I FZ 81/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Juliusz Antosik po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 86/07 w zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 10 lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego i odmowy stwierdzenia nadpłaty w tym podatku postanawia oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 9 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 86/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną przez A. K. decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K., stwierdził że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a ponadto zasądził od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz Artura Kotyni kwotę 104 (sto cztery) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. Artur Kotynia złożył zażalenie na powyższe orzeczenie WSA w Szczecinie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I FZ 406/07, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. W uzasadnieniu swego orzeczenia wskazał, że Sąd I instancji w sposób nieprecyzyjny uargumentował swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, WSA w Szczecinie postanowieniem z dnia 3 stycznia 2008 r. zasądził od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz skarżącego kwotę 104 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że o kosztach w stosunku do skarżącego – A. K., będącego radcą prawnym, należało orzec na podstawie art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., a nie przepisu unormowanego w § 2 tego artykułu. Sąd zaznaczył, że art. 205 § 2 p.p.s.a. ma wyłącznie zastosowanie w przypadku gdy strona jest zastępowana przez zawodowego pełnomocnika i nie dotyczy sytuacji, w której radca prawny działa we własnej sprawie. Nie można bowiem uznać, że świadczy on wtedy pomoc prawną. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 3 stycznia 2008 r., żądając jego zmiany poprzez zasadzenie dodatkowo 600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący nie zgodził się z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu, wskazując, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 205 § 2 p.p.s.a. W jego ocenie przepis ten normuje zarówno sytuację, w której za stronę działa lub w jej imieniu występuje radca prawny, jak i osobę , której poglądy wyrażał radcy prawny. Na poparcie swojej argumentacji powołał się zarówno na treść Słownika Języka Polskiego w zakresie słowa "reprezentować", jak i na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 sierpnia 1965 r., sygn. akt II PZ 29/63. Dodatkowo wskazał, że sprawa, która prowadzi przed sądem administracyjnym jest skomplikowana. Zdaniem skarżącego fakt skomplikowania prawnego sprawy oznacza, że tzw. "przeciętny obywatel" nie posiadający wykształcenia prawniczego, aby skutecznie dochodzić swoich praw musiałby zwrócić się do fachowego pełnomocnika, tj. radcy prawnego lub adwokata. W konsekwencji czego poniósłby koszty postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika, które sąd nakazałby mu zwrócić stronie przegrywającej sprawę, tj. organowi celnemu. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie poniósł koszty ponieważ zajmując się sam własną sprawą nie uzyskał wynagrodzenia za inne zlecenia pochodzące od osób trzecich, które mógłby zrealizować w tym samym czasie, a których nie mógł przyjąć ze względu na zajmowanie się swoją własną sprawą. Porównując sytuację "przeciętnego obywatela" i skarżącego w niniejszej sytuacji oczywistym jest, że "przeciętny obywatel" odzyskuje koszty, które poniósł w związku z wygraną sprawą, natomiast skarżący przez sam fakt posiadanego wykształcenia, kosztów które poniósł w związku z wygraną sprawą nie odzyskuje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, w całej rozciągłości podziela stanowisko Sądu I instancji zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 stycznia 2008 r. Zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a. "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". Przepis ten statuuję zasadę zwrotu kosztów celowych w przypadku uwzględnienia skargi strony. Uszczegółowienie zasad oraz wysokości kosztów następuję w dalszych przepisach Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności podejmowany przez zawodowych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych czy rzeczników patentowych). Jednym z przepisów, konkretyzujących ową zasadę jest art. 205 p.p.s.a., który definiuje pojęcie "niezbędne koszty postępowania". Jednocześnie artykuł ten odmiennie reguluje zakres owych kosztów w sytuacji, gdy strona działa osobiście lub przez nieprofesjonalnego pełnomocnika (art. 205 § 1 p.p.s.a.) od tej, która jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika (art. 205 § 2 p.p.s.a.). Korzystanie z usług zawodowych pełnomocników co do zasady wiąże się z ponoszeniem kosztów. Kosztów takich strona nie ponosi, w przypadku gdy działa osobiście, czy też jest reprezentowana przez podmiot nie trudniący się zawodowo świadczeniem pomocy prawnej. Jeśli zatem strona ponosi koszty związane z opłaceniem usług prawnych, to zasadne jest, aby w świetle zasad dotyczących kosztów postępowania (vide art. 200 p.p.s.a.) koszty te były następnie jej zwracane w przypadku uwzględnienia skargi. Kryterium tego podziału stanowi zatem wyłącznie sposób działania, na jaki zdecydowała się strona w toku postępowania przed sądem administracyjnym. Może on bowiem działać osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 p.p.s.a.). Przepis art. 34.p.p.s.a. jest jasny i nie wymaga komentarza, jednakże z uwagi na treść zarzutów postawianych w zażaleniu należy przypomnieć, że pełnomocnik jest przedstawicielem osoby udzielającej pełnomocnictwa (art. 95 i 96 K.C.). Pełnomocnictwo jest jedną z form przedstawicielstwa. Przedstawicielstwo zaś, według konstrukcji przyjętej w prawie polskim, polega na tym, że jedna osoba dokonuje w imieniu drugiej osoby czynności prawnej, która, jeśli mieści się w granicach udzielonego pełnomocnictwa przedstawiciela do działania w cudzym imieniu, pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (patrz. A.Wolter, J.Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo Cywilne zarys części ogólnej , Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, warszawa 2001, s. 336; podobnie Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, CH.Beck, Warszawa 2004, s.310-311). Instytucja ta wymaga zatem występowania przynajmniej dwóch osób: pełnomocnika oraz umocowującego go do działania mandanta (mocodawcy). Skoro zatem art. 205 § 2 p.p.s.a. stanowi w swej treści, że: "do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony", to należy uznać, że przepis ten odnosi się wyłącznie do strony, która zdecydowała się występować przed sądami administracyjnym za pośrednictwem pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym (a także doradcą podatkowym czy rzecznikiem patentowym – art. 205 § 4 p.p.s.a.). Fakt, że skarżący jest jednocześnie radcą prawnym nie może jednak zmieniać samej istoty stosunku przedstawicielstwa. W żadnej mierze nie można bowiem przyjąć, wbrew temu co sugeruje skarżący, że czynności podjęte przez stronę wykonującą zawód adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego w imieniu swoim i na swoją rzecz nie będą działaniami podjętymi osobiście, a za takie właśnie należało uznać czynności podejmowane przez skarżącego w toku postępowania przed sądem. Posiłkowanie się treścią słownika języka polskiego dla "odkodowania" użytego w art. 205 § 2 p.p.s.a. sformułowania "strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego..." jest zresztą w świetle jednej z podstawowych zasad wykładni prawa (clara non sunt interpretanda) jak i powyższych argumentów zbędne. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.