II OZ 1153/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1836/07 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego uzgodnień środowiskowych postanawia: oddalić zażalenie Zarządzeniem z dnia 17 września 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1836/07 Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wezwał Stowarzyszenie "[...]" do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł od skargi na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego uzgodnień środowiskowych - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W zażaleniu na powyższe zarządzenie Stowarzyszenie "[...]" podniosło, iż jest organizacją pożytku publicznego i w świetle przepisu art. 24 a ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873) powinno być zwolnione od kosztów sądowych. Na poparcie tego stanowiska Stowarzyszenie "[...]" powołało się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku, sygn. akt II OZ 825/05 (uchylające postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy), w którym stwierdzono, że sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i czy na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest zwolnione z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Strona skarżąca wskazała, że zwolnienie podmiotowe z kosztów sądowych. na podstawie art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie nie jest uzależnione od stanu majątkowego organizacji. Ponieważ w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek uregulowań co do wpisów żądanych od organizacji pożytku publicznego rodzi to, zdaniem skarżącego Stowarzyszenia pytanie, czy można traktować ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako "przepis odrębny" w stosunku do art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Skoro na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego brak jest unormowań zwalniających organizacje pożytku publicznego z kosztów sądowych, to nadrzędnym jest przepis ustawowy i należy do czasu ustanowienia przepisów odrębnych bezpośrednio stosować art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W sprawach ekologicznych znaczenie ma też, jako lex specialis, art. 9 Konwencji z Aarhus z dnia 28 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 r., nr 78, poz. 706 i 707), mówiący m.in. o likwidowaniu barier finansowych w społecznej kontroli nad ochroną środowiska. Ponadto Stowarzyszenie zakwestionowało przepis art. 239 p.p.s.a. jako niesprawiedliwie pomijający organizacje pożytku publicznego w katalogu podmiotów zwolnionych od kosztów sądowych z mocy ustawy. Wskazano, iż przepis art. 239 p.p.s.a. pozbawiając organizacje pożytku publicznego prawa do ustawowego zwolnienia od opłat sądowych jest sprzeczny z art. 74 ust. 4 Konstytucji RP, postanowieniami Konwencji z Aarhus i ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący obowiązany jest wezwać wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.) W myśl art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami wszczynającymi postępowanie przed sądem administracyjnym są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie w art. 233 p.p.s.a. zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu. W wykonaniu tej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym – 100 zł. Skarga Stowarzyszenia "[...]" dotyczy postanowienia Głównego Inspektora Sanitarnego o umorzeniu postępowania w przedmiocie uzgodnień środowiskowych, a zatem Stowarzyszenie zasadnie zostało wezwane do uiszczenia należnego wpisu, którego wysokość ustalona została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, jakoby Stowarzyszenie "[...]", jako organizacja pożytku publicznego, było zwolnione od kosztów sądowych na mocy art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873). W myśl bowiem art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej wyżej ustawy zwolnienie od opłat sądowych przysługuje organizacjom pożytku publicznego na zasadach określonych w przepisach odrębnych – w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis ten nie przewiduje wprost zwolnienia z opłat sądowych, a jedynie zawiera odesłanie do przepisów szczególnych. Zarówno ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak i inne przepisy prawa nie przewidują generalnego zwolnienia organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych. Przepis art. 239 p.p.s.a., który określa katalog podmiotów zwolnionych z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z mocy ustawy, nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie przepis art. 240 p.p.s.a. przewiduje możliwość zwolnienia organizacji społecznych, w drodze rozporządzenia Rady Ministrów, z obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach związanych z działalnością naukową, oświatową, kulturalną, dobroczynną oraz z zakresu pomocy i opieki społecznej, jednak dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. W tej sytuacji zwolnienie Stowarzyszenia "[...]" od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po złożeniu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku, gdy spełni warunki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 roku, Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta nie przewiduje zwolnienia organizacji pożytku publicznego, działających w zakresie objętym przedmiotową Konwencją, z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Powołany przez Stowarzyszenie "[...]" przepis art. 9 ust. 5 Konwencji zobowiązuje Strony tej konwencji do zapewnienia informowania społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych oraz rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Takim mechanizmem jest bez wątpienia nie tylko ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych ale i prawo pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny postanowił oddalić zażalenie.