I FZ 36/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 661/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 16 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za luty 2001 r. wraz z odsetkami oraz za koszty postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 661/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że w dniu 19 września 2007 r. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Do wniosku załączono: zaświadczenie pracodawcy podatnika wraz z porozumieniem zmieniającym wysokość wynagrodzenia za pracę, zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan zdrowia podatnika, jego zeznanie podatkowe PIT 37 za rok podatkowy 2006 oraz akt notarialny o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej między podatnikiem i jego żoną. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 936 zł brutto. Dodatkowo podał, że pełni on funkcję wiceprezesa w spółce "I", jednakże z tego tytułu nie otrzymuje wynagrodzenia. Z wniosku wynikało także, że podatnik nie dysponuje żadnym majątkiem, ani oszczędnościami, zamieszkuje w domu, będącym własnością żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej i wspólnie z nią utrzymuje dwoje dzieci. Nadto skarżący, powołując się na zaświadczenie lekarskie, zwrócił uwagę, na ponoszone przez niego koszty leczenia, które wynoszą ok. 300 zł miesięcznie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że informacje przedstawione przez podatnika i dokumentacja załączona do wniosku nie są wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądań w tym wniosku zawartych. Wobec powyższego w oparciu o art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana jako "P.p.s.a." wezwał skarżącego do przedłożenia szeregu dokumentów, w szczególności tych dotyczących sytuacji majątkowej jego małżonki, jak również stosownych oświadczeń co do liczby osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wykazu koniecznych wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny. Podatnika zobowiązano także do nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych oraz dokumentu, który potwierdzałby, że od początku 2007 r. do 18 października 2007 r. nie otrzymywał on wynagrodzenia w związku z pełnieniem funkcji wiceprezesa w spółce "I.". Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy wskazującego, czy skarżący, bądź członkowie jego rodziny od początku 2007 r. korzystali ze środków pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie podatnik oświadczył, że z małżonką i teściową nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada rachunków bankowych, nie korzysta ze środków pomocy społecznej i nie pobiera wynagrodzenia w ramach pełnionej funkcji wiceprezesa. Do pisma nie dołączono jednak dokumentów, do przedłożenia których skarżący został wezwany, co w ocenie Sądu pierwszej instancji uniemożliwiło dokonanie prawidłowej oceny jego sytuacji materialnej. Tym samym Sąd przyjął, że podatnik nie wykazał, jakoby jego stan majątkowy i rodzinny uprawniał do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podatnik zaskarżył powyższe orzeczenie. Wnosząc o uchylenie w całości kwestionowanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, strona zarzuciła temuż Sądowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący przekonywał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, tj. złożone przez niego oświadczenia i nadesłana dokumentacja, stanowi wystarczającą podstawę przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W nawiązaniu do powyższego podatnik - opisując swój stan majątkowy, podkreślił, że fakt, iż nie jest on osobą bezrobotną, ale uzyskuje pewien dochód nie znaczy, że nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie go z kosztów sądowych. Wskazał przy tym, że nie miał możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację majątkową małżonki, gdyż pozostaje z nią w konflikcie. Argumentując swoje stanowisko skarżący podkreślił także, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji stoi w sprzeczności z zagwarantowanym konstytucyjnie prawem jednostki do sądu, gdyż uniemożliwia dochodzenie swoich praw osobie znajdującej się w złej kondycji finansowej. Nadto podatnik zarzucił WSA w Szczecinie brak należytego uzasadnienia kwestionowanego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana także jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub podczas jego trwania. W przypadku osoby fizycznej wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące m.in. dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach oraz stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony, bądź wzbudza wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć – na wezwanie sądu – w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag i w oparciu o akta sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie podjął wszystkich czynności w celu dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że między wnioskodawcą i jego małżonką obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, czego potwierdzeniem miała być kopia wypisu z aktu notarialnego, w którym małżonkowie wyłączają majątkową wspólność ustawową. W myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.r.i o.", w razie wyłączenia majątkowej wspólności ustawowej udziały małżonków są równe, chyba że co innego wynika z umowy majątkowej małżeńskiej (art. 50¹ zd. pierwsze k.r.i o.). Z powyższego wynika, że w przypadku braku odmiennych postanowień w umowie wyłączającej wspólność majątkową ustawową, majątek nabyty przez małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej przypada każdemu z nich w równych częściach. Niewątpliwie regulacja ta nie odnosi się do przedmiotów należących do majątku osobistego małżonków, nieobjętych wspólnością ustawową. W ocenie tutejszego Sądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, analizując sytuację finansową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., powinien był wziąć pod uwagę treść ww. przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i zobowiązać stronę do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego małżonków oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym skarżącego. Dopiero bowiem doprecyzowanie informacji w tym zakresie umożliwi uzyskanie pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, który twierdzi, że żadnym majątkiem nie dysponuje i stanowić będzie podstawę do rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art.197 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.