GSK 1127/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Waksmundzki (spr.), Sędziowie NSA Maria Myślińska, Hanna Rybińska, Protokolant Karolina Mamcarz, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. i I. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2004 r. sygn. akt SA/Sz 873/02 w sprawie ze skargi J. P. i I. W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 29 marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 lipca 2004 r. sygn. akt SA/Sz 873/02 po rozpoznaniu skargi J. P. i I. W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 29 marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego – oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg sprawy. Na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [...] z dnia 11 grudnia 1998 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci odzieży używanej, wobec którego do wymiaru cła przyjęto obniżoną stawkę celną, określoną dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie dołączonej do zgłoszenia deklaracji eksportera złożonej na fakturze nr 36098 z dnia 10 grudnia 1998r. Pismem z dnia 9 sierpnia 2000r. duńskie władze celne poinformowały, że towary objęte powyższą deklaracją nie są towarami pochodzącymi w rozumieniu protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. Decyzją z dnia 2 października 2001r. Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie uznał to zgłoszenie celne za nieprawidłowe i dokonał wymiaru należności celnych dla importowanych towarów z zastosowaniem konwencyjnej stawki celnej. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymał w mocy decyzję organu celnego pierwszej instancji. Rozpoznając skargę na tą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za bezsporne, że do wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji organu celnego pierwszej instancji doszło w wyniku przeprowadzenia przez ten organ postępowania w ramach tzw. kontroli postimportowej. Organy celne dokonały weryfikacji deklaracji eksportera w trybie określonym w art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, który jako ratyfikowana umowa międzynarodowa wraz z załącznikami i protokółami – zgodnie z art. 87 Konstytucji RP – jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do kwestionowania wyników weryfikacji deklaracji celnej eksportera w przedmiocie statusu pochodzenia towarów objętych przedmiotowym zgłoszeniem celnym. Za chybione Sąd uznał zarzuty skarżącej, dotyczące naruszenia przez organy celne przepisów postępowania celnego, poprzez niezapewnienie stronie udziału w tej części postępowania, w której przeprowadzana była kontrola prawidłowości zawartej na fakturze deklaracji eksportera w sprawie pochodzenia towaru. Sąd nie uznał również zarzutu naruszenia przez organy celne norm przepisu art. 209 § 3 Kodeksu celnego przez jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że wobec działania strony skarżącej w dobrej wierze co do prawdziwości deklaracji eksportera jest ona zwolniona z obowiązku uiszczenia niedoboru należności celnych. Sąd stwierdził także, że niezasadny jest zarzut – podniesiony w uzupełnieniu skargi – przedawnienia prawa do wydania przez organ celny decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Weryfikacja przyjętego zgłoszenia celnego przez organ celny, o której jest mowa w art. 70 § 1 Kodeksu celnego, może nastąpić zarówno przed zwolnieniem towaru, jak i po dokonaniu tej czynności, w ramach tzw. kontroli postimportowej (art. 83 Kodeksu celnego). Decyzja, w której organ celny uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe nie może zostać wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego, co wynika z przepisu art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Sąd podkreślił, że zarówno wykładnia językowa wskazanego przepisu, jak i jego wykładnia celowościowa prowadzą do wniosku, że trzyletni termin do wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne odnosi się wyłącznie do decyzji organu celnego pierwszej instancji. Sąd wyjaśnia, że wydanie takiej decyzji może nastąpić w wyniku postępowania wszczętego z urzędu, jak również na wniosek strony, w związku z czym przyjęcie tezy, iż trzyletni okres przedawnienia prawa do wydania decyzji odnosi się również do decyzji organu odwoławczego, prowadziłoby do sytuacji, w której strona na skutek dalszego upływu czasu (np. wobec przewlekłości postępowania odwoławczego) zostałaby pozbawiona możliwości skutecznej kontroli odwoławczej niekorzystnej dla siebie decyzji organu celnego pierwszej instancji, podjętej przed upływem tego okresu. Zakreślenie trzyletniego terminu do wydania decyzji weryfikującej przyjęte zgłoszenie celne zdaniem Sądu, ma na celu usunięcie stanu niepewności, wynikającego z samej możliwości skorygowania takiego zgłoszenia, jednak cel ten zostaje już osiągnięty przez wydanie decyzji organu celnego pierwszej instancji, zaś pozostawanie w tym stanie nadal w wyniku złożenia odwołania jest konsekwencją swobodnego wyboru podmiotu nie godzącego się z tym rozstrzygnięciem. WSA w Szczecinie nie podzielił w tym zakresie odmiennego zapatrywania, leżącego u podstaw wyroku WSA we Wrocławiu sygn. akt 3 I SA/Wr 4181/02, na który powołuje się strona skarżąca. Z przedstawionych powyżej względów Sąd oddalił skargę, jako nieuzasadnioną. Od powyższego wyroku J. P. i I. W. – byli wspólnicy Hurtowni Odzieży Używanej "Łaszek" Spółka cywilna z siedzibą w Przecławiu– reprezentowani przez pełnomocnika – radcę prawnego Rafała Olszewskiego wnieśli skargę kasacyjną na podstawie art. 173, art. 174 pkt 1 oraz art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), wnosząc o jego uchylenie w całości, a także o uchylenie w całości decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 29 marca 2002r. Nr [...] oraz o zasądzenie na rzecz strony od Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 65 § 5 w związku z art. 65 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny ( Dz. U. Nr 75, poz. 802 z 2001r. ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd, iż określony w art. 65 § 5 Kodeksu celnego 3-letni termin do wydania decyzji w sprawie zgłoszenia celnego ( o której stanowi art. 65 § 4 Kodeksu celnego) odnosi się wyłącznie do decyzji organu I instancji, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu wskazuje na konieczność zastosowania przedmiotowego terminu do decyzji ostatecznych (a zatem również do decyzji organu celnego II instancji wydanych w wyniku postępowania odwoławczego), a nie jedynie – decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie błędnie zinterpretował wyżej wymienione przepisy, bowiem ich wykładnia gramatyczna, uzupełniona wykładnią celowościową, systemową, historyczną, prawnoporównawczą oraz autentyczną, wskazuje na konieczność zastosowania 3-letniego terminu do wydania decyzji w sprawie zgłoszenia celnego, określonego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, do decyzji ostatecznych, a nie – jak przyjął Sąd – jedynie do decyzji organu I instancji. Skarżący podkreślają, że wątpliwości interpretacyjne może nasuwać użyta w art. 65 § 5 Kodeksu celnego formuła "decyzja(...) wydana", gdyż możliwe są dwa kierunki interpretacji tego zwrotu. Pierwszy z nich, prezentowany w niniejszej sprawie przez WSA w Szczecinie, uwzględniający wyłącznie reguły wykładni językowej przedmiotowego zwrotu normatywnego, oparty jest na stanowisku, iż 3-letni termin zastrzeżony w art. 65 § 5 Kodeksu celnego zostaje zachowany w każdym przypadku wydania przed jego upływem decyzji pierwszoinstancyjnej. Drugi z możliwych kierunków interpretacji, zaprezentowany w cytowanym wyroku WSA we Wrocławiu – który popiera również strona skarżąca – odwołuje się dodatkowo, poza odniesieniem do zasad wykładni gramatycznej również do wykładni celowościowej, systemowej, historycznej oraz autentycznej powyższych przepisów i oparty jest na stanowisku, iż 3-letni zakaz wydania decyzji w sprawie zgłoszenia celnego, określony w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, odnosi się do decyzji ostatecznych, a więc takich, od których nie przysługuje już środek odwoławczy w toku instancji. Wskazując na powyższe strona skarżąca popiera w całości i rozwija w skardze kasacyjnej drugi z przedstawionych powyżej kierunków interpretacji w/w przepisów. W konkluzji stwierdza, że WSA w Szczecinie dokonał błędnej interpretacji art. 65 § 5 Kodeksu celnego zakładając, że sprawy administracyjne mogą być załatwiane w sposób przewlekły oraz, że termin trzyletni nie dotyczy strony, pomijając jednocześnie profesjonalny charakter jej działalności. Zdaniem strony skarżącej Sąd nie wyciągnął również wniosków z noweli z dnia 23 kwietnia 2003r. ( ustawa z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej – Dz. U. z 2003r. Nr 120, poz.1122 ) wprowadzającej w art. 65 Kodeksu celnego nowy § 5a i § 5b. Z tych wszystkich względów rozumowanie przeprowadzone przez Sąd w zaskarżonym wyroku – zdaniem strony – nie jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynikające ze skargi kasacyjnej zagadnienie prawne dotyczy skutków prawnych upływu 3-letniego terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego – w toku postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji została wydana przed upływem tego terminu. W myśl art. 65 § 5 Kodeksu celnego, decyzja o której mowa w § 4 nie może być wydana, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Z kolei zgodnie z art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny na wniosek strony wydaje lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe w całości lub w części: a) określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego lub b) zmienia elementy zawarte w zgłoszeniu celnym inne niż określone w lit. a) i b). Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przewidziany w art. 65 § 5 Kodeksu celnego trzyletni termin do wydania decyzji o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, gdyż do kompetencji tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Przepis ten nie wymaga, by decyzja wydana na jego podstawie była decyzją ostateczną. Odmiennego stanowiska nie uzasadnia pogląd, że w stanie prawnym poprzedzającym nowelizację Kodeksu celnego, dokonaną ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Cywilnej (Dz.U. Nr 120, poz. 1122), w terminie zastrzeżonym w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, oprócz decyzji organu pierwszej instancji konieczne było wydanie decyzji ostatecznej przez organ odwoławczy. Poglądu takiego nie uzasadnia przyjęte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej założenie, że gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie zachowania trzyletniego terminu zastrzeżonego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego wyłącznie od wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne tylko przez organ pierwszej instancji, to dokonana nowela Kodeksu celnego z 23 kwietnia 2003 r. byłaby po prostu zbędna. Przyjęcie takiego założenia – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – nie było uzasadnione. Celem dokonanej nowelizacji, polegającej na dodaniu odwołania, jako dodatkowej przyczyny uzasadniającej zawieszenie biegu terminu dla wydania decyzji (art. 65 § 5a Kodeksu celnego) było wydłużenie czasu, w którym możliwe będzie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Mając na uwadze ten zamiar ustawodawcy, nie można wykorzystywać faktu dodania do Kodeksu celnego przepisu art. 65 § 5a, jako argumentu na rzecz wykładni art. 65 § 5 tego kodeksu idącej w kierunku przeciwnym – prowadzącej do skrócenia okresu, dającego organowi celnemu prawo zakwestionowania zgłoszenia celnego. Przy ocenie kwestii dopuszczalności wydania przez organ odwoławczy w stanie prawnym sprzed noweli z 23 kwietnia 2003 r., decyzji ostatecznej po upływie terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego należy mieć na uwadze, że przedawnienie prawa do wydania decyzji zostało ustalone w interesie dłużnika celnego, a to oznacza, że upływ terminu przedawnienia dopiero w postępowaniu odwoławczym nie może powodować, aby wadliwie ustalona przez organ pierwszej instancji kwota wynikająca z długu celnego nie mogła być skorygowana przez organ odwoławczy, na korzyść dłużnika celnego, jeżeli decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Organ odwoławczy z uwagi na treść art. 234 Ordynacji podatkowej nie może orzec na niekorzyść strony i to także w warunkach, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes publiczny. Organ odwoławczy może natomiast, aż do upływu 5-letniego terminu przedawnienia długu celnego przewidzianego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji w kształcie, jaki nadał jej ten organ, ale także wydać na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej decyzję reformatoryjną i ustalić kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości niższej niż uczynił to organ pierwszej instancji. W niniejszej sprawie zgłoszenie celne zostało przyjęte w dniu 11 grudnia 1998 r., a decyzja organu celnego pierwszej instancji została wydana w dniu 2 października 2001 r., a więc przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego, natomiast decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu 29 marca 2002 r., a zatem przed upływem 5-letniego terminu przewidzianego w art. 242 § 4 Kodeksu celnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 65 § 5 Kodeksu celnego) przez Sąd orzekający w pierwszej instancji jest bezzasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę kasacyjną.