I OSK 224/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz, Sędziowie NSA Barbara Adamiak (spr.), Henryk Ożóg, Protokolant Anna Harwas, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Jerzego C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 września 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Lu 1232/03 w sprawie ze skargi Jerzego C. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 28 sierpnia 2003 r. (...) w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenie ze służby 1. oddala skargę kasacyjną 2. odstępuję od zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Celnej w B. od Jerzego C. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 16 września 2004 r. 3/II SA/Lu 1232/03, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jerzego C. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B. z 28 sierpnia 2003 r. (...) w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, oddalił skargę. Zaskarżonym orzeczeniem Dyrektor Izby Celnej w B., działając na podstawie art. 437 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego w związku z art. 97 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w K. z 23 czerwca 2003 r. (...). W uzasadnieniu wyroku Sąd wywodził, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie narusza prawa. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/, funkcjonariusz celny jest obowiązany między innymi godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią. Według art. 62 ust. 1 powołanej ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych, w tym oczywiście za naruszenie zasady godnego zachowania się w służbie oraz poza nią. Czyn stanowiący delikt dyscyplinarny skarżącego polegał na tym, że w dniu 31 stycznia 2003 r. przekroczył granice państwa, podróżując z Białorusi do Polski, przez przejście graniczne w T., w charakterze pasażera samochodu marki Audi 100, przy czym w pojeździe tym w wyniku powtórnej kontroli, ujawniono towary bez znaków skarbowych akcyzy, a mianowicie 1.396 paczek papierosów marki "Pall Mall", 100 litrów alkoholu w nieorginalnych opakowaniach oraz 24 butelki o poj. 1 litra wódki marki "Korn". Zdaniem Sądu zachowanie skarżącego w dniu 31 stycznia 2003 r., polegające na przekroczeniu granic państwa samochodem przewożącym przemycane towary pozostawało w rażącej sprzeczności z wymogiem wiarygodności skarżącego, jako osoby pełniącej służbę publiczną. Spełnia to znamiona typu czynu dyscyplinarnego, na skutek niezachowania ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, mimo, że możliwość popełnienia tego czynu skarżący mógł przewidzieć /art. 9 par. 2 Kodeksu karnego/. Oceniając zachowanie skarżącego pod tym kątem widzenia Sąd stwierdził, że o ile przekroczenie granic państwa przez celnika nie uzasadnia zarzutu dyscyplinarnego, to już przekroczenie tej granicy wspólnie z "przemytnikami" taki zarzut w pełni uzasadnia. Chodzi tu bowiem o niezachowanie ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, a od funkcjonariuszy celnych można wymagać wyjątkowej ostrożności przy przekroczeniu granic z osobami postronnymi, skoro jednym z obowiązków służbowych jest rozpoznawanie, zapobieganie, wykrywanie przestępstw i wykroczeń związanych z przywozem i wywozem towarów oraz ściganie ich sprawców /art. 1 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy o Służbie Celnej/. Każdy więc funkcjonariusz celny, godząc się na przekroczenie granicy z osobami trzecimi, a w szczególności podróżując z tymi osobami jednym pojazdem, powinien przewidzieć, że w konkretnych okolicznościach może być to sprzeczne z wymaganą w tych okolicznościach ostrożnością. Nie ma przy tym znaczenia, że towary przemycane były ukryte. Z tych względów Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy o Służbie Celnej. Sąd nie podzielił też zarzutu obrazy przepisów postępowania przez odstąpienie od przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy skarżącym, Zbigniewem O. i funkcjonariuszem celnym, który odprawiał samochód Audi. Podstawą podjęcia orzeczenia dyscyplinarnego nie była okoliczność, że obecność skarżącego w pojeździe spowodowała, że odprawa celna była przeprowadzona mniej wnikliwie. Nie miała też znaczenia okoliczność faktyczna co do znajomości skarżącego z Z. O. i P. M. Jerzy C. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 62 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ oraz art. 9 par. 2 Kodeksu karnego przez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na uznaniu, że czyn przypisany skarżącemu w orzeczeniu dyscyplinarnym wyczerpuje znamiona naruszenia obowiązków służbowych, które mogło stanowić podstawę orzekania kary dyscyplinarnej. Na tej podstawie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że art. 62 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej stanowi, że postępowanie dyscyplinarne wszczyna się za naruszenie przez funkcjonariusza celnego obowiązków służbowych. Do obowiązków funkcjonariusza celnego należą zgodnie z art. 32, obowiązki służbowe i inne obowiązki. Godne zachowanie się poza służbą nie należy do jego obowiązków służbowych, ale do jego obowiązków w szerokim tego słowa znaczeniu. Ponieważ postępowanie dyscyplinarne może zostać wszczęte wyłącznie za naruszenie obowiązków służbowych, niedopuszczalne jest wszczęcie i prowadzenie takiego postępowania za naruszenie innych obowiązków, nie będących obowiązkami służbowymi. Bezsporne jest, że obwiniony przekraczając granicę nie był na służbie nie wykonywał żadnych obowiązków służbowych. Art. 62 ust. 1 ustawy o służbie celnej wyraźnie wskazuje, że deliktem dyscyplinarnym jest wyłącznie naruszenie obowiązków służbowych. Przepis ten ma w stosunku do obwinionego charakter gwarancyjny. Nie jest zatem dopuszczalna jego wykładnia rozszerzająca na niekorzyść sprawcy. Taką wykładnię przyjął jednak Sąd I instancji uznając, że naruszenie obowiązków służbowych jest naruszenie zasad godnego zachowania na służbie oraz poza nią. Powyższa wykładnia pozostaje w sprzeczności z art. 32 ust. 1 pkt 5, który wyraźnie rozróżnia zachowanie na służbie i poza nią. Czyn skarżącego mógłby ewentualnie prowadzić do podjęcia rozważań w przedmiocie zastosowania art. 26 ust. 12 ustawy o Służbie Celnej, nie mógł on jednak być podstawą wszczęcia i prowadzenia przeciwko funkcjonariuszowi postępowania dyscyplinarnego. W innym przypadku art. 26 pkt 12 powołanej ustawy byłby przepisem martwym. Ponadto zdaniem skarżącego stan faktyczny jaki został ustalony w ramach tej sprawy nie wyczerpuje znamion art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej, dotyczącego godnego zachowania się poza służbą. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny granice jego kognicji w tej sprawie określa treść zarzutu w postępowaniu dyscyplinarnym. Zarzut ten sprowadza się do przekroczenia przez skarżącego w dniu 31 stycznia 2003 r. granicy w samochodzie, w którym następnie wykryto "przemyt" towarów akcyzowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny stawia jeszcze dalej idącą tezę, że skorzystanie z cudzego samochodu w celu przekroczenia granicy przez celnika przesądza o braku ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Takie stanowisko oznacza całkowity zakaz korzystania przy przekraczaniu granicy przez funkcjonariuszy celnych z innych niż własne środki transportu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. wnosił o oddalenie skargi i orzeczenie kosztów postępowania według przepisanych norm. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie rozszerzył podstawy skargi kasacyjnej o zarzut nieważności na podstawie art. 183 par. 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, a mianowicie zarzut "skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa". Wywodził, że w składzie orzekającym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekało dwóch sędziów delegowanych z Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jedną z enumeratywnie wyliczonych przesłanek nieważności postępowania, według art. 183 par. 4 pkt 4 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest: "jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy". Wywiedziony zarzut nieważności postępowania nie jest usprawiedliwiony. Zgodnie z art. 94 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ "W okresie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego może być przeniesiony przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego, na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w miejscowości, w której dotychczas pełnił służbę, z pozostawieniem mu prawa do wynagrodzenia i tytułu przysługującego sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego". Na tej podstawie sędziowie zostali przeniesieniu na stanowisko sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych. Nie ma zatem podstaw do wywodzenia nieważności postępowania, na podstawie art. 46 par. 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. nr 98 poz. 1070 ze zm./ w związku z art. 183 par. 2 pkt 4 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przeniesieni sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego są sędziami wojewódzkiego sądu administracyjnego z zachowaniem tytułu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 62 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 pkt 5 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm. obecnie obowiązuje t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641 ze zm./. Służba publiczna wymaga znacznie większej dyspozycyjności w porównaniu z pracownikami, których prawa i obowiązki reguluje Kodeks pracy. Pragmatyki służbowe konkretyzują i zaostrzają obowiązki funkcjonowania służby publicznej. Cechą charakterystyczną katalogu obowiązków funkcjonariuszy służb publicznych jest to, że obejmuje on cały szereg dyspozycji dotyczących przestrzegania praworządności, ochrony praw obywateli, uwzględniania interesu państwa. Ponadto obowiązki te wkraczają też w sferę dotyczącą całokształtu podstawy funkcjonowania służby publicznej w tym godnego zachowania się poza służbą. Wynika to z istoty wykonywania przez tych funkcjonariuszy zadań, będących działaniem w imieniu państwa w celu wykonania zadań publicznych. Takie rozwiązanie właściwe dla pragmatyk służbowych przyjmuje w art. 32 ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy o Służbie Celnej, stanowiąc "Funkcjonariusz celny jest obowiązany w szczególności: godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią". Obowiązek godnego zachowania się poza służbą jest jednym z podstawowych obowiązków funkcjonariuszy celnych. Naruszenie tego obowiązku jest naruszeniem obowiązku służbowego, co stanowi podstawę do pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej /art. 62 ust. 1 powołanej ustawy o Służbie Celnej/. W tym stanie rzeczy, skoro skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 par. 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.