I SA/Wr 3802/01

I SA/ Wr 3802/01 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEK POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Grzelak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz Asesor WSA Katarzyna Radom Protokolant Katarzyna Motyl Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2004 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okres od lutego do sierpnia 1994 roku oraz odsetek za zwłokę od tej zaległości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] ([...]) II. nie orzeka o jej wykonaniu I SA/Wr 3802/01 UZASADNIENIE Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w L., wydaną [...] ([...]) z powołaniem się na przepisy (m.in.) art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej(Ord. pod.). Postępowanie w sprawie wszczęło się na żądanie podatnika wskutek złożenia [...] wniosku (datowanego na [...]), w którym wystąpiono o umorzenie podatku VAT za 1994 r. z powołaniem się na trudną sytuację materialną rodziny i kłopotami z podołaniem kosztom jej utrzymania. Po kontroli w 1995 r. mąż podatniczki zlikwidował działalność gospodarczą wskutek ujawnionych zaległości podatkowych, a ich skutki odczuwane są przez rodzinę podatniczki do dziś. W 1998 r. sprzedany został dom na pokrycie tych zaległości i aktualnie podatniczka zajmuje z rodziną mieszkanie sublokatorskie. Zapłacenie przedmiotowej zaległości spowoduje likwidację prowadzonej działalności gospodarczej i groźbę utrzymywania się z zasiłku dla bezrobotnych. Odmowa umorzenia wnioskowanych zaległości podatkowych uzasadniona została przez organ I instancji faktem, iż powstały one wskutek ujawnienia szeregu nieprawidłowości powodujących konieczność uznania prowadzonych przez J. G. ksiąg podatkowych za nierzetelne. Fakt ten nie jest okolicznością wyjątkową, czy też zdarzeniem nie przewidzianym, na którego zaistnienie podatniczka nie miała wpływu. Wydarzenia przeszłe, a wśród nich pokrywanie poprzednich zobowiązań z majątku dłużnika, nie może być okolicznością decydującą o umorzeniu następnych zobowiązań podatkowych. Fakt zadłużenia męża wobec Funduszu Alimentacyjnego na kwotę [...]. oraz jego bezrobocie nie zostały też uznane za okoliczność przemawiającą za umorzeniem zaległości podatkowej. Zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że za rok 2000 w rozliczeniu wspólnym z mężem, podatniczka wykazała dochody wyłącznie z własnej działalności w wysokości [...]. Według szacunku organu oznacza to miesięczny dochód netto w wysokości [...]. Skoro zatem koszty gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie [...] miesięcznie, istnieje możliwość rozłożenia spłaty zaległości podatkowej w czasie. W odwołaniu strona zakwestionowała pogląd organu I instancji, jakoby kwota [...]. na otrzymanie pięcioosobowej rodziny oznaczała dobrą sytuacje finansową podatnika. Ponadto podatniczka ponownie podniosła, że mąż jej nie może znaleźć pracy, o zaległości podatkowej poinformowana została po 5 latach I SA/Wr 3802/01 od kontroli, a odsetki trzykrotnie przekraczają wartość należności głównej. Odwołania tego brak w aktach sprawy. Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia prawa w przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu umorzenie zaległości podatkowej w badanym przypadku oznaczałoby akceptację nie przestrzegania prawa i dokonanie na rzecz podatniczki darowizny oraz dotowanie nierentownej firmy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że trudna sytuacja finansowa rodziny i firmy jest konsekwencją nietrafnych decyzji w działalności gospodarczej, nie mogących obciążać budżetu państwa. Za odmową umorzenia zaległości podatkowych przemawia powstanie kolejnych zaległości w podatku VAT. Okolicznością przemawiającą za umorzeniem wnioskowanych zaległości podatkowych nie może być bezrobocie męża. W skardze sądowej strona podniosła, iż zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa, a w przedmiocie odsetek niezgodna z prawem. Zaległość podatkowa dotyczy roku 1994, ujawniono ją w wyniku kontroli przeprowadzonej na początku stycznia 1995 r., a decyzję określającą należność podatkową wraz z odsetkami wydano pod koniec 2000 r. W dalszych wywodach strona ponownie przedstawiła swą trudną sytuację materialną. Powołała się na to, iż w 1994 r. dopiero drugi rok funkcjonował podatek VAT i podatnicy mieli trudności z interpretacją szeregu jego przepisów. Zdaniem strony organ odwoławczy z urzędu powinien dostrzec naruszenie art. 125 Ord. pod. i doprowadzenie w ten sposób do powstania, przez długotrwałe postępowanie, wysokich odsetek, które wykluczają możliwość spłacenia zaległości. Postępowanie organów podatkowych w niniejszej sprawie narusza zasadę działania w sposób budzący zaufanie do organów państwa. W odpowiedzi wniesiono o oddalenie skargi z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu decyzji. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej skargą J.G. - Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja ją poprzedzająca, narusza przepisy procedury podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie jest niesporne, że strona doprowadziła do powstania zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1994 r. Zaległość tę ujawniła kontrola przeprowadzona u podatniczki w dniach od [...] do [...]. Wyników kontroli strona nie kwestionowała. Z akt sprawy wynika też bezspornie, że decyzję w sprawie określenia zobowiązań w tych podatkach, będącą następstwem owej kontroli, organ I instancji wydał [...] ([...]). Od decyzji tej strona się nie odwołała, natomiast wniosła o umorzenie ujawnionej zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Jak obliczyły to organy podatkowe, na I SA/Wr 3802/01 dzień wydania decyzji, należność ta wynosiła [...] zaległości podatkowej oraz [...]. odsetek za zwłokę (podkr. sądu). Nie jest również sporna, pomiędzy stronami przed sądem, sytuacja rodzinna i materialna podatniczki. Na utrzymaniu pozostaje 5 osób w tym mąż poszukujący pracy, rodzina mieszka w lokalu sublokatorski, ponieważ dom sprzedany został na pokrycie zobowiązań podatkowych męża, powstałych z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Dochód miesięczny na rodzinę, uzyskiwany wyłącznie przez podatniczkę kształtuje się na poziomie [...], a koszty prowadzenia gospodarstwa domowego ustalono na [...]. Organ ustalił też, że podatniczka zalega z opłatami za sześć miesięcy oraz, że zadłużenie męża wobec jego małoletniego syna z tytułu obowiązku alimentacyjnego na [...] wynosił [...]. Organy zgodnie uznały, że sytuacja ta nie wyczerpuje żadnej z przesłanek art. 67 § 1 Ord. pod. Otóż w ocenie Sądu wydając zaskarżone decyzje organy naruszyły szereg zasad i przepisów Ordynacji podatkowej. Mocą art. 187 § 1 Ord. pod. organ podatkowy jest zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Takich wyczerpujących rozważań w sprawie niniejszej zabrakło. Organ podnosi zarzut, iż podatniczka podejmowała nietrafne decyzje. Jest to zarzut niestosowny, gdyż oparty jest na ocenie (arbitralnej), a nie na faktach. Nie jest też pewne, czy do oceny sposobu uzyskiwania rezultatów ekonomicznych, na które wpływ ma szereg czynników, nie raz niezależnych od przedsiębiorcy, powołany jest akurat organ podatkowy. Jest natomiast pewne, bo niesporne, że sytuacja materialna podatniczki nie jest dobra. Organ nie powinien też oceniać obowiązku alimentacyjnego męża podatniczki oraz jego bezrobocie jako obojętne z punktu widzenia uiszczania należności podatkowych, gdyż stan ten istnieje i ma wpływ na zdolność do ponoszenia ciężarów podatkowych przez podatniczkę, niezależnie od tego czy to odpowiada organom podatkowym, czy też nie. Organ podatkowy podnosi również zarzut, iż podatniczka nie uiszcza z pozostającej "na życie" kwoty [...] miesięcznie następnych zobowiązań podatkowych, chociaż tylko w spornej sprawie wynoszą one na dzień wydania decyzji wymiarowej łącznie [...]. Przechodząc nad tym do porządku organy wydają rozstrzygnięcie w rezultacie nie tylko wbrew interesom państwa, lecz także wbrew zasadzie zawartej w art. 121 § 1 Ord. pod. Działanie na podstawie przepisów praw oznacza również uwzględnianie dyrektywy zawartej w art. 2 Konstytucji RP, głoszącym, iż Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W ramach państwa prawnego mieści się, pominięta w Ordynacji podatkowej, a głoszona w art. 7 Kpa zasada wyważania interesu społecznego z uwzględnieniem słusznego interesu strony. I SA/Wr 3802/01 Otóż - zdaniem składu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie -umarzanie zaległości w podatku od towarów i usług wymaga szczególnej uwagi i staranności. Jest to bowiem podatek nie płacony z przychodu podatnika, lecz stanowiący od początku należność Skarbu Państwa inkasowaną przez sprzedawcę towaru lub usługi z obowiązkiem odprowadzenia go (miesięcznie) do kasy właściwego urzędu skarbowego (art. 26 ustawy o VAT). W istocie więc naruszenie tego obowiązku i dysponowanie potem środkami nie należącymi do podatnika nie sposób zakwalifikować jako zdarzenie wypełniające którąś z przesłanek art. 67 Ord. pod. Jednak w badanym przypadku pozostaje kwestia owych odsetek, których umorzenia domagała się strona, wskazując na naruszenie art. 125 Ord. pod. przez organ określający po 5 latach zobowiązanie w podatku od towarów i usług za określone miesiące 1994 r. Strona nie kwestionując tego zobowiązania, jako okoliczność usprawiedliwiającą powstanie zaległości powoływała jedynie fakt wejścia w życie ustawy w sprawie o podatku VAT rok wcześniej ([...]), a w związku z tym niedostateczną znajomość tej regulacji. W ocenie Sądu - skoro w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na powstanie niemożliwych do pokonania przeszkód wykluczających wydanie w następstwie kontroli ze stycznia 1995 r .decyzji określającej owe zobowiązania za 1994 r. w rozsądnym terminie - oznacza to tyle, że organ podatkowy przyczynił się do powstania kwoty odsetek, w sytuacji finansowej podatniczki niemożliwych do uiszczenia. Obciążanie podatnika kosztami opieszałości organu wnoszącego o umorzenie odsetek jest sprzeczne z porządkiem państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). W kwestii tej zajmował już stanowisko NSA (wyrok z 5.07.2002 r. I SA/Wr 217/01) wyrażając pogląd, iż "podatnik nie może być obarczany skutkami obciążającej organ podatkowy przewlekłości postępowania wymiarowego, co wymaga za ten okres (tj. nie uzasadnionej zwłoki) umorzenia na jego wniosek odsetek od zaległości podatkowej, gdyż za tym przemawia jego ważny interes w rozumieniu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej" Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela ów pogląd Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że skargę J. G. -Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. obowiązany był uwzględnić po myśli art. art. 145 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz 1270).