II OSK 105/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska (spr.), Janina Kosowska, Protokolant Mariusz Szufnara, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2005 r. skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 2817/01 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 września 2004 r. oddalił skargę M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] wydaną w trybie art. 127 § 3 kpa i utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 31 sierpnia 2000 r., którą na podstawie art. 25 ust. pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami) pozbawiony został uprawnień kombatanckich M. N. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że M. N. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie na tej podstawie, że wykazał udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 28 grudnia 1946 r. do 31 grudnia 1947 r. w charakterze funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, w szeregach której służył od dnia 28 grudnia 1947 r. do dnia 30 kwietnia 1953 r. M. N. nie wykazał w toku postępowania okoliczności wskazujących na to, że spełnia przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 pow. ustawy, pozwalające na zachowanie uprawnień kombatanckich. Nie stanowi bowiem takiej przesłanki udział w walkach z oddziałami w UPA i grupami Wehrwolfu w jednostkach milicji obywatelskiej, bowiem Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 pow. ustawy. Służba więc w jej oddziałach i wykonywanie określonych zadań w ramach pracy w Milicji Obywatelskiej, w tym walka z bandami UPA i grupami Wehfrwolfu nie uprawnia do przyznania uprawnień kombatanckich. Z tych względów, zdaniem sądu zachodziły przewidziane w przepisie art. 25 ust. 1 i 2 pow. ustawy o kombatantach podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OPS 5/2000. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. N. reprezentowany przez adwokata R. S. Skargę kasacyjną oparto na podstawie:– naruszeniu prawa materialnego – art. 1 ust. 2 pkt 6 pow. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. polegającym na uznaniu, że udział skarżącego w walkach z oddziałami UPA i grupami Wehrwolfu w jednostkach Milicji Obywatelskiej nie stanowi podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich w związku z tym, że Milicja nie była zmilitaryzowaną służbą wojskową; - naruszeniu prawa procesowego (art. 71 § 5 i art. 86 kpa polegającym na pominięciu wszystkich okoliczności sprawy, w tym przeprowadzenia dowodu ze świadków. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanych w 1999 r. z argumentacją, zawartą w motywach tych wyroków, na rzecz tezy, że Milicja Obywatelska była zmilitaryzowaną służbą państwową. Autor skargi podnosi nadto, że w postępowaniu przed sądem I instancji zgłaszał wniosek o przeprowadzenie dowodu ze świadków, który to dowód miałby potwierdzić jego udział w walkach z UPA i grupami Wehrwolfu, sąd jednak dowodu takiego nie przeprowadził, co uniemożliwiło skarżącemu udowodnienie faktów, z których wywodził skutki prawne. Zdaniem autora skargi sąd naruszył ustawowy obowiązek przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Według art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.". Art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy ustanawia regułę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art. 4." Od tej reguły art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy wprowadzono wyjątki. Jednym z tych wyjątków jest zachowanie uprawnień kombatanckich przez osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie tytułów wymienionych w art. 1 ust. 2, w art. 2, oraz w art. 4. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy "Za działalność kombatancką uznaje się: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Tytułem do zachowania uprawnień kombatanckich jest uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Skarżący powołuje się na zachowanie uprawnień kombatanckich z tytułu walk w oddziałach Milicji Obywatelskiej z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Artykuł 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy ogranicza prawo do uznania działalności kombatanckiej do uczestniczenia w zmilitaryzowanych służbach państwowych w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. W orzecznictwie sądowym od 2000 r. na podstawie obowiązujących rozwiązań prawnych przyjmuje się jednakże, że przez "militaryzację" (zmilitaryzowanie) rozumie się nadanie jednostce organizacyjnej, w drodze aktu normatywnego, statusu jednostki zmilitaryzowanej. Jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem objęcia jej militaryzacją (art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Pojęcia prawne "militaryzacja", "zmilitaryzować", "zmilitaryzowano" wynikają więc nie z tego, jakie są zadania, struktura organizacyjna i formy działania jednostek organizacyjnych, ale z nadania konkretnym jednostkom statusu jednostki zmilitaryzowanej w prawie określonym trybie. Nie ma podstaw do twierdzenia, że ustawodawca, dokonując w 1997 r. zmiany w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, posłużył się pojęciem "militaryzacja" w innym znaczeniu. Oznacza to, że użyte w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" oznacza służby państwowe, które na podstawie ówczesnych przepisów zostały objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Nie może więc mieć rozstrzygającego znaczenia tylko to, jakie zadania wykonywała określona jednostka organizacyjna, w tym wypadku Milicja Obywatelska, oraz jaki był sposób jej zorganizowania i formy działania. Milicja Obywatelska w drodze aktu normatywnego nie została zmilitaryzowana. W okresie, którego dotyczy działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, przepisy prawne wówczas obowiązujące również posługiwały się określeniem "militaryzacja". Zmilitaryzowane zostały Polskie Koleje Państwowe dekretem PKWN z dnia 4 listopada 1944 r. o militaryzacji Polskiej Kolei Państwowej (Dz. U. Nr 11, poz. 55). Za tym, że ustawowe określenie "w zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje Milicji Obywatelskiej, przemawia także art. 1 ust.1 ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowej lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Według dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 33) do zakresu działania Milicji należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zadań władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym" (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OPS 5/00, orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 2001, nr 1, poz. 3). W obowiązującym stanie prawnym nie ma usprawiedliwionych podstaw do dokonania zmiany tej wykładni. Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Nie można zatem przyjąć, że uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu w oddziałach Milicji Obywatelskiej jest działalnością kombatancką, która daje podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich. W sprawie jest niesporne, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia ZBOWiD Nr 595480, w którym prawo do korzystania z uprawnień przyznano z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 28 grudnia 1946 r. do 31 grudnia 1947 r. W deklaracji członkowskiej do ZBOWiD podał, że we wskazanym okresie jako funkcjonariusz MO brał udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem". Z punktu widzenia wymagań stworzonych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. fakt udziału w walkach z podziemiem proakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu "utrwalania władzy ludowej". Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, że oddział, w którym pełnił służbę skarżący, niezależnie od zwalczania proakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA. Z tych względów niedopuszczenie dowodu ze świadków, którzy mieliby potwierdzić fakt, iż skarżący uczestniczył w walkach z oddziałami UPA (fakt zresztą bezsporny, potwierdzony w dokumentach dołączonych do akt sprawy) nie uzasadnia zarzutu naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności zarzut taki nie uzasadnia zarzutu naruszenia przez Sąd art. 75 § 1 i art. 86 kpa, bowiem przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zwrócić uwagę, że stosownie do art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów. Przeprowadzenie tego postępowania z innych środków dowodowych jest niedopuszczalne. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 pow. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.