I GZ 242/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K.– F. H. "A." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Go 950/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K.– F. H. "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt I SA/Go 950/07, referendarz sądowy odmówił przyznania T. K. prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym. T. K. w złożonym oświadczeniu wskazał, że nie posiada oszczędności ani majątku, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwojgiem dzieci, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie osiąga żadnego dochodu, zaś żona osiąga dochód 938 zł brutto z tytułu umowy o pracę na czas określony do dnia 9 grudnia 2007 r. Ponadto wskazał w oświadczeniu że miesięczny koszt utrzymania jego rodziny wynosi około 3.000 zł. Po rozpatrzeniu sprawy w związku z wniesionym sprzeciwem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Go 950/07, odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia kosztów postępowania w zakresie częściowym, a z treści oświadczenia wynikają sprzeczności. Skarżący twierdzi, iż od wielu miesięcy nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada oszczędności, a zarazem oświadcza, że miesięcznie wydaje ok. 3.000 zł. Rodzi to wątpliwości co do wiarygodności deklaracji o braku dochodów oraz domniemanie, że skarżący posiada przemilczane we wniosku źródło finansowania wydatków. W tym kontekście wpis od skargi w kwocie 200 zł jest kilkunastokrotnie mniejszy niż miesięczne wydatki skarżącego. Sąd stwierdził ponadto, że negatywnej oceny wniosku nie zmienia okoliczność, iż ze skarg T. K. toczą się liczne postępowania, ponieważ uzasadnienie wniosku oraz oświadczenia o stanie majątkowym zawierają sprzeczności nie pozwalające na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a tym samym jego możliwości płatniczych. W oświadczeniu skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Skarżący podał, że wraz z małżonką nie posiadają żadnego majątku, środków finansowych ani przedmiotów wartościowych. Nie wskazał żadnych dodatkowych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której małżonkowie nie osiągający jakichkolwiek dochodów wydają miesięcznie na utrzymanie swoje i swoich dzieci 3.000 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący twierdzi, iż wykazał ponad wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie dokonać wpisu sądowego, a odmowa przyznania mu prawa pomocy jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organy celne za dostatecznie udowodnione. Ponadto stwierdził, że przed sądem toczy się kilkadziesiąt spraw, "które pozostają nie bez znaczenia do współistniejących kosztów", gdyż kosztów takich nie byłby w stanie ponieść żaden przedsiębiorca. Niewłaściwe jest zatem stanowisko Sądu I instancji w zakresie konieczności gromadzenia środków finansowych koniecznych do obsługi finansowej ewentualnych sporów z organem celnym. Skarżący podkreślił, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Zdaniem T. K., Sąd I instancji, oceniając jego sytuację majątkową, w sposób wybiórczy uznał, że koszty przeznaczone na telewizję, radio czy też wydatki na kształcenie dzieci nie mieszczą się w granicach wydatków koniecznych do utrzymania rodziny i pieniądze te mogłyby być spożytkowane na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący zaznaczył, że utrzymanie jego rodziny zapewniają środki darowane mu przez ojca i teściów w ściśle określonym celu. Wielość sporów prowadzonych przez niego przed sądami i organami celnymi, wysokość naliczanych zobowiązań i przez to wysokość wpisów sądowych przekraczają możliwości finansowe zarówno skarżącego, jak i jego bliskich, o ile ci ostatni zgodziliby się w ogóle takiej pomocy udzielić. T. K. wskazał ponadto, że jego żona jest osobą bezrobotną, a on sam od kwietnia do września 2006 r. przebywał w areszcie tymczasowym, co powodowało, że nie osiągał żadnego dochodu. W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i zażaleniu na ww. postanowienie poprzestał na oświadczeniu, że nie osiąga żadnych dochodów, oraz że koszty utrzymania żony i dwóch nastoletnich synów wynoszą miesięcznie 3.000 zł. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że złożone przez skarżącego oświadczenie o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawiera dostatecznych danych, koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. W oświadczeniu skarżący ograniczył się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie majątkowym i braku dochodów, nie podał jednakże żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której małżonkowie nie osiągający żadnych dochodów wydają miesięcznie na utrzymanie rodziny 3.000 zł. W zażaleniu T. K. podnosi, że środki na utrzymanie jego rodziny pochodzą od jego ojca i teściów i są to środki darowane mu w celu ściśle określonym. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący pominął jednak fakt otrzymywania co miesiąc kwoty 3.000 zł od ojca i teściów. Wobec powyższego uprawnione jest stwierdzenie, że dane zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wiarygodne. Ponadto należy zwrócić uwagę, że Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy powinien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów, to istotnie Sąd I instancji nie dysponował materiałem, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że na aprobatę zasługuje twierdzenie skarżącego, iż w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Skarżący stwierdził wprawdzie, że przed Sądem toczy się kilkadziesiąt spraw, które pozostają nie bez znaczenia do współistniejących kosztów. Wymieniony, mimo iż to na nim spoczywa ciężar dowodu, nie wskazał jednak konkretnych spraw (brak jakichkolwiek danych co do ilości spraw, sygnatur akt, dat wpływu skarg do Sądu itp.), ani nie sprecyzował kosztów, jakie musiał ponieść w związku z tymi sprawami i dlatego twierdzenia te uznać należy za niewystarczające. Trzeba bowiem raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Powyższej oceny nie zmienia podniesiona przez T. K. okoliczność, że między kwietniem a wrześniem 2006 r. przebywał w areszcie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w niniejszej sprawie w dniu 22 października 2007 r., a zatem ponad rok po opuszczeniu aresztu przez skarżącego, ponadto T. K. nie wykazał, że ta okoliczność w dalszym ciągu pogarsza jego sytuację majątkową. Nieuzasadnione jest także kilkukrotnie podnoszone w zażaleniu twierdzenie, jakoby Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy przyjmując, że każdy przedsiębiorca winien być przygotowany na mogące powstać koszty związane z sądowym dochodzeniem swoich praw. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji w ogóle nie wyraził takiego poglądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.