I OZ 347/10

Dnia 19 maja 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 1150/06 odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. D., I. P., K. W. i innych na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 1150/06 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. D., I. P., K. W. i innych na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2006 r., Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M. S. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2010 r., sygn. I OSK 1496/09 Naczelny Sąd Administracyjny przekazał ten wniosek według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi w Rzeszowie. Wnioskiem z dnia 9 lutego 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF M. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że ze względu na stan zdrowia od 16 lat przebywa na rencie. Z żoną i córką, która jest bezrobotna, utrzymują się ze skromnych emerytur, a od września 2009 r. żona prowadzi działalność gospodarczą. Natomiast stan jego zdrowia nie pozwala na uzyskiwanie dodatkowych dochodów. Z uwagi na niewystarczające dane wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia przez wyjaśnienie, czy członkowie rodziny S. są właścicielami samochodów osobowych, telefonów komórkowych, a jeżeli tak, to jakie są miesięczne koszty utrzymania tych przedmiotów oraz podanie rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego, składników majątkowych wykorzystywanych do prowadzenia tej działalności oraz kwot dochodu uzyskiwanego na tej podstawie w skali miesiąca. Pomimo upływu zakreślonego terminu M. S. nie wykonał ww. wezwania. Postanowieniem z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 1150/06, wydanym przez referendarza sądowego odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na powyższe postanowienie M. S. złożył sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 17 marca 2010 r. M. S. został ponownie wezwany do udzielenia dodatkowych informacji w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych przez niego dochodów, celem wyjaśnienia wątpliwości dotyczących danych zawartych w poprzednich oświadczeniach. W odpowiedzi wnioskodawca wyjaśnił, że żyje w najbiedniejszym rejonie Unii Europejskiej, nie posiada przedmiotów o wartości ponad 3 000 euro, średnia wysokość stałych wydatków na żywność i ubiór to 2000 złotych miesięcznie. Dodatkowo nadmienił, że z żoną utrzymują się z emerytury z ZUS, Natomiast z posiadanych nieruchomości rolnych położonych w różnych gminach, nie uzyskuje dochodu i dopłat. Wskazał, że "ze względu na charakter sprawy i zasadę równości -art. 32 Konstytucji RP - przed NSA w Warszawie winien wystąpić profesjonalny przedstawiciel". W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższe okoliczności wskazują, że M. S. nie wykazał swojej trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych ustaleń wynika, że M. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 26-letnią córką. W skład jego majątku wchodzi: dom murowany o pow. 135 m2, dom drewniany o pow. 66 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 1,52 ha. Źródłem zaś dochodów jest jego emerytura - w wysokości 1158, 64 zł, emerytura żony - w wysokości 1241,54 zł. Wskazał, że nieruchomość rolna nie przynosi dochodu, nie uzyskuje też dopłat. Konkludując wyjaśnił, że średnie miesięczne wydatki przeznaczane na żywność i ubiór wynoszą ok. 2000 zł miesięcznie. Sąd zaznaczył, że pomimo dwukrotnego wezwania wnioskodawca nie przedstawił Sądowi wyciągu z rachunku bankowego żony oraz oświadczenia o dochodzie z prowadzonej przez jego żonę działalności. Natomiast brak tych danych uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej M. S. oraz rozważenia możliwości przyznania prawa pomocy. Posiadanie zaś majątku nieruchomego tj. budynku mieszkalnego o pow. 135 rn2, domu drewnianego o pow. 66 m2, nieruchomości rolnej o pow. 1,52 ha. oraz dochodu w wysokości 2400,18 zł i dochodu z prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej, zdaniem Sądu wyklucza możliwość stwierdzenia, że M. S. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zażalenie na to postanowienie wniósł M. S.. Postanowienie zaskarżył w całości podnosząc, że podał wszystkie wymagane informacje potwierdzające spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz podnosząc szereg okoliczności odnoszących się do nieprawidłowego działania organów i wadliwości zaskarżonej decyzji, nie wskazując konkretnie, jakich naruszeń prawa dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Konkludując stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do realiów gospodarki wolnorynkowej świadczenia usług prawnych i wysokości opłat w tak skomplikowanej i wielowątkowej sprawie przez co odmówił mu prawa do sądu "równych szans". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą, fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że M. S., mimo skierowanego do niego wezwania, nie uprawdopodobnił oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego żony oraz oświadczenia o dochodzie z prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie miał możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji majątkowej M. S. i obiektywnej weryfikacji zarówno jego sytuacji rodzinnej jak i majątkowej. Niezależnie od tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności przedstawione przez M. S. nie dawały podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że zarówno skarżący jak i jego żona uzyskują stały dochód miesięczny, który przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 lutego 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji pozostałe zarzuty przytoczone w uzasadnieniu zażalenia, które w znacznej mierze wykraczają poza ramy środka odwoławczego, należy uznać za niepodlegające ocenie sądu odwoławczego. Mając na uwadze wszystkie wyżej opisane okoliczności faktyczne i argumenty prawne Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie z mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.