I FZ 25/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2007 r., o sygn. akt I SA/Sz 667/07 w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 16 lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za sierpień 2001 r. wraz z odsetkami oraz koszty postępowania egzekucyjnego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Sz 667/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd przedstawił sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy, którą ustalono na podstawie nadesłanych dokumentów. Zgodnie z poczynionymi ustaleniami wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu w spółce "E.", gdzie osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 936 zł brutto, ponadto pełni także funkcję wiceprezesa spółki "I." (wnioskodawca na wezwanie Sądu nie przedłożył zaświadczenia o niepobieraniu wynagrodzenia z tego tytułu), zamieszkuje wraz z małżonką w będącym jej własnością domu, ma na utrzymaniu dwoje dzieci, dodatkowo ponosi miesięczne koszty leczenia w kwocie 300 zł. Na wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów odnośnie posiadanych kont bankowych oraz osiąganych przez małżonkę dochodów skarżący ograniczył się do oświadczenia, iż nie posiada rachunku bankowego i tylko częściowo partycypuje w utrzymaniu dzieci, teściowa wnioskodawcy nie partycypuje w kosztach jego utrzymania, a skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Sąd I instancji uznał, że niezastosowanie się przez skarżącego do wezwania Sądu w pełnym zakresie uniemożliwiło ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a zatem skarżący nie wykazał, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł zażalenie, w którym powtórzył podnoszone wcześniej argumenty odnośnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zaznaczył, że wynagrodzenie otrzymywane z tytułu pełnionej funkcji prezesa zarządu w spółce "E." w wysokości 936 zł nie stanowi nawet dwukrotności minimalnego wynagrodzenia, a po odjęciu od niego kwoty 300 zł ponoszonych na leczenie pozostaje kwota, z której skarżący ponosi jeszcze koszty utrzymania dwójki dzieci, które nie posiadają żadnych źródeł dochodów. Dalej skarżący zauważył, że instytucja prawa pomocy stanowi realizację zasady prawa do sądu, wyrażoną nie tylko w Konstytucji RP, ale również w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Skarżący podniósł, że przedstawił Sądowi wszystkie dokumenty, które znajdowały się w jego posiadaniu, nie można natomiast na jego niekorzyść interpretować tego, że nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym współmałżonki czy też rocznej deklaracji podatkowej, ponieważ znajduje się z małżonką w konflikcie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana także jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub podczas jego trwania. W przypadku osoby fizycznej wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące m.in. dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach oraz stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony, bądź wzbudza wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć – na wezwanie sądu – w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag i w oparciu o akta sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie podjął wszystkich czynności w celu dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że między wnioskodawcą i jego małżonką obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, czego potwierdzeniem miała być kopia wypisu z aktu notarialnego, w którym małżonkowie wyłączają majątkową wspólność ustawową. W myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.r.i o.", w razie wyłączenia majątkowej wspólności ustawowej udziały małżonków są równe, chyba że co innego wynika z umowy majątkowej małżeńskiej (art. 50¹ zd. pierwsze k.r.i o.). Z powyższego wynika, że w przypadku braku odmiennych postanowień w umowie wyłączającej wspólność majątkową ustawową, majątek nabyty przez małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej przypada każdemu z nich w równych częściach. Niewątpliwie regulacja ta nie odnosi się do przedmiotów należących do majątku osobistego małżonków, nieobjętych wspólnością ustawową. W ocenie tutejszego Sądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, analizując sytuację finansową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., powinien był wziąć pod uwagę treść ww. przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i zobowiązać stronę do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego małżonków oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym skarżącego. Dopiero bowiem doprecyzowanie informacji w tym zakresie umożliwi uzyskanie pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, który twierdzi, że żadnym majątkiem nie dysponuje i stanowić będzie podstawę do rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art.197 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.