II SA/Bd 1165/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia WSA Renata Owczarzak Asesor WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Marka K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] 2004 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w I. z dnia [...] 2004 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 1165/04 UZASADNIENIE Marek K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] 2004r., nr [...] utrzymujące w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w I. z dnia [...] 2004r. nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby. Na mocy orzeczenia wydanego przez organ I instancji sierż. szt. Markowi K. zarzucono to, że: 1) prowadząc postępowanie przygotowawcze [...] naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że sporządzając protokół oględzin radioodtwarzacza samochodowego marki "S." zabezpieczonego w dniu [...] 2003r. w toku przeszukania, wpisał datę wykonania tej czynności w ww. dniu, podczas gdy faktycznie czynność tę wykonał w okresie od dnia 16 września 2003r. do dnia 22 października 2003r. tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. Nr 7 z 2002 r., poz. 58 z późn. zm.), 2) w okresie od dnia [...] 2003r. do dnia [...] 2003r. naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że prowadząc dochodzenie [...] w sprawie kradzieży radioodtwarzacza samochodowego m-ki "S." na szkodę Domu Pomocy Społecznej w L., przerobił protokół przeszukania pomieszczenia nr [...] sporządzony w dniu [...] 2003r. skreślając nagłówek tego protokołu "Protokół przeszukania" i nad tym napisał "Zatrzymania rzeczy" oraz wpisał art. "217" jako podstawę prawną zatrzymania rzeczy - co jest niezgodne ze stanem faktycznym, tj. o czyn z art. 132 ust 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji. 3) w okresie od dnia [...] 2003r. do dnia [...] 2003r. w miejscowości T. gm. J. wprowadził w błąd st. sierżanta Jarosława N. informując, że działa z polecenia Komendanta Komisariatu Policji w J. asp. szt. Grzegorza S., czym spowodował, iż wprowadzony w błąd, w protokole przeszukania z dnia 4 sierpnia 2003r. do wcześniej wypełnionej rubryki oświadczenia zawartego w tym protokole dopisał zdanie następującej treści: "nie żąda postanowienia o zatwierdzeniu przeszukania", tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. 4) prowadząc dochodzenie RSD-167/03 w sprawie kradzieży radioodtwarzacza samochodowego m-ki "S." na szkodę Domu Pomocy Społecznej w L., naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że sporządzając wykaz dowodów rzeczowych i postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych wpisał datę wykonania tej czynności w dniu [...] 2003r., podczas gdy faktycznie czynność tę wykonał w okresie od dnia [..] 2003r. do dnia [...] 2003r. tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. W orzeczeniu tym skarżący w konsekwencji uznania go winnym popełnienia zarzucanych czynów, ukarany został karą wydalenia ze służby. W uzasadnieniu orzeczenia przełożony dyscyplinarny wskazał, że zebrane w sprawie dowody potwierdzają w pełni fakt popełnienia zarzucanych czynów. Czyny te eliminują go jako funkcjonariusza Policji, ponieważ od policjanta wymaga się zachowań zgodnych z prawem, wskazanych w złożonym ślubowaniu. Swoim postępowaniem, niegodnym policjanta, podważył wiarygodność Policji, wykazał lekceważący stosunek do urzędu prokuratorskiego, przełożonych, współpracowników i obowiązków służbowych. Sprzeniewierzył się złożonemu przyrzeczeniu, w którym m.in. zobowiązał się do poszanowania prawa, a także naraził na szwank dobre imię Policji. W ocenie Komendanta Powiatowego Policji w I. jest to naganne zachowanie i przekreśla możliwość kontynuowania przez niego przyjętych na siebie obowiązków w formacji przeznaczonej do zapewnienia porządku prawnego i zwalczania przestępczości, gdyż to właśnie szczególności od funkcjonariuszy publicznych wymaga się nieposzlakowanej opinii. W odwołaniu skarżący wniósł o uniewinnienie, względnie orzeczenia kary upomnienia, ewentualnie o uchyleniu orzeczenia i przekazanie organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, w szczególności poprzez nie przeprowadzenie wszystkich żądanych dowodów oraz uznanie, że zachowanie obwinionego wyczerpuje znamiona czynu zabronionego. Przyznał, że jego zachowanie nosi znamiona jedynie uchybień porządkowych, a nie proceduralnych i że jego zachowanie nie jest w żadnym stopniu szkodliwe społecznie. Następnie w piśmie "uzupełniającym" złożonym w dniu [...] 2004r. podniósł, że organ I instancji naruszył zasadę in dubio pro reo, gdyż w zaskarżonym orzeczeniu przełożony dyscyplinarny wszystkie wątpliwości tłumaczył na niekorzyść obwinionego. W szczególności skarżący podniósł, iż w szczególności dotyczy to oświadczeń Jarosława N. i zeznań Wiesława M. Jego zdaniem orzeczona kara wydalenia ze służby jest zbyt wysoka wobec wagi czynu, a dokonane przez niego działania nie wpłynęły w żaden sposób na czynności procesowe. Komendant Wojewódzki Policji w B. nie uwzględnił żądań zawartych w odwołaniu i orzeczeniem z dnia [...] 2004r., nr 55 utrzymał w mocy orzeczenie wydane w I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia, organ odwoławczy powołał się na dowody z zeznań świadków, w tym również Wiesława M. (k. 74-76) i Jarosława N. oraz dokumenty - kserokopii materiałów z akt dochodzenia [...], kserokopii materiałów z akt śledztwa [...] przeciwko Markowi K., kserokopii stron z notatników służbowych policjantów, kserokopii książki kontroli pracy sprzętu transportowego, kserokopii dziennika korespondencji KPP w I., kserokopii dziennika podawczego KPP w I., kserokopii grafików służby KP w J., kserokopii księgi dowodów rzeczowych KPP w I. W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. dowody te wskazują, że sierż. szt. Marek K. w sposób zawiniony dopuścił się zarzucanych mu czynów. Przesłuchany w charakterze obwinionego sierż. szt. M. K. nie przyznał się do zarzucanych mu czynów. Wyjaśnił, że to on prowadził postępowanie przygotowawcze w sprawie kradzieży radioodtwarzacza samochodowego na szkodę Domu Pomocy Społecznej w L. gm. J. Oględziny radioodtwarzacza przeprowadził na telefoniczne polecenie prokuratora nadzorującego postępowanie. Nie pamięta, którego dnia przeprowadzał oględziny tego radioodtwarzacza. Jego zdaniem data 04.08.2003 roku nie jest na pewno tą datą, kiedy wykonywał tę czynność. Prawdopodobnie pomylił miesiąc. Przyznał, że to on w protokole przeszukania pomieszczenia nr [...] w Domu Pomocy Społecznej w L., który sporządził st. sierż. Jarosław N., skreśli nagłówek "Protokół przeszukania" i na tym napisał pismem ręcznym "zatrzymania rzeczy". Nie przyznaje się natomiast do wpisania w tym protokole art. 217. Jako motyw przewinienia dyscyplinarnego podał nieporozumienie między nim, a asp. Wiesławem M. Zaprzecza, aby kiedykolwiek był w miejscu zamieszkania st. sierż. Jarosława N. z dokumentami dotyczącymi prowadzonego przez niego postępowania przygotowawczego w sprawie kradzieży w Domu Pomocy Społecznej w L., radioodtwarzacza i nie nakłaniał go, aby dokonywał jakichkolwiek zmian w protokole przeszukania, który sporządził na miejscu tego przestępstwa. W ocenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego ujawnione okoliczności nie pozostawiają wątpliwości, że sierż. szt. Marek K. w sposób umyślny popełnił zarzucane mu czyny. Natomiast wyjaśnieniom obwinionego nie daje on wiary. Jego zdaniem działania obwinionego miały na celu stworzenie dokumentów procesowych, w celu uniknięcia odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdaniem Komendant Wojewódzkiego Policji w B. nie naruszono również zasady in dubio pro reo stosownie do art. 135g ust. 2 ustawy o Policji, gdyż w tej sprawie nie było wątpliwości, których nie można było usunąć poprzez wskazanie dowodów, co uczyniono wyżej. Marek K. podnosi w skardze, iż w czasie zdarzeń stanowiących przewinienie dyscyplinarne był on dzielnicowym i z tego tytułu nie powinien zostać przydzielony do prowadzenia postępowania przygotowawczego zgodnie z § 12 ust. 2 zarządzenia nr 15 Komendanta Głównego Policji z dnia 23 września 1999r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez dzielnicowego i kierownika rewiru dzielnicowych ( Dz. Urz. KGP Nr 15, poz. 107 ze zm.). Przyznał się jedynie do jednego z zarzutów, a mianowicie skreślenia zapisu "Protokół przeszukania" i dopisania słów "zatrzymania rzeczy". W jego ocenie kara orzeczona jest nieadekwatna do przewinienia dyscyplinarnego. Z powyższych względów domaga się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i podtrzymuje stanowisko, jakie prezentował w trakcie trwania postępowania dyscyplinarnego. Komendant Wojewódzki Policji w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Zgromadzone dowody jednoznacznie potwierdzają zarzucane skarżącemu przewinienia dyscyplinarne. Organ odniósł się do zarzutu skarżącego odnośnie przydzielenia jemu, jako dzielnicowemu prowadzenia postępowań przygotowawczych. Przywołując brzmienie § 12 ust. 2 cyt. zarządzenia nr 15 KGP, organ przyjął, iż przepis przewiduje jedynie możliwość nie przydzielania dzielnicowym do prowadzenia postępowań przygotowawczych. W jego ocenie zarzut podnoszony w skardze jest nieuzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej P.p.s.a., Sąd obejmuje kontrolą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W ramach posiadanych uprawnień zadaniem Sądu jest zbadanie, czy zaskarżone orzeczenie zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przy kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i rozstrzyga w granicach danej sprawy ( art. 134 §1 P.p.s.a). W rozpoznawanej sprawie Sąd dostrzegł uchybienia w prowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym w I instancji. Z tego powodu orzekł o uchyleniu orzeczeń obydwu instancji jako wydanych z naruszeniem przepisów postępowania dyscyplinarnego i uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe jest zgodne z art. 135 P.p.s.a, zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił wątpliwości w sprawie związanych z datą, w której Komendant Policji w I. powziął wiadomość o naruszeniu przez skarżącego dyscypliny służbowej. W dniu rozprawy pełnomocnik organu oświadczył, że nie jest w stanie powiedzieć, w jakiej dacie przełożony dyscyplinarny miał wiadomość, czy też mógł się dowiedzieć o dacie przewinienia dyscyplinarnego. Z pisma skierowanego przez Prokuraturę do Komendanta Komendy Powiatowej Policji w I. w dniu [...] 2003r. wynika, że "materiał dowodowy na którym opiera się przedstawienie zarzutów, stanowi jedynie zawiadomienie o przestępstwie i protokół przesłuchania świadka, który nie widział zdarzenia oraz protokół przeszukania " (k- 27 akt administracyjnych ). W dniu 22 września 2003r. skarżący złożył wyjaśnienia do Komendanta Policji w J. Z treści wyjaśnienia nie wynika, aby skarżący załączył do niego jakieś dokumenty. Natomiast akta administracyjne dowodzą, że już na tym etapie sprawy istniał: przerobiony dokument przeszukania (k- 33 akt administracyjnych), jak również dokumenty uznane przez organ w postępowaniu dyscyplinarnym za poświadczające nieprawdę (k-34 akt administracyjnych). W ocenie Sądu, organ winien ponad wszelką wątpliwość ustalić datę, w której przełożony dyscyplinarny powziął wiadomość o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przez skarżącego. Dla potrzeb prowadzonego postępowania, ustalenie powyższego jest o tyle istotne, iż pozwoliłoby na wyjaśnienie, czy nie wystąpiły okoliczności stanowiące negatywną przesłankę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, o której mowa jest w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Zgodnie z tym przepisem postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Z wyjaśnień udzielonych do Prokuratora nadzorującego sprawę wynika, że przełożony w konsekwencjach służbowych przeprowadził rozmowę dyscyplinującą ze skarżącym. Powyższe świadczy o tym, iż sprawa już wówczas w ramach sprawowanego nadzoru przez przełożonych była badana w zakresie naruszenia dyscypliny służbowej w oparciu o dokumenty, które w późniejszym czasie posłużyły do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego ( k-35 akt administracyjnych). Skarżący w skardze do Sądu stwierdził, że przypisany został mu zarzut czynu, którego nie popełnił, iż w protokole przeszukania z dnia 4 sierpnia 2003r. wpisał " art. 217" jako postawę prawną zatrzymania rzeczy. Z analizy akt sprawy wynika, że okoliczność powyższa nie została wyjaśniona na etapie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wiadomym jest, że w dacie 22 września 2003r., gdy skarżący składał wyjaśnienia na okoliczność interwencji Prokuratora, sporny dokument posiadał jedynie skreślony nagłówek "protokół przeszukania" i nad tym zapisany "zatrzymania rzeczy" ( k- 33 akt administracyjnych). Tak więc nie zostało ustalone ponad wszelką wątpliwość, czy czyn ten można przypisać skarżącemu i w jakich okolicznościach doszło do jego popełnienia. Powyższe zastrzeżenie skarżącego było przez niego podniesione we wnioskach o uzupełnienie postępowania dyscyplinarnego, złożonych w dniu 5 lipca 2004r. w związku z zapoznaniem obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego w dniu 30 czerwca 2004r. Jednak okoliczności tej nie wyjaśniono, gdyż rzecznik dyscyplinarny postanowieniem z dnia [...] 2004r. odmówił uzupełnienia akt dyscyplinarnych z uwagi na to, iż wniosek o uzupełnienie akt został przez skarżącego wniesiony po upływie ustawowego terminu przewidzianego dla tej czynności. W tych okolicznościach wątpliwość podniesiona przez skarżącego nie zwalniała organu dyscyplinarnego od zbadania powyższych okoliczności z urzędu w celu dokonania swobodnej oceny dowodów na podstawie całości akt sprawy. Skarga jest również zasadna z powodu samego orzeczenia o uznaniu skarżącego winnym zarzucanych mu czynów i wydalenia go ze służby. Ustawodawca w art.134 ustawy o Policji ustanowił odpowiednią gradację kar dyscyplinarnych. Karami dyscyplinarnymi są: 1) nagana, 2) zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania, 3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 5) obniżenie stopnia, 6) wydalenie ze służby. Kara wydalenia ze służby została wymieniona na samym końcu katalogu, a więc należy przyjąć, że jest najbardziej dotkliwą spośród kar wymienionych w ustawie za przewinienia dyscyplinarne. Rangę i znaczenie tej kary podkreśla również art. 135 j ust. 9 ustawy o Policji, który stanowi, iż w przypadku zamiaru wymierzenia kary wydalenia ze służby w Policji przełożony dyscyplinarny, przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego, wzywa obwinionego do raportu w celu wysłuchania go. W raporcie uczestniczy rzecznik dyscyplinarny. O terminie raportu należy zawiadomić zarząd właściwej organizacji zakładowej związku zawodowego policjantów. Przedstawiciel zarządu może uczestniczyć w raporcie, chyba że obwiniony nie wyrazi na to zgody. Obwinionemu doręcza się sprawozdanie w terminie umożliwiającym zapoznanie się z nim przed raportem. Powyższego trybu postępowania ustawa nie przewiduje w przypadku wymierzenia innej kary dyscyplinarnej. Świadczy to o tym, iż przy orzekaniu o karze wydalenia ze służby, jako najbardziej dotkliwej, należy dochować wyjątkowej staranności, a przede wszystkim dążyć do utrwalenia w formie dokumentu wszelkich czynności w ramach prowadzonego postępowania. Przy randze wymierzanej kary należało sporządzić protokół z raportu lub chociażby notatkę z przebiegu raportu z uwzględnieniem stanowisk stron postępowania dyscyplinarnego. Natomiast w aktach sprawy znajduje się jedynie informacja o tym, iż skarżący został wezwany do raportu. Tak więc brakuje sprawozdania z jego przebiegu. Przede wszystkim opisu co do zachowania skarżącego i jego postawy, czy okazał skruchę i zrozumiał swój błąd, czy też okazał pogardę do prawa. Są to elementy, które winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia, gdyż mają wpływ na wymiar kary. W art. 135 j ust.1 ustawy o Policji zostały zawarte elementy, które winno zawierać orzeczenie dyscyplinarne. Jednym z elementów zawartym w pkt 5 powyższego przepisu jest stwierdzenie winy i w związku z tym wymierzenie kary. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący dopuścił się przewinień dyscyplinarnych. Organ jednak przy wymierzaniu kary nie ocenił stopnia winy skarżącego, jak również stopnia szkodliwości dla służby. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że wyższy przełożony dyscyplinarny uznał za zasadne wymierzenie kary wydalenia ze służby. Za karą taką przemawia liczba popełnionych czynów, ich waga polegająca na tym, że czyny opisane w punktach aktach 1,2,4 wyczerpują znamiona przestępstw z art. 271 § 1 k.k. oraz umyślność działania obwinionego. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że organ nie wziął pod uwagę, przy wymierzaniu kary, że przewinienia te zostały popełnione w związku z prowadzeniem postępowania przygotowawczego w jednej sprawie [...], w której niedopełnienie obowiązków służbowych dotyczyło większego kręgu osób, w tym również przełożonych skarżącego, gdyż na samym początku sprawy nie było wydanej karty nadzoru polecającego dokonanie skarżącemu odpowiednich czynności. Wyjaśnienie powyższych kwestii niewątpliwie może mieć wpływ na wymiar kary. Wpływ na wymiar kary ma rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przewinienia dyscyplinarnego, a zatem organ orzekający ma obowiązek ustalenia stopnia tych następstw w postaci powstałej szkody materialnej. Organ orzekający winien zebrać materiał dowodowy umożliwiający się wypowiedzenie w kwestii, czy naruszenie obowiązków miało charakter rażący, znaczny, czy też nieznaczny. Okolicznością mającą wpływ na rodzaj kary są właściwości i warunki osobiste policjanta, to znaczy jego zachowanie oraz psychiczne nastawienie do przewinienia, a więc stosunek do przewinienia (nie należy powyższego utożsamiać z przyznaniem się do popełnienia czynu). Do właściwości tych należą cechy charakteru i osobowości, np. spokojny, zrównoważony, zgodny lub też przeciwne im, np. nerwowy, agresywny, konfliktowy. Do warunków natomiast należy zaliczyć sytuację policjanta, a więc warunki rodzinne ( żona, dzieci), materialne (jakie ma efekty zawodowe) oraz środowisko, z którym utrzymuje kontakty ( z marginesu czy spoza marginesu). Ważną okolicznością, której nie wolno pominąć przy wyborze kary, jest sposób życia policjanta przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu. Należy podkreślić, że samo nie okazanie skruchy i nie przyznanie się do błędu bez cynizmu i pogardy dla prawa, nie leży po stronie okoliczności obciążających, mieści się bowiem w granicach prawa do obrony. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wpływająca w niewielkim stopniu na korzyść obwinionego dotychczasowa opinia służbowa nie zmienia tej oceny. Z oceny tej jednak wynika, że skarżący z nałożonych obowiązków wywiązuje się w sposób prawidłowy, wiele wolnego czasu poświęca pracy zawodowej. Jest to dobra opinia. Dlatego organ w orzeczeniu powinien wykazać, z jakich względów nie można było wymierzyć skarżącemu kary niższej i że tą właściwą jest kara wydalenia ze służby. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za całkowicie uzasadnioną. Z tego względu, na mocy art.135 i art.145 §1 pkt 1 lit.c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił decyzje wydane w obydwu instancjach, gdyż uznał, że zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie I instancji naruszają przepisy postępowania, a popełnione uchybienie w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, polegające na nie zbadaniu przesłanki, o której mowa w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Jednocześnie na podstawie art.152 P.p.s.a. stwierdził, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu.