II SA/Ka 2396/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Korycińska /spr./ Sędzia NSA Łucja Franiczek Asesor WSA Krzysztof Targoński Protokolant referent Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2004 r. sprawy ze skargi E.G. i C.G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie samowoli budowlanej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia [...] nr [...] 2. orzeka o niewykonalności zaskarżonej decyzji w całości 3. zasądza na rzecz skarżących od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. kwotę [...] /[...]/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w J. decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie samowoli budowlanej "zlokalizowanej w J. przy ulicy [...] własność Pani J.S.". U podstaw prawnych rozstrzygnięcia organ przywołał art. 104 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a., a w uzasadnieniu podał, iż z wnioskiem o wszczęcie postępowania wystąpili E.G. i C.G. W toku tego postępowania ustalono, że inwestor wybudował budynek mieszkalny jednorodzinny z częścią usługową na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] o pozwoleniu na budowę. Nadto J.S. uzyskała pozwolenie na użytkowanie części usługowej parteru budynku – decyzją Prezydenta Miasta J. z dnia [...]. Te okoliczności świadczą, zdaniem organu, o tym, że "przypadek samowoli nie występuje", dlatego też postępowanie w tej sprawie, jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. W odwołaniu E.G. i C.G. domagali się uchylenia decyzji organu w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., lub też stwierdzenia jej nieważności. Odwołujący wykazywali, iż w toku realizacji inwestycji doszło do szeregu odstępstw od udzielonego pozwolenia na budowę i zatwierdzonego projektu budowlanego i uznali za bezzasadną tezę o bezprzedmiotowości postępowania toczącego się przed właściwym organem nadzoru budowlanego. Wyjaśnili, iż po powiadomieniu ich o wszczęciu postępowania przez organ architektoniczno-budowlany w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie części obiektu, wystąpili do organu nadzoru budowlanego właściwego ze względu na przedmiot postępowania tj. samowolę budowlaną. Uznali, że "postępowanie w sprawie samowoli w takich okolicznościach jest wcześniejsze od postępowania o dopuszczeniu do użytkowania obiektu". Na poparcie wyłożonego poglądu odwołujący przywołali art. 51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy w pełni zaaprobował stanowisko organu I instancji o bezprzedmiotowości postępowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E.G. i C.G. postulowali uchylenie decyzji organu odwoławczego, w zasadzie z tych samych powodów, które podnieśli w odwołaniu. Skarżący podali przy tym, że inwestor "wydłużył budynek o [...] mb na całej szerokości" co spowodowało zarówno zmiany w wymiarach "rzutu budynku" oraz jego usytuowania w stosunku do granic inwestycji. Nadto w ścianie granicznej są otwory drzwiowe "co narusza nie tylko prawa budowlane, ale także warunki techniczne". W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest w pełni uzasadniona, przy czym Sąd nie będąc związany jej granicami uznał za konieczne uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji. Wpierw jednak należy wyjaśnić, iż niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./, stosownie do zasady wyrażonej w art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późn. zm./. Przywołany przepis art. 97 § 1 przepisów wprowadzających stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przechodząc do oceny legalności rozstrzygnięć organów nadzoru budowlanego obydwu instancji rozważania należy rozpocząć od treści art. 105 § 1 k.p.a. przywołanego w ich podstawach prawnych. Otóż w myśl tego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa. którą organ administracyjny jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego. W sprawie poddanej kognicji Sądu skarżący od organu nadzoru budowlanego domagali się podjęcia prawem przewidzianych działań, w związku z naruszeniami reżimu prawa budowlanego przez inwestora, realizującego w oparciu o decyzję o pozwoleniu na budowę inwestycji. W piśmie inicjującym postępowanie podali, iż inwestor samowolnie przedłużył część garażu, rozpoczął realizację inwestycji w oparciu o nieostateczną decyzję o pozwoleniu na budowę, zmienił sposób zagospodarowania terenu, a nadto "samowolnie powiększył granice inwestycji" o działkę nr [...]. Przenosząc tak opisane zachowanie inwestora na grunt prawa materialnego, zupełnie pominiętego przez organy obydwu instancji, przyjąć należy, iż skarżący zawiadomili organ nadzoru budowlanego o sytuacjach zakreślonych art. 50 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane /wówczas tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 106 poz. 1126 obecnie Dz.U. z 2003 r. Nr 207 poz. 2016 zwanego dalej prawem budowlanym/. Z kolei art. 83 ust. 1 tej ustawy powierzył właściwości powiatowego inspektora nadzoru budowlanego zadania i kompetencje, o których mowa m.in. w art. 50 i 51. Wbrew stanowisku organów należy przyjąć, że istniała konkretna sprawa administracyjna, a organ, do którego się zwrócono był władny i jednocześnie zobowiązany ją rozstrzygnąć na podstawie przywołanych przepisów prawa materialnego. Teza przeciwna, zaprezentowana w objętych oceną decyzjach narusza art. 105 § 1 k.p.a. i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ma przy tym znaczenia to, że wcześniej zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie części obiektu budowlanego, albowiem już z samego faktu, iż do użytkowania zgłoszono jedynie część obiektu wynika, iż w pozostałym zakresie trwały roboty budowlane. Jakkolwiek w stanie prawnym obowiązującym w czasie prowadzenia postępowania administracyjnego inny organ był właściwy w sprawach, o których mowa w art. 50 i 51 prawa budowlanego, a inny orzekał w przedmiocie zezwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego /czy jego części/, to żaden przepis prawa nie zakazywał w takiej sytuacji prowadzenia równocześnie obydwu postępowań, przy czym Sąd podziela stanowisko skarżących, iż podjęcie działań przez organy nadzoru budowlanego winno skutkować zawieszeniem postępowania toczącego się przed organem architektoniczno-budowlanym. W obecnym stanie prawnym pozwolenie na użytkowanie obiektu budowlanego należy do kompetencji organu nadzoru budowlanego, co z pewnością wyeliminuje sytuację taką jaka powstała w rozpoznawanej sprawie. O tym, że istniała nie tylko podstawa prawna do działań organu nadzoru budowlanego, ale i przemawiały ku temu faktyczne przesłanki świadczy prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 marca 2004 r. zapadły w sprawie o sygn. II SA/Ka 166/01. Wyrokiem tym Sąd po rozpoznaniu skargi E.G. i C.G. oraz K.P. i Z.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie części spornego obiektu uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...]. W związku z omawianym orzeczeniem Sądu zarówno sprawa udzielenia pozwolenia na użytkowanie jak i istotnych odstępstw od warunków pozwolenia na budowę będzie rozpoznawana przez organ nadzoru budowlanego I instancji, przy czym przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku o pozwolenie na użytkowanie organ ten zobligowany będzie do oceny dokonanych przez inwestora odstępstw. Ten obowiązek wynika zarówno z wyrażonej przez Sąd oceny prawnej w niniejszej sprawie jak i z poglądu Sądu zaprezentowanego w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. Naruszenie zarówno przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego jak i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. art. 105 § 1 k.p.a. musiało skutkować uchyleniem obydwu decyzji mocą art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./. Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji w całości stosownie do treści art. 152 przywołanej ustawy i o kosztach na podstawie jej art. 200. SJ/