II SA/Wa 928/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Asesor WSA Janusz Walawski Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2005 sprawy ze skargi J.P. - przedstawicielki ustawowej małoletniego K.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2004 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz M.M. - reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową J.P. - po zmarłym ojcu K.M.. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, a wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Organ wskazał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej i z tego względu w pierwszej kolejności ocenie podlega spełnienie przesłanek przez zmarłego, a następnie przez wnioskodawcę. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że ostatnio udowodniony okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez zmarłego ojca dziecka przypada na dzień 5 września 1998 r., zaś zgon nastąpił po 4 latach 7 miesiącach i 3 dniach od tej daty. Prezes ZUS stwierdził w związku z tym, że brak szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie uprawnień do świadczenia na zasadach ustawowych, a ponadto nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.P. nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, iż niespełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Wskazała, że oceniając tę przesłankę organ wziął pod uwagę wszystkie wskazane dochody rodziny, w tym alimenty na syna M. z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 300 zł, gdy tymczasem od maja 2004 r. fundusz ten przestał istnieć i w związku z tym będzie otrzymywać na syna jedynie 170 zł przez rok. Powołała się również na konieczność ponoszenia wysokich opłat za mieszkanie oraz zwiększające się potrzeby dorastającego syna. Stwierdziła ponadto, że ojciec dziecka z pewnością próbował znaleźć pracę lecz z powodu trudności z jej uzyskaniem zgodnie z kwalifikacjami nie pracował. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżanej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi stwierdził, że nawet po likwidacji Funduszu Alimentacyjnego dochód w rodzinie wynosi ok. 500 zł na osobę, więc trudno mówić o braku niezbędnych środków utrzymania. Natomiast w opinii organu skarżąca nie wskazała na przeszkody usprawiedliwiające brak zatrudnienia zmarłego po 1998 r. w sytuacji, gdy nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Zawarte w ustawie określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i powstających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczonych, regulacja szczególna pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia, o których mowa w ww. przepisie są wyjątkowe również z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa i nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Uznaniowość nie oznacza bynajmniej, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę w tym zakresie. Poza oceną zawartych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłanek, organ ma obowiązek przestrzegać reguł postępowania administracyjnego zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, określających jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania, a znajdujących zastosowanie na gruncie ustawy emerytalnej na podstawie jej art. 124. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przypadku wniosku o świadczenie po osobie ubezpieczonej przesłankę niespełnienia warunków do uzyskania prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności należy badać w stosunku do tej osoby. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że M.M. (ur. [...] grudnia 1991 r.) jest pozostałym po ubezpieczonym zmarłym K.M. małoletnim członkiem rodziny, nie mogącym podjąć pracy ze względu na wiek. Pozostaje kwestia oceny pozostałych, obligatoryjnych przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, czyli szczególnych okoliczności, wskutek których ojciec dziecka nie uzyskał uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Odnosząc się do pierwszej z nich należy stwierdzić, że z akt sprawy nie wynika, aby zmarły nie uzyskał tych uprawnień do świadczenia z powodu trudnych do przezwyciężenia przeszkód, które mogłyby być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zmarły K.M. na przestrzeni 38 lat życia udokumentował 14 lat 9 miesięcy i 27 dni okresu ubezpieczenia, zaś ostatni okres opłacania składek przypadał na dzień 5 września 1998 r., a zatem ponad 4 lata i 7 miesięcy przed śmiercią, natomiast z akt sprawy nie wynika by wobec niego orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. W sprawie za szczególną okoliczność nie może też być uznana trudna sytuacja na rynku pracy, bowiem skarżąca nie wykazała, aby zmarły posiadał status bezrobotnego, który w dodatku aktywnie poszukiwał pracy. Swoją argumentację w tym przedmiocie ograniczyła do wiary, że próbował znaleźć pracę. Analiza akt sprawy uzasadnia również przyjęcie, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem dochód na członka rodziny wynosi ponad 500 zł miesięcznie. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego za niezbędne środki utrzymania należy uznać środki służące do zaspokojenia minimum egzystencji. W świetle poczynionych rozważań Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, a w szczególności przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.