I OSK 764/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska, Sędziowie NSA J. Runge- Lissowska ( spr.), Jan Paweł Tarno, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Piotra B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2014/04 w sprawie ze skargi Piotra B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 28 czerwca 2004 r. (...) w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 21.01.2005 r. II SA/Wa 2014/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Piotra B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 28.06.2004 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję tegoż Prezesa z dnia 6.05.2004 r. (...). Odmówiono nimi przyznania Piotrowi B. świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, uznając, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone tym przepisem. Prezes podkreślił, że całkowita niezdolność do pracy istnieje od dnia 27.05.2003 r. do listopada 2004 r., jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, jednakże z akt rentowych wynika też, że w ciągu 30 lat życia, w chwili powstania tej niezdolności Piotr B. posiadał łączny okres pracy, składowy i nieskładkowy - 5 lat 2 miesiące i 8 dni, co jest nieadekwatne do wieku, a nadto w okresach od 12.09.1992 r. do 1.05.1994 r. oraz od 8.10.1997 r. do 29.09.1999 r. występują nieuzasadnione przerwy w zatrudnieniu. Rozstrzygnięcie to Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zgodne z art. 83 ust. 1 ww. ustawy, który przewiduje, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może w drodze wyjątku przyznać świadczenie ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty i nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania, stwierdzając, iż zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby brak zatrudnienia u Piotra B. spowodowany był szczególnymi okolicznościami, nie są bowiem nimi liczne przerwy w pracy w latach 1991-1992, 1992-1993, 1994-1995, 1996-1997, 1997-1999, ani zatrudnienie na umowę zlecenia, od której nie były odprowadzane składki. Za szczególną okoliczność należy uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia skutków z tego wynika - podkreślił Sąd, powołując się na wyrok NSA z dnia 7.03.2001 r. II SA 3101/00. Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Piotr B., reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy przez uznanie, iż szczególne okoliczności, o których w nim mowa uzależnione są od długości okresu składkowego, a także, że dla ich istnienia nie ma znaczenia zła sytuacja na rynku pracy, w szczególności status bezrobotnego skarżącego oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 106 par. 5 p.p.s.a. w zw. z art. 77 par. 1 Kpa przez niedopełnienie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ nie jest trafny. Przepis ten pozwala Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na przyznanie w drodze wyjątku świadczeń ubezpieczonemu, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie może ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Decyzja Prezesa jest zatem decyzją uznaniową, jednakże uznanie to uzależnione jest od łącznego spełnienia przez ubiegającego się o świadczenie warunków określonych w art. 83 ust. 1. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem, który powołuje się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że te szczególne okoliczności to nie mogą być nieuzasadnione przerwy w pracy, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, ale zdarzenia od niego niezależne, czy trwały stan uniemożliwiający zatrudnienie, których to okoliczności ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może przezwyciężyć. Świadczenie w drodze wyjątku może być bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy ubezpieczony jest zatrudniony lub wykonuje działalność objętą ubezpieczeniem, a nagłe zdarzenie przerywa ten stan, przy czym powrót do niego jest niemożliwy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, czego konsekwencją jest brak środków utrzymania. W przypadku Piotra B., jakkolwiek w jego życiu nastąpiło zdarzenie, które spowodowało jego okresową niezdolność do pracy, to jednak nie zostały wykazane szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1. Do czasu zaistnienia tego zdarzenia od podjęcia zatrudnienia, tj. od 1992 r., przez 11 lat, jego aktywność zawodowa wyniosła łącznie 5 lat 2 miesiące i 8 dni. Świadczenie, o którym mowa w tym przepisie przyznawane jest w drodze wyjątku, osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku pracownika, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków ubezpieczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem art. 83 ust. 1 ww. ustawy, uznając za zgodną z prawem odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 106 par. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stosował bowiem zasad wynikających z tego przepisu w swoim postępowaniu. Może on mieć zastosowanie wówczas, gdyby Sąd uznał za konieczne przeprowadzenie dowodów, o czym mowa w art. 106 par. 3 tej ustawy. Jeżeli skarżący uważa, że konieczne było przeprowadzenie postępowania dowodowego, i o to występował, a jego nieprzeprowadzenie zaważyło w sposób istotny na rozstrzygnięciu Sądu, inaczej powinien sformułować zarzut skargi kasacyjnej. Zdaje się bowiem chodzić o naruszenie art. 106 par. 3, jednak Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, nie jest zatem uprawniony do poprawiania skargi kasacyjnej, która po to musi być sporządzona przez profesjonalistę /art. 175/, aby zapewnić jej prawidłowe skonstruowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył więc zatem i art. 106 par. 5 cyt. ustawy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.