II OSK 124/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz, Sędziowie NSA Eugeniusz Mzyk ( spr.), Alicja Plucińska - Filipowicz, Protokolant Anna Wieczorek, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2004r., sygn. akt II SA/Lu 273/04 w sprawie ze skargi W. J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 273/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi W. J. S., uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...], wydaną w trybie art. 127 § 3 kpa, w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oraz zasądził od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki przyjął za ustalone, że zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2004 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80, 107 § 1 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Wojewódzkiego organ administracyjny nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, co w sposób istotny mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jeżeli bowiem po wyczerpaniu środków dowodowych nie zostały wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien dla ich wyjaśnienia przesłuchać stronę, czego nie uczynił. Poza tym organ przytoczył pisemne oświadczenia dwóch świadków, złożone na urzędowych formularzach, którym nie dał wiary, zaś pomimo tych wątpliwości, co do mocy dowodowej tych oświadczeń, nie przesłuchano świadków. Zdaniem Sądu dokonana w tych warunkach ocena zebranych dowodów nosi cechy dowolności, a zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia w tym zakresie, co stanowi naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. Rozstrzygniecie wniosku o przyznaniu bądź odmowie przyznania uprawnień kombatanckich zależy od nie budzącego wątpliwości ustalenia czy przebywał on w miejscach odosobnienia, o których mowa w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku z dnia 22 października 2004 r. wniósł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, reprezentowany przez radcę prawnego M. Ł. Wnoszący skargę kasacyjną podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania to jest: I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zhl), zwanej dalej p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. - polegające na uchyleniu decyzji z powodu nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy w sytuacji, gdy organ podjął wszystkie kroki, których podjęcie było możliwe dla wyjaśnienia sprawy, II. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 86 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż w świetle tego przepisu obowiązkiem organu było przesłuchanie strony podczas gdy w realiach sprawy organ administracji takiego obowiązku nie miał, III. naruszenie art. 3 §1 p.p.s.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i w związku z art. 80 k.p.a. polegające na uchyleniu decyzji z powodu uznania oceny dowodów za dowolną bez wskazania okoliczności ocenę tę dyskwalifikujących w sytuacji, gdy została ona dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, z uwzględnieniem zasad logiki, doświadczenia życiowego oraz w łączności z innymi dowodami, IV. naruszenie art. 141 § p.p.s.a. polegające na uniemożliwieniu kontroli rozumowania sądu w efekcie nie wskazania w uzasadnieniu wyroku, jakie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy sąd uznał za niewyjaśnione i w jaki sposób owo nie wyjaśnienie mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia, na czym polegała dowolność oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ administracji, jakich elementów określonych w art. 107 § 1 k.p.a. nie zawiera zaskarżona decyzja, a pomimo to uchylenie decyzji, jako naruszającej przepisy prawa a ponadto V. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nie zamieszczeniu w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania mimo, iż w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, co uniemożliwia organowi administracji przeprowadzenie postępowania administracyjnego zgodnie ze standardami stawianymi przez sąd administracyjny. W skardze kasacyjnej podniesiono ponadto, że organ rozpoznający sprawę przejął inicjatywę dowodową i zwrócił się do wszystkich instytucji, mogących dysponować informacjami na temat pobytu strony w obozie zwierzynieckim. Dowodem tego są zawarte w aktach pisma archiwów państwowych, zajmujących się zbieraniem tego typu informacji. Sąd nie wskazał przy tym, jakie środki dowodowe nie zostały przeprowadzone ani też, jakie fakty pozostały w sprawie niniejszej niewyjaśnione, nie istniała zatem potrzeba uzupełniania postępowania dowodowego, a zwłaszcza, wobec odmowy przyznania zeznaniom świadków waloru wiarygodności, zbędne było ich przesłuchiwanie, a także samej strony. Powołano się poza tym na materiał źródłowy (pismo IPN z 06.02.2004 r., pismo Archiwum Państwowego w Lublinie z 23.02.2004 r., oraz ankietę skierowaną do Biura Dowodów Osobistych w Zamościu). Na tej podstawie w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia zaś zaskarżonemu wyrokowi nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Wprawdzie szereg wywodów i stwierdzeń wnoszącego skargę kasacyjną jest najzupełniej trafnych, jednakże nie podważają one rozstrzygnięcia objętego zaskarżonym wyrokiem. Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy zaskarżona decyzja została wydana przed wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy (jak to przyjął Sąd Wojewódzki) czy też wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy, jak to się wykazuje w skardze kasacyjnej, w czym upatrywany jest zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. Zarzut ten jest chybiony przy czym dowolne jest twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, przytoczone na poparcie tego zarzutu, jakoby : "organ podjął wszystkie kroki, których podjęcie było możliwe dla wyjaśnienia sprawy". Pozostaje poza sporem, że organ nie przesłuchał w charakterze świadków osób potwierdzających pobyt J. S. w obozie (złożonych na piśmie), a którym odmówił wiarygodności. Ta okoliczność w ocenie Sądu Wojewódzkiego, jak również nie przesłuchanie samego zainteresowanego, stanowi naruszenie zasad procesowych i świadczy o braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest w pełni uzasadnione zaś fakt nie przesłuchania świadków, sam przez się wykazuje, że organ nie wyczerpał wszystkim możliwości wyjaśnienia sprawy. Dodać przy tym należy, że przepisy kpa dopuszczają możliwość złożenia na piśmie zeznań przez osoby fizyczne (argument z art. 50 § 1 i art. 54 § 1 kpa), jednakże nie są to zeznania świadków w rozumieniu art. 83 § 3 kpa, a jedynie pisemne oświadczenia osób fizycznych, o posiadaniu określonych informacji. W takiej sytuacji, gdy jednocześnie organ odmawia wiarygodności pisemnym oświadczeniom, zachodzi konieczność przesłuchania tych osób w charakterze świadków. Niezależnie od tego należy podkreślić, co również wyeksponował Sąd Wojewódzki, aczkolwiek w sposób pośredni, że odmowa wiarygodności zeznaniom świadków, złożonych na piśmie, nastąpiła w sytuacji zachodzących w sprawie wątpliwości i niepełnej dokumentacji. Ze znajdującego się w materiale dowodowym pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 lutego 2004 r. wynika jedynie, że Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej -Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Lublinie nie posiada w swoim zasobie ewidencji osób osadzonych w obozach hitlerowskich i wobec powyższego nie może potwierdzić pobytu w obozie W. S. Natomiast w piśmie Archiwum Państwowego w Lublinie z dnia 23 lutego 2004 roku zaznaczono, że materiały z okresu okupacji hitlerowskiej są zachowane fragmentarycznie, co nie wyklucza wersji prezentowanej przez W. J. S. Poza tym w piśmie tym znajduje się sugestia, iż można zwrócić się do Archiwum Państwowego w Zamościu, które posiada w swoim zasobie akta gminy Zwierzyniec zaś organ z takiej możliwości nie skorzystał. W takiej sytuacji trafne jest ustalenie zaskarżonego wyroku, wbrew odmiennym wywodom zawartym w skardze kasacyjnej, że zaskarżona decyzja wydana została przed wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy. Jest oczywistym, że konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego nie oznacza przesądzenia o zasadności żądania J. S. Rzeczą organu, po uzupełnieniu postępowania dowodowego, będzie ponowna ocena zebranych dowodów, łącznie z oceną wiarygodności zeznań świadków W konsekwencji zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 k.p.a. nie mógł być uznany za uzasadniony. Zasadność ustalenia poczynionego przez Sąd Wojewódzki, że zaskarżona decyzja wydana została przed wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy czyni zbędnym dalsze omawianie wywodów skargi kasacyjnej. Należy jedynie podnieść, że niezrozumiałe są wywody wnoszącego skargę kasacyjną o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., które miałyby polegać na : - "nie zamieszczeniu w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania mimo, iż w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, co uniemożliwia organowi administracji przeprowadzenie postępowania administracyjnego zgodnie ze standardami stawianymi przez sąd administracyjny". Wprawdzie w motywach wyroku Sąd Wojewódzki nie zawarł wprost wskazań co do dalszego postępowania, jednakże nie było to konieczne, gdyż wskazania te wynikają w sposób oczywisty z rozważań Sądu. Skoro bowiem, podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 kwietnia 2004 r. było nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych (brak przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i strony), to oczywistą rzeczą jest uzupełnienie postępowania dowodowego w tym zakresie (przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i strony). Niewątpliwie rację ma wnoszący skargę kasacyjna, że istotny walor dowodowy ma ankieta kierowana do Biura Dowodów Osobistych w Zamościu, z której wynika, że W. J. S. nie był wysiedlony w czasie okupacji. Rzecz jednak w tym, czego nie dostrzega wnoszący skargę kasacyjną, że kwestia ta powinna być wyjaśniona właśnie w ramach przesłuchania. zainteresowanego a dopiero całokształt zebranych dowodów pozwoli na ocenę wiarygodności zeznań i prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, skargę oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekając jak w sentencji.