II SA/Wa 1544/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. K. działającej w imieniu na rzecz małoletnich M., M., K., I., A. i S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia [...] września 2006 r., działającej w imieniu małoletnich dzieci M., M., K., I., A. i S., o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci na przestrzeni 49 lat życia udowodnił okres składkowy wynoszący 21 lat 6 miesięcy i 17 dni. Ostatnio udokumentowany okres składkowy ojca dzieci przypada na dzień 31 grudnia 2000 r. Od powyższej daty do dnia zgonu w dniu 1 lipca 2006 r., czyli przez okres ponad 5 lat, nie został udokumentowany żaden okres ubezpieczenia potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działająca w imieniu małoletnich dzieci M. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec dzieci pracował dopóki mógł. Gdy przestał pracować był zarejestrowany jako bezrobotny. Z sekcji zwłok przeprowadzonej po śmierci wynika, że miał zmiany wątroby, trzustki i narządu krążenia. Wcześniej skarżył się na złą kondycję, co może wskazywać, że choroba rozwijała się u niego dużo wcześniej. Ponadto podkreśliła bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] maja 2007 r. i w uzasadnieniu wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy u zmarłego ojca dzieci przypada na grudzień 2000 r, a z akt sprawy nie wynika aby po tej dacie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero na dzień zgonu, tj. 1 lipca 2006 r. Z powyższego wynika, że przez okres 5 lat i 6 miesięcy ubezpieczony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty w trybie zwykłym. We wskazanym okresie nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Pani M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. Podkreśliła, że jej mąż był chory i to doprowadziło do przedwczesnej śmierci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że ojciec małoletnich dzieci orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w dacie zgonu, tj. 1 lipca 2006 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 21,5 roku i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku zmarłego ojca dzieci, zaś ostatni okres ubezpieczenia przypada na 31 grudnia 2000 r. Oznacza to, że przez ponad 5, 5 roku nie wykonywał żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy, nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Organ również wziął pod uwagę rejestrację ojca dzieci w charakterze bezrobotnego i sytuację na rynku pracy, ale sama rejestracja nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Nie wykazano również aby w okresie rejestracji jako bezrobotny przejawiał jakąkolwiek aktywność dla podjęcia zatrudnienia. Słusznie organ podkreślił, iż niepełnoletnie dzieci spełniają trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Są pozostałymi po ubezpieczonym członkami rodziny i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy oraz nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu zmarłego ojca dzieci. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.