II SA/Ol 899/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Lech Bartłomiej Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2005r. sprawy ze skargi A Spółki z o.o. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie wypłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy z dnia "[...]" r., II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w O. nakazem z dnia 19 sierpnia 2004r. nakazał A. Sp. z o.o. wypłatę wymienionym w nakazie pracownikom wyrównania do zaniżonego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych za okres rozliczeniowy styczeń 2004r. - marzec 2004r. w łącznej kwocie 26816,71 zł oraz za okres rozliczeniowy kwiecień 2004r. - lipiec 2004r. w kwocie 10159,81 zł. W uzasadnieniu powołano się na ustalenia przeprowadzonej kontroli, z których wynika iż za pracę w godzinach nadliczbowych pracownicy produkcyjni firmy otrzymują oprócz normalnego wynagrodzenia dodatek w wysokości 50% stawki wynikającej z osobistego zaszeregowania niezależnie od tego, czy godziny nadliczbowe wynikają z przekroczenia dobowej, czy też przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Zgodnie zaś z art. 1511 § 2 Kodeksu pracy za pracę w godzinach nadliczbowych wynikających z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy przysługuje dodatek w wysokości 100%. W związku z tym ustalono, iż doszło do zaniżenia należnego wynagrodzenia na łączną kwotę 36976,52 zł brutto. Podano, iż protokół z kontroli potwierdzającej powyższe fakty został podpisany przez pracodawcę bez zastrzeżeń, zaś niespełnienie przez pracodawcę zobowiązań wskazanych w sentencji w pełni uzasadnia wydanie nakazu. Od decyzji tej odwołała się Spółka A. Wskazano, iż Kodeks pracy rozróżnia pojęcia norm czasu pracy oraz wymiaru czasu pracy. W ocenie skarżącej pracę w godzinach nadliczbowych ustawodawca uzależnia od przekroczenia obowiązujących norm czasu pracy, czyli maksymalnej liczby godzin, jaką w danym okresie rozliczeniowym pracownik może przepracować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na tak rozumianą normę czasu pracy składają się trzy powiązane ze sobą parametry, a mianowicie norma dobowa (8 godzin), norma tygodniowa (przeciętnie 40 godzin w tygodniu) i przeciętnie 5-dniowy tydzień pracy. Natomiast wymiar czasu pracy to długość czasu pracy, w jakim pracownik jest obowiązany pozostawać do dyspozycji pracodawcy w obrębie dnia i tygodnia pracy określony harmonogramem. W związku z tym nie można przyjąć, że praca przekraczająca wymiar czasu pracy ustalany na dany okres rozliczeniowy stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. W ocenie skarżącej należało zatem sprawdzić, czy ilość godzin przepracowanych przez danego pracownika nie powoduje przekroczenia normy średniotygodniowej, a nie czy nie przekroczyła wymiaru czasu pracy określonego harmonogramem. Wskazano przy tym, iż w okresie rozliczeniowym obejmującym miesiące styczeń-marzec 2004r. ilość godzin wynikająca z normy średniotygodniowej wynosiła 520 godzin, a nie jak przyjęto w nakazie 512 godzin, zaś w okresie kwiecień-lipiec 2004r. - 697 godzin, a nie 664 godziny. Decyzją z dnia 5 października 2004r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy zaskarżony nakaz inspektora pracy. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z definicją zawartą w art. 151 § l Kodeksu pracy pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Konsekwencje płacowe w przypadku przekroczenia czasu pracy zawarte są w art. 151l § l i 2 Kodeksu pracy. § 2 tego artykułu dotyczy dodatku wynikłego z przekroczenia tygodniowej normy czasu pracy, który wynosi wyłącznie 100%. Wskazano, iż w kontrolowanym zakładzie pracy przekroczenie norm czasu pracy nastąpiło na skutek pracy w dniach wolnych wynikających z przyjętego rozkładu czasu pracy lub z przekroczenia dobowej normy dokonanej z naruszeniem art. 132 § 2 Kodeksu pracy. Na tę decyzję skargę wniosła Spółka A., domagając się jej uchylenia jako wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Przytoczono argumenty zawarte w odwołaniu, podnosząc iż przepisy nie wymagają, aby pracownik pracował "sztywno" w każdym tygodniu okresu rozliczeniowego jednakowej liczy 40 godzin. W związku z tym rozkład czasu pracy może przewidywać zróżnicowaną liczbę godzin pracy w poszczególnych tygodniach, przy założeniu, że nie zostanie przekroczona przeciętna tygodniowa norma czasu pracy. Zarzucono, iż przeprowadzając inspekcję nie próbowano ustalić liczby godzin przepracowanych przeciętnie na tydzień, przyjmując zasadę, że praca ponad wymiar określony harmonogramem jest pracą w godzinach nadliczbowych obligującą pracodawcę do wypłaty 100% dodatku. Podniesiono jednak, iż przekroczenie ustalonego przez pracodawcę wymiaru czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nie oznacza z góry pracy w godzinach nadliczbowych, gdyż może się okazać iż pomimo przekroczonego wymiaru czasu pracy pracownik nie przekroczył przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, czyli przeciętnie 40 godzin. Zatem przyjęcie zasady, iż wystąpiła praca w godzinach nadliczbowych z uwagi na przekroczenie wymiaru czasu pracy stanowi niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą przepisów Kodeksu pracy. Wskazano, iż powołując się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na okoliczność, iż "obowiązuje przekroczenie faktyczne", organ nie przytoczył żadnego przepisu prawa regulującego tę zasadę. Ponadto zarzucono, iż pominięcie zasady przeciętności doprowadziłoby do tego, iż niemożliwe byłoby zastosowanie zasady, o której mowa w art. 131 § l Kodeksu pracy, iż tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Poza tym przy przyjęciu wykładni zastosowanej przez inspektora pracy pracownik, który po 4 dniach kalendarzowych od rozpoczęcia okresu rozliczeniowego rozwiązałby stosunek pracy, pracując w tym czasie 48 godzin, nie otrzymałby w ogóle dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, co jest sprzeczne z art. 151 § l Kodeksu pracy. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniono, iż rozbieżność stron sporu sprowadza się do sposobu ustalenia przekroczenia norm czasu pracy. Jednakże istotnym dowodem w sprawie jest protokół kontroli podpisany bez uwag przez przedstawiciela skarżącego, który wskazuje że ilość godzin przekraczających normę czasu pracy jest bardzo wysoka i wynika ze świadczenia pracy w dni wolne od pracy. Podano, iż praca ponad wymiar określony harmonogramem jest pracą w godzinach nadliczbowych. Przy czym godziny, które przekraczają normę dobową rozliczane są na bieżąco, zaś rozliczenie godzin przekraczających średniotygodniową normę czasu pracy następuje po upływie okresu rozliczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż zarzuty w niej zawarte. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 21 pkt l ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001r. Nr 124 poz. 1362 ze zm.) w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli oraz po przeprowadzeniu postępowania wynikającego z przepisów ustawy inspektor pracy wydaje nakazy i zgłasza sprzeciwy, o których mowa w art. 9 pkt l-2a i 4. Z kolei art. 9 pkt 2a stanowi, iż właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy uprawniony jest do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Jednakże wskazać należy, iż z mocy art. 10 powołanej ustawy w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie bądź w przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Te przepisy z kolei definiują między innym pojęcie strony postępowania oraz normują zasady związane z jej udziałem w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie zaś dotyczy interesu prawnego lub obowiązku danego podmiotu, jeżeli w wyniku takiego postępowania wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tego podmiotu, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływ na prawa lub obowiązki innego podmiotu. Skoro zatem wydany nakaz dotyczy prawa pracowników do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, to służy im przymiot strony w prowadzonym postępowaniu. W związku z tym organ ma obowiązek dochować wszystkich wymogów dotyczących uczestnictwa strony w postępowaniu, a przede wszystkim doręczyć im decyzję wydaną w sprawie. Powyższą tezę zaprezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2003r. (Sygn. akt II SA/Łd 1141/03, opublik. Pr. Pracy z 2004r. Nr 5 póz. 37) całkowicie podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Ponadto wskazać należy, iż w niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły właściwego postępowania wyjaśniającego. Przede wszystkim nie ustalono bowiem, czy między pracodawcą a pracownikami nie zawisł już spór co do wypłaty dodatku do wynagrodzenia objętego nakazem. Niewątpliwie bowiem pracownicy mają prawo do dochodzenia roszczeń z tego tytułu na drodze postępowania przed sądem pracy. Przy czym ta droga jest o tyle korzystniejsza, iż pozwala na uzyskanie nie tylko kwoty nominalnej świadczenia, ale także należnych odsetek (do czego nie jest uprawniony inspektor pracy). Z kolei wydanie nakazu przez inspektora zamyka drogę do dochodzenia roszczeń przez pracowników przed sądem pracy. Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z powołanym art. 21 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy podstawą do wydania nakazu winny być ustalenia dokonane w wyniku kontroli. Te ustalenia zaś są dokumentowane w formie protokołu, którego wymogi określa art. 19 ust. 2, wskazując w pkt 7 iż powinien on zawierać opis stwierdzonych naruszeń prawa pracy w zakresie zagadnień objętych kontrolą oraz inne informacje mające istotne znaczenie dla rozstrzygania spraw. Zatem niewątpliwie z protokołu tego winno wynikać nie tylko jakich naruszeń prawa pracy dopuścił się pracodawca, ale też na jakiej podstawie dokonano tych ustaleń. W niniejszej sprawie nakaz dotyczy wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych konkretnym pracownikom. Jednakże w protokole znajdującym się w aktach sprawy brak jest szczegółowych ustaleń odnośnie liczby godzin nadliczbowych przepracowanych przez poszczególnych pracowników, a także sposobu ustalenia należnego dodatku za tę pracę. Wprawdzie są tani podane informacje odnośnie kilku pracowników, ale wyszczególnienie to ma jedynie charakter przykładowy. Nie wiadomo zatem, w jaki sposób wyliczono kwoty należne pozostałym pracownikom wymienionym w nakazie. Podkreślić przy tym należy, iż zgodnie z treścią art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wobec takich braków postępowania trudno uznać, iż stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym, a tym samym nie sposób dokonać oceny zasadności zarzutów podnoszonych przez skarżącą. Dodatkowo należy wskazać, iż wprawdzie jednym z głównych argumentów organu jest fakt, iż pracodawca podpisał protokół kontroli bez zastrzeżeń, lecz egzemplarz protokołu przekazany do Sądu wraz z aktami sprawy takiego podpisu nie zawiera. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.