prawo do udziału w wyborach itd.), oraz bezpodstawne uczynienie go osobą bezrobotną. Podniósł również, iż opuszczenie przez niego lokalu miało charakter przymusowy, związany m. in. z wyrzuceniem jego rzeczy osobistych, wymianą zamka w drzwiach itd. Tym samym zakwestionował wiarygodność zeznań A. A. Wojewoda decyzją z dnia [ ... ] r. nr [ ... ] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, iż A. A. po opuszczeniu mieszkania nie poczynił skutecznych kroków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania, sprawa sądowa o eksmisję R. R. została umorzona i nie zamierzał do niego powrócić, wobec czego należało orzec o jego wymeldowaniu. Organ II instancji podkreślił też, że nie jest obowiązany zapewnić obywatelowi miejsca pobytu stałego, tylko on sam winien zadbać o uzyskanie uprawnienia do przebywania w lokalu, a organ jedynie ten stan zarejestruje w swej ewidencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. A. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (przyjęcie tezy o dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu), naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej, art. 7 i 77 § 1 kpa oraz naruszenie podstawowych praw konstytucyjnych (art. 62 i 75 ust. 1 Konstytucji – prawo do udziału w wyborach i obowiązek władz publicznych polegający na przeciwdziałaniu bezrobociu). Skarżący podkreślił fakt opuszczenia lokalu na skutek intensywnych konfliktów rodzinnych oraz usuwania jego rzeczy osobistych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 6 września 2006 r. skarżący podkreślił, iż złożone przez niego w trakcie wizji lokalowej oświadczenie o braku chęci powrotu do lokalu zostało podjęte na skutek błędnego przekonania, iż w mieszkaniu przebywa nadal R. R. – syn jego byłej żony, który jak się okazało już tam w tej dacie nie mieszkał. Na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż A. A. opuścił sporny lokal w 1994 r. pod wpływem silnego przymusu psychicznego. Z powództwa skarżącego toczyła się sprawa o eksmisję R. R., zakończona umorzeniem postępowania. Przeciwko skarżącemu wytoczono powództwo wzajemne o eksmisję. Obecny na rozprawie Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi, uznając zaskarżone decyzje za zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył , co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.) . Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (m.in. wyrok NSA z 25 października 2005 r., II OSK 127/05, LEX nr 201427; wyrok NSA z 15 lutego 2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00 ; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937 ; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Nieprzebywanie w lokalu jest więc wynikiem woli, zamiaru danej osoby. Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, iż opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Podnosił on bowiem kategorycznie i konsekwentnie w toku całego postępowania, iż wyprowadził się z mieszkania przy ul. [ ... ] w 1994 r. z powodu narastających konfliktów rodzinnych z byłą żoną i jej synem R. R. (na okoliczności te powoływał się w trakcie wizji lokalowej i w uzasadnieniu złożonego odwołania). Organ II instancji nie zanegował tych twierdzeń. Odmówił jednak uznania niedobrowolnego charakteru opuszczenia lokalu z powodu niepodjęcia przez skarżącego środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego (jego zdaniem) posiadania. Za środek tego rodzaju uznano bowiem powództwo o przywrócenie utraconego posiadania lokalu przyznanego A. A. wyrokiem rozwodowym, którego skarżący faktycznie nie wytoczył przeciwko swojej byłej żonie czy jej synowi. W trakcie wizji lokalowej z dnia 22 lutego 2006 r. skarżący zeznał jednak, iż po opuszczeniu lokalu, które według niego miało charakter niedobrowolny wystąpił do Sądu Rejonowego w Chodzieży z powództwem o eksmisję R. R. ze spornego lokalu (pokoju przyznanego sądownie). Fakt ten potwierdziła A. A., stwierdzając, iż przez okres 11 lat toczyła się przed sądem powszechnym sprawa o eksmisję wzajemną, zakończona ostatecznie umorzeniem postępowania (k. 9 akt administracyjnych). Do okoliczności tej nie odniósł się w ogóle organ I instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia, a organ odwoławczy wyjaśnił lakonicznie, że umorzona sprawa eksmisyjna nie może zostać uznana za skuteczne podjęcie środka prawnego zmierzającego do przywrócenia utraconego posiadania. W ocenie Sądu takie ustalenie organu II instancji nie było prawidłowe, albowiem nie jest dopuszczalne zawężanie pojęcia środka prawnego zmierzającego do przywrócenia utraconego posiadania wyłącznie do typowego powództwa posesoryjnego (opartego na art. 344 Kodeksu cywilnego). Za środek tego rodzaju należałoby uznać również m. in. powództwo eksmisyjne, którego celem jest uzyskanie orzeczenia sądowego zobowiązującego dany podmiot do opuszczenia danego lokalu pod rygorem usunięcia go w drodze przymusowej egzekucji. W ten sposób można bowiem umożliwić faktyczne korzystanie z danego lokalu osobie do tego wyłącznie uprawnionej. Organy obu instancji nie poczyniły jednak w tej kwestii praktycznie żadnych ustaleń dowodowych, nie badając kiedy skarżący wytoczył powództwo przeciwko R. R. oraz kto i kiedy wytoczył przeciwko niemu powództwo wzajemne. Organy nie ustaliły, czy skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu sądowym, dlaczego trwało ono aż 11 lat, co było konkretną przyczyną jego umorzenia i kiedy powyższe orzeczenie stało się prawomocne. Tymczasem, zdaniem Sądu, tylko wyczerpujące ustalenia w tym zakresie pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie, czy A. A. podjął w istocie środek prawny umożliwiający mu ponowne objęcie spornego lokalu w faktyczne posiadanie, i czy wobec tego należy uznać opuszczenie przedmiotowego mieszkania za dobrowolne bądź też przeciwnie za niedobrowolne. Organy obu instancji powoływały się wprawdzie na fakt złożenia przez skarżącego w trakcie wizji lokalowej w dniu 22 lutego 2006 r. oświadczenia o braku chęci powrotu do spornego mieszkania, jednakże A. A. w toku postępowania sądowego podkreślił zdecydowanie, iż deklaracja tej treści wynikać miała wyłącznie z błędnego przeświadczenia o dalszym zamieszkiwaniu w lokalu R. R. (zob. pismo z 6 września 2006 r. – k. 48 akt sądowych). Wynika stąd, iż samo ustalenie organów dotyczące jednoznacznej niechęci skarżącego do ewentualnego powrotu do mieszkania również winno zostać zweryfikowane w trybie dodatkowego postępowania dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy rzeczą organu będzie wobec tego uwzględnienie powyższych uwag i rozważań oraz przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, co umożliwi ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy zaszły ustawowe przesłanki (określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) przemawiające za wymeldowaniem skarżącego ze spornego lokalu, a mianowicie, czy doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Organ winien rozważyć przy tym zasadność przeprowadzenia dowodu z zeznań R. R. i ewentualnie innych świadków na okoliczność konkretnych przyczyn opuszczenia przez A. A. lokalu w 1994 r. Ponieważ w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego nie poczyniono wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przede wszystkim nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, doszło do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach postępowania oraz o wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w myśl art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 250 powyższej ustawy w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 litera c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) /-/Sz. Widłak /-/B. Sokołowska /-/M. Ławniczak KS d