I SA/Lu 124/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Gdulewicz, Sędziowie WSA Halina Chitrosz (spr.), NSA Anna Kwiatek, Protokolant st.sekr.sąd. Iwona Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2004 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2002 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. A. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżoną decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , na podstawie art. 233§1pkt.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa / Dz.U.Nr 137, poz.926, z późn. zm. / – po rozpatrzeniu odwołania złożonego na decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2003r., Nr [...] – w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od środków transportowych za rok 2002, za naczepę o numerze rejestracyjnym [...] - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż w/w decyzją – organ I instancji dokonał określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od środków transportowych za rok 2002, za naczepę o numerze rejestracyjnym [...], przy czym przeprowadzone postępowanie potwierdziło, iż w okresie objętym tą decyzją J. A. był właścicielem naczepy o wskazanym numerze rejestracyjnym. Od tej decyzji J. A. złożył odwołanie, stawiając zarzut, iż decyzja organu I instancji została wydana bez podstawy prawnej oraz, że skierowano ją do osoby nie będącej stroną w sprawie, gdyż nie był on właścicielem spornego pojazdu. Z tych też powodów skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy podniósł w pierwszej kolejności, iż J. A. nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność, iż nie był właścicielem przedmiotowej naczepy w czasie, którego dotyczy decyzja, natomiast w dalszej – wskazał, iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż naczepa o numerze rejestracyjnym [...] została zarejestrowana w dniu 10 maja 1991r. i nadal figuruje w ewidencji na J. A.. Powyższe oznacza, że w myśl art. 9 oraz art. 11 ust.4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( tekst jednolity - Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84) – na skarżącym spoczywał obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych, a kwotę zobowiązania powinien uiścić on sam bez wezwania ze strony organu podatkowego. Organ zauważył, iż jedynie stałe wyrejestrowane lub zbycie pojazdu powodowało wygaśnięcie obowiązku podatkowego, w przeciwnym zaś wypadku – podatnik był zobowiązany do uiszczenia podatku, niezależnie od tego, czy używał on tego pojazdu, czy też nie. Podnoszone przez stronę zarzuty, iż przedmiotowa naczepa została zajęta, a następnie sprzedana przez Pierwszy Urząd Skarbowy – jako organ egzekucyjny, a także, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w innej decyzji z dnia [...] sierpnia 2002r., wydanej w sprawie o sygnaturze [...] przesądziło, iż J. A. nie jest właścicielem przedmiotowej naczepy nie znalazły – w ocenie organu II instancji potwierdzenia w zgromadzonym materiale sprawy i nie zasługują na uwzględnienie. Decyzja z [...] sierpnia 2002r. nie mogła i nie przesądziła kwestii własności pojazdu, a interpretacja skarżącego jest w tym zakresie subiektywna. Kolegium podniosło, iż z pisma Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r., popartego protokołami zajęcia ruchomości wynika, iż sporna naczepa ani nie była zajmowana przez organ egzekucyjny, ani też nie była przez niego odbierana, ani tym bardziej nie zlecono jej sprzedaży. Końcowo już – organ odwoławczy, niezależnie od uznania braku podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji, podniósł, iż nie mógł stwierdzić nieważności decyzji organu I instancji, gdyż stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem wzruszania decyzji ostatecznych, a takiego przymiotu nie posiada decyzja pierwszoinstancyjna. W konsekwencji powyższego - Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na powyższą decyzję J. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . W jej sentencji wnosił o: 1 / uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2004r. Nr [...]; 2 / stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2003 r., Nr [...], jako wydanej bez podstawy prawnej i skierowanej do osoby nie będącej stroną w sprawie. W uzasadnieniu skargi J. A. konsekwentnie podnosił, iż nie jest właścicielem przedmiotowej naczepy o numerze rejestracyjnym [...] oraz twierdził, iż Pierwszy Urząd Skarbowy w dniu [...] listopada 1993r. dokonał zajęcia, jak to określił "przedmiotowych pojazdów", a następnie ich sprzedaży. Skarżący zarzucał, iż Kolegium dało wiarę wyjaśnieniom zawartym w piśmie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r., podczas gdy Urząd ten nie rozliczył się z nim do chwili obecnej ze wszystkich przeprowadzonych w toku egzekucji zajęć i sprzedaży. Dodał także, iż organ odwoławczy nie zbadał, czy organ egzekucyjny nie naruszył przepisu art. 98§4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / tekst jednolity - Dz. U. z 2002r., Nr 110 z późn. zm. /. W końcowej części uzasadnienia - J. A. sprecyzował zarzut naruszenia przepisów postępowania w zakresie przepisu art. 122 i art. 187§1 Ordynacji podatkowej. Zarzucił również, iż w dalszym ciągu nie doszło do wyjaśnienia, czy sporna naczepa została sprzedana w ramach postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / - stwierdzić należy, iż najdalej idącym wnioskiem skargi jest ten, który dotyczy stwierdzenia nieważności wydania decyzji. Z mocy przepisu art. 145§1 pkt.2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Niniejsza sprawa dotyczy podatku od środków transportowych uregulowanego w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( tekst jednolity - Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 z późn.zm.) Do podatków i opłat lokalnych stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa – art. §1 pkt.3 / Dz.U.Nr 137, poz.926, z późn. zm. /. Kwestie nieważności decyzji reguluje przepis art. 247 Ordynacji podatkowej stanowiąc, iż organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która: 1) została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) została wydana bez podstawy prawnej, 3) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, 4) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 5) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 6) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, 8) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie nie można poczynić zarzutu organowi odwoławczemu, że nie orzekł o nieważności decyzji organu I instancji, z uwagi na to, iż warunkiem koniecznym stwierdzenia nieważności decyzji jest zakończenie postępowania decyzją ostateczną. Decyzjami ostatecznymi są zaś decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym / art. 128 Ordynacji podatkowej /. Nie można więc stwierdzić nieważności decyzji nie mającej cechy ostateczności. Ostateczność decyzji rozstrzygającej sprawę na gruncie przepisów ordynacji podatkowej - jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji - jest uzasadniona niekonkurencyjnością środków zaskarżenia i dróg weryfikacji decyzji podatkowych. / por: wyrok NSA z dnia 23 listopada 2000r., III SA 2619/99, Przegląd Podatkowy 2001/5/61 /. W ocenie Sądu - w stosunku do decyzji ostatecznej, będącej przedmiotem skargi nie zachodzi aktualnie żadna z przyczyn, których zaistnienie mogłoby doprowadzić do stwierdzenia jej nieważności. Przechodząc do meritum sprawy, wskazać trzeba, iż opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych, zgodnie z przepisem art. 8 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( tekst jednolity - Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84) podlegają samochody ciężarowe, ciągniki siodłowe i balastowe, przyczepy, naczepy oraz autobusy. W myśl art. 9 tejże ustawy - obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym sporną decyzją - ciążył na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Obowiązek ten powstawał od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany, a w przypadku nabycia środka transportowego zarejestrowanego - od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty, natomiast wygasał on z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany lub zbyty / art.9 ust.4 i 5 w/w ustawy /. Osoby fizyczne będące właścicielami środków transportowych mają obowiązek uiszczać podatek – bez wezwania – na rachunek budżetu gminy. Podatek jest płatny w dwóch ratach, w terminie do dnia 15 lutego i do 15 września każdego roku / art. 11 ust.4 w/w ustawy /. Okoliczność nie uiszczenia podatku od środków transportowych za naczepę o numerze rejestracyjnym [...] za okres wskazany w decyzji organu I instancji nie jest kwestionowana przez skarżącego. Wywodzi on natomiast, iż nie miał takiego obowiązku, gdyż utracił przymiot właściciela przedmiotowego środka transportowego. Pierwszoplanowym zagadnieniem było zatem rozstrzygnięcie, czy J. A. w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja był właścicielem naczepy o w/w numerze rejestracyjnym. Sąd wyraża pogląd, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala na udzielenie odpowiedzi twierdzącej. Jak wynika z akt postępowania zaskarżona decyzja została oparta na informacji udzielonej przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r. / k – 6 akt podatkowych /, z której wynika, iż naczepa "ZREMB" o numerze rejestracyjnym [...] nie była przedmiotem zajęcia i nie figuruje w protokole zajęcia z dnia 10 maja 1996r. Istotnie z treści protokołu z dnia [...] maja 1996r., znajdującego się w aktach sprawy I S.A./Lu 114/04 / teczka o numerze [...] – vide: k-4 akt podatkowych oraz protokół z rozprawy z dnia 7 lipca 2003r. / nie wynika, aby naczepa o numerze rejestracyjnym [...] była przedmiotem zajęcia w ramach prowadzonej egzekucji w roku 1996. Mimo jednak tego, że J. A. w odwołaniu konsekwentnie wywodził, iż naczepa o w/w numerze była przedmiotem zajęcia w roku 1993, co miało potwierdzenie w treści protokołu z dnia [...] listopada 1993r., a następnie została sprzedana – organ odwoławczy zbagatelizował ten zarzut. Aktualnie został on ponownie postawiony w niniejszej skardze. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż istotnie naczepa o numerze rejestracyjnym [...] była przedmiotem zajęcia w roku 1993, albowiem wynika to z treści protokołu z dnia [...] listopada tego roku, znajdującego się w aktach sprawy I S.A./Lu 114/04 / teczka o numerze [...] – vide: k-6 akt podatkowych oraz protokół z rozprawy z dnia 7 lipca 2003r. /. W tej sytuacji, rzeczą organu II instancji było ustalenie, jaki był status tej naczepy w okresie pomiędzy pierwszym zajęciem egzekucyjnym dokonanym w dniu [...] listopada 1993r., a drugim zajęciem dokonanym w dniu 10 maja 1996r., tym bardziej, że skarżący uporczywie twierdzi, iż środki transportowe zajęte na podstawie protokołu z pierwszego zajęcia zostały sprzedane przez organ egzekucyjny, którym był początkowo Pierwszy Urząd Skarbowy . Kwestię tę Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało, jak się wydaje w polu swojego zainteresowania, skoro pismem z dnia [...] grudnia 2003r. zwróciło się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione w nim pytania i przedstawienie stosownych dokumentów / kopii protokołów zajęcia naczepy i podania, dowodów potwierdzających sprzedaż w drodze licytacji /. W odpowiedzi na to pismo Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego odpowiedział/pismo z dnia [...] grudnia 2003r., k – 38 /, iż akta dotyczące J. A. zostały przekazane według właściwości do Trzeciego Urzędu Skarbowego . Nie mając zatem merytorycznej odpowiedzi na zadane pytania - Kolegium wydało zaskarżoną decyzję, opierając się na informacji zawartej w piśmie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r. skierowanym do Wydziału Finansowego Urzędu Miasta . W ocenie Sądu w/w pismo nie mogło stanowić wystarczającego dowodu, aby można było ustalić stan faktyczny sprawy. Otóż – w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż pismo Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2003r. skierowane do Wydziału Finansowego Urzędu Miasta dotyczy tylko zdarzeń, jakie miały miejsce w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez ten Urząd. Nie dotyczy natomiast postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Pierwszy Urząd Skarbowy. Okoliczność zajęcia przedmiotowej naczepy w roku 1993, a więc w czasie, kiedy właściwym organem egzekucyjnym był Pierwszy Urząd Skarbowy wynika w oczywisty sposób z protokołu zajęcia, o którym była wyżej mowa. Tym samym za nieprawidłowy należy uznać pogląd organu odwoławczego, że sporna naczepa "nie była zajmowana, ani odbierana przez organ egzekucyjny, ani też, że nie zlecano jej sprzedaży" / str. 3 uzasadnienia decyzji, k – 44 /, albowiem z protokołu z dnia 5 listopada 1993r. wynika, że naczepa ta była przedmiotem zajęcia, natomiast okoliczność, czy doszło do jej odebrania i sprzedaży do czasu sporządzenia protokołu zajęcia z 10 maja 1996r. nie była przedmiotem badania ze strony Samorządowego Kolegium Odwoławczego . Warto także w tym miejscu odwołać się do uzasadnienia postanowienia Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2002r. / zał. Nr 3, k-7 akt postępowania znajdujących się w teczce o numerze [...] /, z którego wynika, iż "delegowany pracownik Urzędu Miejskiego pobrał kserokopie dokumentów potrzebnych do wyrejestrowania samochodów, które zostały sprzedane w drodze postępowania egzekucyjnego". Nie wiadomo przy tym, jakich samochodów to dotyczyło, kiedy zostały one sprzedane i czy wśród nich była przedmiotowa naczepa. Z przytoczonych wyżej względów ustalenia wymagała okoliczność, czy naczepa o numerze rejestracyjnym nie została sprzedana w oparciu o protokół zajęcia z 1993r., zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący kategorycznie twierdził, iż tak właśnie było. W tym miejscu Sąd przychyla się do poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 23 listopada 1993r. / III ARN 55/94, OSN-IAPiUS 1995/7 /, w którym podkreślono, iż zarzut dowolności rozstrzygnięcia wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego / art. 191 Ordynacji podatkowej / zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący / art. 187§1 Ordynacji podatkowej /, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści / art. 122 Ordynacji podatkowej /. Tymczasem w niniejszej sprawie organ II instancji zasadom powyższym uchybił w stopniu, który mógł mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Jak już wskazano wyżej - podatek od środków transportowych jest podatkiem majątkowym, związanym z posiadaniem prawa własności. Jest oczywiste, że obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu środka transportowego niezależnie od tego, czy używał on pojazdu czy też nie, a zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. – obowiązek ten wygasał dopiero z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został na stałe wycofany z ruchu (wyrejestrowany) lub zbyty / por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000r., III SA 875/99, LEX nr 46306/. Warto tu także podnieść, iż samo zajęcie samochodu przez komornika, w ramach prowadzonych przez niego czynności egzekucyjnych, nie skutkuje wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych ciążącego na właścicielu tego samochodu / por. wyrok NSA z dnia 14 września 1994r., SA/Gd 1580/93, Monitor Podatkowy 1995/6/185 /. W każdym jednak wypadku musi zostać wykazane, że podatkiem od środków transportowych został obciążony jego właściciel, albowiem tylko on ma obowiązek taki podatek uiścić. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołuje się także na "dane z bazy Inspektoratu Komunikacji Wydziału Spraw Administracji UM ", które miałyby świadczyć o tym, iż J. A. w dalszym ciągu figuruje jako właściciel spornej naczepy, ale z dowodu tego nawet nie wynika, z jakiej daty pochodzi informacja nim zawarta / k -20 /. W rozpoznawanym stanie faktycznym, rzeczą organu II instancji było przede wszystkim poddanie weryfikacji twierdzenia skarżącego i ustalenie, czy sporna naczepa [...] istotnie została sprzedana w postępowaniu egzekucyjnym, albowiem fakt jej zajęcia w roku 1993 nie budzi zastrzeżeń. Nie może ulegać wątpliwości, iż fakt sprzedaży spornej naczepy musiałby wynikać ze stosownych dokumentów, gdyż sprzedaż ruchomości odbywa się na zasadach wynikających z przepisów art. 104 – 109 ustawy z dnia 17 czerwca 1996r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / tekst jednolity – Dz.U. z 2002r., Nr 110, poz.968 z późn. zm./. W ocenie Sądu w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organy podatkowe uchybiając wyżej przytoczonym regułom postępowania, nie dały możliwości stwierdzenia, czy w okresie którego dotyczy zaskarżona decyzja – J. A. był właścicielem naczepy o numerze rejestracyjnym [...], a tym samym czy był on zobowiązany do uiszczenia podatku od tego właśnie środka transportowego. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze przytoczone wyżej rozważania i wyrażone poglądy Sąd uwzględniając skargę, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit."c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając iż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie: art. 122 i art. 187§1, a w konsekwencji i art. 191 Ordynacji podatkowej, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie w zakresie orzeczenia zawartego w punkcie II wyroku oparto na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z przepisem art. 200 w zw. z art. 209 tejże ustawy. Ubocznie wskazać należy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu , że w materiale dowodowym zebranym w sprawie winny się znaleźć wszystkie dowody, na które się organy powołują. Odesłanie zaś do "teczki oznaczonej symbolem [...]", w odręcznej adnotacji dokonanej czerwonym kolorem na dwóch pismach znajdujących się w aktach sprawy / k - 5 i k - 6 / jest uchybieniem w/w zasady. Dokumenty, takie jak protokoły zajęcia ruchomości w postępowaniu egzekucyjnym stanowią podstawowe dowody w sprawie, a chronologia ich sporządzania pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i z tych względów powinny się znaleźć one w każdej sprawie oddzielnie. Organ odwoławczy powinien mieć te wszystkie kwestie w polu widzenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy.