II OZ 258/06

Dnia 15 marca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2006 roku, sygn. akt VII SAB/Wa 64/04 o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 8 listopada 2005 r. skarżący D. W., M. W., M. W. i J. W. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza z dnia 17 listopada 2005 r. powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony. Od postanowienia referendarza skarżący wnieśli sprzeciw. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W., M. W., M. W. i J.W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji przytoczył treść przepisu art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) i wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków niezbędnych na poniesienie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe. Strona zamierzająca wystąpić ze skargą do sądu administracyjnego powinna liczyć się z kosztami z tym związanymi i gromadzić potrzebne środki z dochodów uzyskanych w dłuższym okresie. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające możliwe jest przyznanie stronie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawcy prowadzący wspólnie gospodarstwo domowe uzyskują dochody w wysokości 4320 złotych miesięcznie. Biorąc pod uwagę dochody wykazane w złożonym wniosku Sąd uznał, iż wnioskodawcy są w stanie zgromadzić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny środki niezbędne na poniesienie kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie D. W., M. W., M. W. i J. W. wnieśli o "uchylenie i zmianę i rozpoznanie skargi na bezczynność GINB". Skarżący zarzucili Sądowi I instancji uporczywą ochronę nadużyć dokonywanych przez GINB i nie dopuszczanie do złożenia wyjaśnień. W ocenie skarżących koszty sporządzenia kserokopii wydanych w sprawie postanowień, pism procesowych i korespondencji przekroczyły kwotę 100 zł dla strony skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym/. Zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, iż skarżący są w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jak już wspomniano prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadne jest także stanowisko Sądu I instancji, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Skarżący dysponują stałym niemałym dochodem - jak wynika z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy, prowadzący wspólnie gospodarstwo domowe, uzyskują dochody w wysokości 4320 zł miesięcznie. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Sąd I instancji, oceniając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, trafnie zwrócił uwagę na powyższe okoliczności. W tym stanie rzeczy nie może odnieść zamierzonego skutku wniosek skarżących o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nadmienić należy, iż rozpatrując zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny nie bada meritum sprawy, w tym przypadku kwestii objętych skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.