II FSK 283/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Rypina (spr.), Sędzia WSA (del.) Dariusz Dudra, Protokolant Agnieszka Szarc vel Szic, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt I SA/Po 1835/02 w sprawie ze skargi Marka I. na decyzję Izby Skarbowej w Z. z dnia 14 czerwca 2002 r., (...) w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Marka I. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. kwotę 1.180 zł (słownie: jeden tysiąc sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę Marka I. i uchylił decyzję Izby Skarbowej w Z. z dnia 14 czerwca 2002 r. w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie umorzenie przez organ podatkowy drugiej instancji postępowania w sprawie umorzenia odsetek na mocy art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej narusza ten przepis. Sąd wyjaśnił, iż błędne jest stanowisko organów podatkowych, iż zapłacenie przez podatnika zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę przed złożeniem wniosku o umorzenie odsetek skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w tej sprawie. Sąd podkreślił, iż organ podatkowy pominął w swoich rozważaniach fakt, że zapłata odsetek, o których umorzenie podatnik później wnioskował, nastąpiła w toku postępowania egzekucyjnego. Sąd twierdzi, że zapłacenie odsetek za zwłokę w toku postępowania egzekucyjnego nie ma charakteru zapłaty dobrowolnej i tym samym nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie umorzenia. Ponadto Sąd wywiódł tezę, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zapłata odsetek za zwłokę przez podatnika spowodowała wyłączenie interesu prawnego podatnika, bowiem nie każda forma zapłaty należności czyni bezprzedmiotowym postępowanie o ich umorzenie. Sąd wskazał, iż organ podatkowy winien stosownie do art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej rozstrzygnąć kwestie zasadności umorzenia odsetek. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej zarzucił wyrokowi naruszenie: 1/ art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na przyjęciu, iż zaskarżona decyzja Izby Skarbowej narusza prawo materialne, które miało wpływ na wynik sprawy; 2/ art. 67 par. 1 oraz art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż mimo złożenia przez skarżącego wniosku o umorzenie zaległości podatkowej po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego, organ podatkowy winien rozstrzygnąć kwestię zasadności umorzenia odsetek za zwłokę co do istoty sprawy, a nie umorzyć postępowanie. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej Dyrektor Izby skarbowej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż zaległość podatkowa została uregulowana przez podatnika w dniu 29 maja 1999 r. a odsetki za zwłokę w dniu 18 czerwca 1999 r. Natomiast wniosek o zwrot zapłaconych odsetek wraz ze skargą na niezałatwienie sprawy wymiaru podatku w terminie podatnik złożył w dniu 5 sierpnia 1999 r. Zapłata zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę spowodowała wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Wobec tego złożenie przez podatnika wniosku o umorzenie odsetek po wygaśnięciu zobowiązania w przedmiocie nieistniejących odsetek powoduje bezprzedmiotowość postępowania, która na podstawie art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej podlega umorzeniu. Na poparcie swego stanowiska Dyrektor Izby Skarbowej powołał się na liczne orzecznictwo w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Trafne jest stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że w sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania o umorzenie odsetek za zwłokę, bowiem nie istnieje przedmiot postępowania, dla którego postępowanie zostało wszczęte /art. 67 par. 1 i art. 59 par. 1 pkt 1 w związku z art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej/. W myśl art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania podatkowego jest więc bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje organy podatkowe do ustalenia istnienia tej przesłanki. Powyższa przesłanka niewątpliwie zachodzi, gdy brak jest przedmiotu żądania, dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co też organy podatkowe winny rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie i ustalonego na dzień podejmowania decyzji stanu faktycznego. Przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie był wniosek podatnika z dnia 4 października 1999 r. o umorzenie odsetek od zaległości podatkowych na podstawie art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej. W dacie złożenia powyższego wniosku zaległość podatkowa jak też odsetki już nie istniały, bowiem zostały przez podatnika uregulowane /29 maja 1999 r. i w dniu 18 czerwca 1999 r./. Oznacza to, że z powodu braku faktycznego do rozpatrzenia sprawy postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Oczywiście zasadne byłoby stanowisko Sądu, gdyby w niniejszej sprawie podatnik wcześniej złożył wniosek o umorzenie zaległości podatkowych /odsetek za zwłokę/ zaś wyegzekwowanie tych należności nastąpiło w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie kwoty z rachunku bankowego podatnika - po złożeniu przez podatnika wniosku o umorzenie odsetek. Jednakże ustalenia faktyczne w sprawie nie budzą wątpliwości. Podatnik złożył wniosek o umorzenie odsetek po wygaśnięciu zobowiązania przez zapłatę. Biorąc powyższe pod rozwagę, na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.