I FSK 1261/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki Sędziowie Sędzia del. WSA Zbigniew Łoboda Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (spr.) Protokolant K. S. po rozpoznaniu w dniu 9 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 1287/04 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 marca 2004 r., (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. oddala wniosek w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z 22 listopada 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 1287/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 30 marca 2004 r., nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że pismem z 2 września 2004 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 700 zł. W wezwaniu zawarto pouczenie, że nieuiszczenie wpisu w terminie 7 dni spowoduje odrzucenie skargi. Skarżący wpisu tego nie uiścił. Z informacji podanych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wezwania Sądu wynika, że 7 września 2004 r. nie doręczono przesyłki adresatowi pod jego adresem do doręczeń, w związku z czym złożono ją na okres siedmiu dni we właściwej placówce pocztowej, a zawiadomienie o tym umieszczono w skrzynce oddawczej adresata. Przesyłkę tę nie podjęto w terminie. Na podstawie art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) WSA uznał doręczenie za skutecznie dokonane 14 września 2004 r., a więc po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od 7 września 2004 r., czyli dnia awizowania przesyłki pocztowej zawierającej wezwanie Sądu. Skarżący złożył skargę kasacyjną na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania: art. 58 § 1 pkt 3, art. 220 § 3, art. 73, art. 65 § 2 p.p.s.a. w związku z § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. nr 62, poz. 697 ze zm.) poprzez odrzucenie skargi w oparciu o przyjęcie procesowego skutku prawnego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego z upływem siedmiodniowego okresu pozostawania wezwania w placówce pocztowej liczonego od dnia pierwszego awizowania przesyłki pocztowej z pominięciem wymogu powtórnego awizowania przedmiotowej przesyłki. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W opinii skarżącego odrzucenie skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego w terminie w oparciu o fikcję prawną doręczenia wezwania już po upływie siedmiodniowego terminu liczonego od dnia awizowania przesyłki, jest bezzasadne. Termin do wniesienia opłaty sądowej biegnie bowiem od daty doręczenia odnośnego wezwania sądu dokonanego w prawidłowy sposób. Natomiast skuteczność doręczenia może mieć miejsce wyłącznie w trybie i na zasadach określonych przepisami o bezwzględnie wiążącym charakterze. Zdaniem skarżącego to art. 65 § 2 p.p.s.a., dotyczący doręczeń przez pocztę, powinien być w niniejszej sprawie podstawą oceny skutków doręczenia. Zgodnie bowiem z tym przepisem do doręczania pism przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Te zaś reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę. Zgodnie z § 9 ust. 3 tego rozporządzenia konieczne jest powtórne awizowanie przesyłki w przypadku niepodjęcia jej w terminie 7 dni od pierwszego awizowania, natomiast zgodnie z § 9 ust. 7 i 8 odesłanie przesyłki do nadawcy może nastąpić dopiero po 7 dniach od powtórnego awizowania. Brak jest dowodów na powtórne awizo w niniejszej sprawie, w przeciwnym razie Sąd pierwszej instancji uznałby inną datę skutecznego doręczenia, a nie datę 14 września 2004 r. Autor skargi kasacyjnej powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 września 2002 r., SK 35/01 (OTK-A 2002, nr 5, poz. 60), w którym stwierdzono, iż § 9 ust. 3 omawianego rozporządzenia w zakresie, w jakim ustanawia tylko siedmiodniowy termin przechowywania w pocztowej placówce oddawczej przesyłek – pism sądowych, a tym samym uniemożliwia powtórne zawiadomienie adresata o tym piśmie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podkreślił także, iż niedoręczenie awizowanej przesyłki nie zostało spowodowane odmową jej przyjęcia, lecz przebywaniem na urlopie wypoczynkowym i nieobecnością innych dorosłych domowników, a następnie względami zdrowotnymi. Zdaniem autora skargi kasacyjnej powyższe uchybienie spełnia kryterium podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., czyli naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sad Administracyjny postanowieniem z 28 września 2005 r. na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie w związku z tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie 10 maja 2005 r. przedstawił na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 3 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.) pytanie prawne dotyczące zgodności art. 73 p.p.s.a. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 lutego 2006 r. sygn. akt P 13/05- OTK-A 2006/2/20 orzekł, iż art. 73 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Po ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania Naczelny Sąd Administracyjny podjął postępowanie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna w tej sprawie zarzuca, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił skutki doręczenia skarżącemu wezwania w oparciu o przepis art. 73 p.p.s.a zamiast w oparciu o art. 65 § 2 tej ustawy w związku z § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym ( Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.) Odnośnie wzajemnej relacji art.73 i art. 65 § 2 p.p.s.a w orzecznictwie sądów administracyjnych istniały rozbieżności. Niektóre sądy pierwszej instancji przyjmowały, że art. 73 jest przepisem szczególnym, wyłączającym stosowanie sprzecznego z nim § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, inne , w tym Naczelny Sąd Administracyjny uznawały, że zastosowanie ma w takiej sytuacji wskazany wyżej przepis rozporządzenia. Zgodnie z art. 65 § 2 p.p.s.a. do doręczania pism przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Przepis ten odsyła więc do doręczania pism za pośrednictwem poczty do wydanego na podstawie art. 131 § 2 k.p.c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r., w tym również do jego § 9 ust. 3 określającego termin przechowywania przez pocztę awizowanej przesyłki łącznie przez 14 dni. Z art. 73 p.p.s.a z kolei wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres 7 dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Przepis ten reguluje w sposób wyczerpujący doręczenie zastępcze. Odesłanie zawarte w art. 65 § 2 p.p.s.a do przepisów obowiązujących w postępowaniu cywilnym nie ma więc zastosowania w przypadku doręczenia zastępczego. Stanowisko takie wyrażone zostało w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2006 r. powołanym wyżej. Pogląd ten Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela. Nie jest więc trafny zarzut skargi kasacyjnej, niezastosowania na podstawie art. 65 § 2 p.p.s.a trybu doręczenia zastępczego określonego w postępowaniu cywilnym. Trybunał Konstytucyjny w tym wyroku nie znajdując podstaw do stwierdzenia by przepis art. 73 p.p.s.a naruszał zasady przyzwoitej regulacji, stwierdził jednak że w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest on niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał wskazał na gwarancje sprawiedliwości proceduralnej stanowiące element składowy prawa do sądu określone w art. 45 Konstytucji nakazujące unormowanie zasad doręczania pism sądowych, również od strony technicznej, w taki sposób, by nie naruszać prawa do wysłuchania i do osobistego udziału w czynnościach procesowych. Termin siedmiodniowy określony w tym przepisie stwarza zdaniem Trybunału ryzyko nie dotarcia przesyłki do adresata, a uchylenie się przez zainteresowanego od negatywnych skutków doręczenia w tym trybie może być bardzo trudne. Trybunał Konstytucyjny zakwestionował w związku z tym art. 73 p.p.s.a. w zakresie w jakim ustanawia termin 7 dniowy przechowywania pisma bez ponawiania zawiadamiania adresata o tym, uznając, że w tym zakresie przepis ten jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Podstawą zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia Sądu pierwszej instancji było uznanie przez ten Sąd, że z upływem 7 dniowego terminu określonego w tym przepisie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu przesyłki. Okoliczność ta miała więc istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 190ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W piśmiennictwie przyjmowane jest, że zasadą jest, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzekające o sprzeczności w całości lub w części danego przepisu ustawy z Konstytucją, choć mają charakter konstytutywny są skuteczne ex tunc od dnia wejścia w życie zakwestionowanego aktu normatywnego . Od tej zasady istnieją wyjątki między innymi określone w art. 190 ust. 3 Konstytucji, które w tej sprawie nie mają zastosowania. ( vide K. Pietrzykowski , Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2000 r. II CKN 688/98 – Palestra 2001/11-12/219, t.2). Jeżeli przepis prawa jest niezgodny z Konstytucją w dniu publikacji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to cechą tą obarczony jest od czasu wejścia w życie Konstytucji. Ta data powinna być cezurą możności korzystania ze skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego( vide P. Czarnecki, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 15 maja 2000r. II CKN 293/2000, Palestra 2001/11-12/225). Poglądy te Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie w pełni podziela. Wobec uznania przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP art. 73 p.p.s.a. we wskazanym wyżej zakresie odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji skargi związane z przyjęciem za skuteczne doręczenia skarżącemu z upływem 7 dni awizowanej przesyłki narusza określony wyżej przepis w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego należało na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Ze względu na brak podstaw prawnych do zwrotu kosztów w sprawie ze skargi kasacyjnej na postanowienie sądu pierwszej instancji należało wniosek w tym zakresie oddalić ( vide postanowienie NSA z 30 września 2005 r. II OSK 702/05, ONSA i WSA 2006/1/16).