IV SA/Po 1446/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie del. sędzia WSA Maria Bohdanowicz del. sędzia WSA Joanna Wierchowicz Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w punkcie II ( drugim ) w tej tylko części, w której Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że J. B. spełnia warunki do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu na deportacji w ZSRR w okresie od [...] do [...] ; 2. uchyla zaskarżoną decyzję w tej tylko części, w której Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie orzekł o uprawnieniach kombatanckich J.B. za okres po marcu 1945 r. do końca 1956 r. ; 3. określa, że zaskarżona decyzja może być wykonana w części nie objętej punktem 1 ( pierwszym ) i 2 ( drugim ) sentencji wyroku ; 4. w pozostałej części skargę oddala; 5. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. B. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ J.Wierchowicz /-/ M.Dybowski /-/ M.Bohdanowicz JF Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 4 ust. 1 p. 3 lit. b i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.- dalej ustawa) odmówił przyznania J. B. przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że Strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 p. 3 lit. b ustawy. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 orzeka Kierownik Urzędu... na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Po analizie przedłożonych przez Stronę dokumentów należy uznać, że nie przedstawiła Ona dostatecznych dowodów, że zachodzą w Jej sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 p. 3 lit. b ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. zarzucił decyzji niezgodność ze stanem faktycznym przyjętym w decyzji; wniósł o podanie, jakich dowodów nie dostarczył, by spełnić przesłanki art. 4 ust. 1 p. 3 lit. b ustawy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art.138 § 1 p. 2 kpa i art. 4 ust. 1 p. 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( j.t. Dz.U. "z 2000 r. nr 98 poz. 1071" [ winno być "42/02/371"] ze zm.), uchylił decyzję własną z [...] r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich; stwierdził, że Strona spełnia warunki, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy, do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu na deportacji w ZSRR w okresie od [...] do [...] r.- łącznie przez 6 lat i 4 miesiące. Stanowisko swe Kierownik Urzędu uzasadnił tym, że "biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego" należało wniosek uwzględnić. Strona we wniosku podniosła deportację do ZSRR w okresie od [...] r. do końca II wojny światowej. Na poparcie tych twierdzeń Strona przedstawiła swą relację i oświadczenia świadków A. S. i S. K., a przy piśmie z dnia [...] r. odtajniony meldunek Służby Bezpieczeństwa, potwierdzający zesłanie na Syberię w latach 1938- 49. Wobec różnic między danymi z tego dokumentu i z relacji własnej, Urząd zwrócił się do Strony o wyczerpujące wyjaśnienia. Z oświadczenia nadesłanego dnia [...] r. wynika, że Strona była deportowana na teren ZSRR od [...] do [...] r. Dodatkowy dowód przedstawiony przez Zainteresowanego dał podstawę do odmiennej oceny zebranego materiału dowodowego i uznania pobytu na deportacji za udowodniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. B. wniósł o: uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z [...] r.; rozpoznanie skargi i o przyznanie okresów represji przez Sąd administracyjny, "bowiem nie ufa Kierownikowi UKiOR ze względu na oczywiste pomyłki jakich dopuszcza się w mojej sprawie". Skarżący wniósł o zaliczenie do okresu represji- obok przyznanego w decyzji- okresów: pobytu w więzieniu od[...] aresztu do [...], a następnie w areszcie w Z. G. [...]- 3 lata i 4 miesiące; przymusowej służby w "Służbie Polsce" przy odgruzowywaniu W. i budowie Pałacu Kultury od [...] do [...]- 4 lata i 7 miesięcy; odbywanie wyroku Sądu Rejonowego w Z. G., za czyny związane z obroną Domu K. w Z. G. od [...] do . - od [...] w areszcie przy MO w Z. G., a następnie w Areszcie w Z. G.- od "[...] do [...]"- 2 lata i 6 miesięcy; internowania w stanie wojennym od [...] do [...]- 12 miesięcy; łącznie nie zaliczono Skarżącemu 11 lat i 7 miesięcy; okres ten bez względu na to, czy były to okresy składkowe czy nieskładkowe w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym, mają wpływ na wymiar emerytury. Najdotkliwsze represje to Sybir "już od [...] do [...]", choć w istocie Skarżący zwolniony został z Sybiru w [...] r. W obu decyzjach nawet nie wspomniano o represjach, wskazywanych przez Zainteresowanego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie; wskazał, że podnoszone przez Wnioskodawcę w piśmie z dnia [...] r. represje: skazanie w [...] r. (bez podania powodu); praca w ramach Służby Polsce; skazanie w [...] r. za działalność na rzecz Domu K.; internowanie w [...] r., nie są represjami w rozumieniu ustawy. Kierownik Urzędu wskazał, że odtajniony meldunek Służby Bezpieczeństwa, potwierdzający zesłanie na Syberię w latach [...] oraz szczegółowa relacja Wnioskodawcy o tym, że był deportowany do ZSRR w okresie od [...] do [...], dały podstawę do odmiennej oceny materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Trafnie Skarżący zarzuca zaskarżonej decyzji błąd w istotnych ustaleniach organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 80 kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy ocenie materiału dowodowego organ brać winien pod uwagę także fakty powszechnie znane i fakty znane organowi z urzędu ( art. 77 § 4 kpa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993- WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/ 117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z.Dody i J.Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8). Zgodnie z art. 106 § 3 upsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 upsa). Oczywiście błędnym jest przeświadczenie Wnioskodawcy, że został aresztowany ok. godz. [...] dnia [...] r., gdy zamieszkiwał przy ul. [...] w W., przez żołnierzy radzieckich, którzy dołączyli go do grupy kilkudziesięciu aresztowanych na placu rynkowym w W., skąd popędzono ich na dworzec kolejowy, skąd wywieziono aresztowanych bydlęcymi wagonami na północny wschód i -dalej- przez L., rzekę P., a następnie pieszo do rzeki Ob. i tratwami do obozu B. (k. 101 akt administracyjnych). Sądowi z urzędu wiadomym jest, że W. przed II wojną światową było miastem wojewódzkim, liczącym ponad 200 tysięcy mieszkańców ("Nowa Encyklopedia Powszechna PWN 1997 t. 6 s. 791), o dużym nasyceniu polskimi oddziałami wojskowymi- w ramach Dowództwa Okręgu Korpusu nr III ( w tym Wileńskiej Brygady Kawalerii - M. Cieplewicz "Wojsko Polskie w latach 1921-26" Ossolineum 1998 s. 48, 110; H. Smaczny "Księga kawalerii polskiej" 1989 s.62, 97; jednostek piechoty, obrony przeciwlotniczej itp. - M. Kopczewski, Z. Moszumański " "Polska obrona przeciwlotnicza w latach 1920- 39" s. 111, 162, 167 Pruszków 1996), siedzibą Komendy Miasta ( E. Kozłowski, M. Wrzosek "Dzieje oręża polskiego 1794- 1938" Wyd. MON 1973 s. 508), z pełną obsadą Korpusu Ochrony Pogranicza i Policji Państwowej. Żadne publikacje naukowe ( w szczególności P. Łossowski "Stosunki polsko- litewskie 1921-39" IH PAN 1997) nie wskazują na dokonywanie na terenie W. w [...] r. przez oddziały radzieckie jakichkolwiek operacji, polegających na masowych wywózkach obywateli polskich- aż do zajęcia W. dnia [...] r. Dnia 17 września 1939 r. nad ranem Armia Czerwona uderzyła na Polskę bez wypowiedzenia wojny i dnia [...] r. przystąpiła do zdobywania W.; rankiem tego dnia radio doniosło o wkroczeniu Armii Czerwonej do W., mimo, że pułk KOP "W." toczył walki w W. w godzinach wieczornych [...] r., a większość oddziałów polskich opuściła W. ok. godz. [...] dnia [...] r.; ( J. Pomorski "Korpus Ochrony Pogranicza w obronie Rzeczypospolitej 1924- 1939" Pruszków 1998 s. 84; J. Wróblewski "Samodzielna Grupa Operacyjna >Polesie< 1939" Wyd. MON 1989 s. 57, 70). Dnia 28 października 1939 r. wojska litewskie (na mocy tajnych załączników do paktu Ribbentrop- Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. i radziecko- niemieckiego paktu z dnia 28 września 1939 r. o przyjaźni i granicach) zajęły W. ( Piotr Łossowski "Polska- Litwa. Ostatnie sto lat" W-wa 1991 s. 61-62; J. Ochmański "Historia Litwy" Ossolineum 1990 s. 324- 328). Dnia [...] r. wojska sowieckie ponownie zajęły W.. Podczas pierwszej i drugiej okupacji sowieckiej ok. 1 tysiąc Polaków osadzono w więzieniu na Ł. a ok. 35 tysięcy mieszkańców W. i okolic (głównie Polaków) deportowano w głąb ZSRR, przy czym masowe deportacje towarzyszyły drugiej okupacji sowieckiej (NEP PWN t.6 s. 791; J. Ochmański- op. cit. s. 328). Decyzja z [...] r. nie zawiera jakichkolwiek ustaleń faktów, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; nie zwiera też oceny któregokolwiek z dowodów, zgromadzonych w aktach sprawy. Oceny indywidualnej każdego z dowodów w powiązaniu z pozostałymi dowodami, naświetlającymi okoliczności sprawy w sposób odmienny, po rozważeniu wynikłych sprzeczności w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego (odpowiednio- orz. SN z: 17.111966- II CR 423/66- Biul. SN 3/67/45; 23.3.1999- II UKN 537/98- OSNAP 10/00/404, akceptowane przez T. Erecińskiego "Komentarz do kpc" W.Pr. 2002 t. 1 s. 496 uw. 9), nie sposób w świetle art. 107 § 1 i 3 kpa zastąpić niedopuszczalnym i semantycznie pustym zwrotem "po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów"- nie wskazując indywidualnie żadnego z tych dokumentów i nie poddając żadnego z nich ocenie, której wynik winien być zaprezentowany w uzasadnieniu decyzji. Z kolei uzasadnienie decyzji z dnia [...] r. zawiera jedynie szczątkowe ustalenia faktyczne i daleko niewystarczającą ocenę dowodów. Kierownik Urzędu nie dostrzega także, że pismo Strony z dnia [...] r., zawierające relację własną , nie jest dowodem w sprawie w rozumieniu art. 75 i nast. kpa, a jedynie zawiera twierdzenia strony o faktach. Porównanie treści odpisu meldunku funkcjonariusza SB z dnia [...] r.- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- z relacją własną Wnioskodawcy z dnia [...] r., nie zostało dokonane starannie. W meldunku SB mowa o tym, że "ustalono, że J. B. w latach [...] przebywał wraz z rodziną na zesłaniu na Syberię" [tak w oryginale- k. 95 akt administracyjnych], przy czym brak w dokumencie wskazania źródeł, w oparciu o które ów funkcjonariusz SB ustalenia takiego dokonał. Mimo tego Kierownik- bez oceny dowodu- przyjął za relacją własną Wnioskodawcy, że na zesłaniu przebywał od [...] r. (zatem przed [...] r. i przed zajęciem W. przez Armię Czerwoną) do [...] ( choć w dokumencie SB mowa o zesłaniu do [...] r.). Zeznania świadków A. S. i S. K., złożone zostały dla potrzeb postępowania rentowego i nie miały waloru bezpośredniości; cechuje je w istocie tożsamość, co nasuwa wątpliwości w zakresie utrwalenia rzeczywistej wiedzy każdego z tych świadków- zwłaszcza co do początku deportacji (k. 12-13 akt administracyjnych). Z tychże względów doszło do rażącego naruszenia prawa w zakresie oceny dowodów ( art. 77 § 4, art. 80 w zw. z art. 156 § 1 p. 2 kpa) skutkującego nieważnością zaskarżonej decyzji w punkcie II w tej tylko części, w której Kierownik Urzędu stwierdził, że J. B. spełnia warunki do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu na deportacji w ZSRR w okresie od [...] do [...] r. ( art. 134 § 2 w zw. z art. 145 § 1 p. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692- dalej upsa). Skarżący w swych pismach podaje nieprecyzyjnie nazwy miejscowości ( np. o B. pisze jako o "[...]"- k. 101 akt administracyjnych). W pomnikowej pracy "Łagry- przewodnik encyklopedyczny"- pod red. N. Ochotkina i A. Roginskiego- Wyd. Stowarzyszenie "Memoriał" i Państwowe Archiwum Federacji Rosyjskiej- KARTA 1998 r.), brak miejscowości B., B.. Być może Zainteresowany podaje spolszczoną wersję nazwy miejscowości B.(B.)- przystań w obwodzie t., jednakże w owej monografii wskazano, że B. założono [...] a zamknięto [...] r. Dwa inne B.- jeden zlokalizowany koło stacji P. kolei k. ( założony [...], zamknięty [...]); drugi w obwodzie s. (założony [...], zamknięty [...]; "Łagry- przewodnik encyklopedyczny"- s. [...]). Uchybienie w tej materii nie miało jednak charakteru rażącego i z uwagi na zakaz reformationis in peius nie prowadziło do uchylenia decyzji ( art. 134 § 2 in princ. upsa). Trafnie Skarżący podnosi, że Kierownik Urzędu, wbrew obowiązkowi odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( k. 87 w zw. z . 20-23 akt administracyjnych), nie poczynił ustaleń, które pozwoliłyby rozważyć, czy w okresie od [...] do [...] r. Zainteresowany pozostawał jeszcze pod strażą NKWD i czy Jego deportacja zakończyła się w [...], czy dopiero [...] r. Z uwagi na znaczny upływ czasu, wiek i stan zdrowia Zainteresowanego, i charakter represji, Kierownik Urzędu z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa nie zwrócił się do właściwego prezesa Sądu Okręgowego, Centralnego Zarządu Zakładów Karnych, do właściwego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej bądź Archiwum Państwowego dla ustalenia, czy Wnioskodawca skazany został w okresie od [...] do [...] przez Sąd w K. O., a jeśli tak, to z jakiego artykułu ustawy karnej, za jaki czyn i jak długo w związku z tym przebywał w areszcie i więzieniach polskich. Doświadczenie życiowe wskazuje, że nawet w przypadku zniszczenia akt sądowych, zachowały się repertoria sądowe, akta podręczne prokuratorów bądź UB, księgi tymczasowo aresztowanych bądź skazanych, kartoteki lekarskie osadzonych w więzieniach i inne dokumenty, które pozwalają na dokonanie ustaleń, czy wobec Zainteresowanego zachodzą przesłanki z art. 4 ust. 1 p. 4 ustawy. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 p. 1 lit a i c upsa należało orzec jak w punkcie 2 (drugim) sentencji wyroku. O możności wykonania zaskarżonej decyzji w części nie objętej punktem 1 i 2 sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 152 upsa. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 upsa. Kierownik Urzędu, ponownie rozpatrując sprawę, uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, a wynik ustaleń, staranną ocenę każdego z dowodów i akt subsumcji zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 1 i 3 kpa. Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że praca w ramach "Służby Polsce" nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Powszechna Organizacja "Służba Polsce", działająca w latach 1948-55, była państwową, paramilitarną organizacją młodzieży, prowadzącą obowiązkowe przysposobienie zawodowe i wojskowe, i indoktrynację ideologiczną; brygady robotnicze, utworzone z jej członków, kierowano do pracy na budowach, głównie w Warszawie i Nowej Hucie ( "Encyklopedia szkolna PWN- Historia" pod red. B. Kaczorowskiego PWN 2002 s. 570). Należy zwrócić uwagę, że w obozach pracy w Polsce w latach 1945- 50 osadzano jeńców, osoby internowane, osoby represjonowane na podstawie orzeczeń sądów, Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym (B. Kopka "Obozy pracy w Polsce 1944-50- przewodnik encyklopedyczny" NOWA i KARTA 2002; E. Nowak "Obozy na Śląsku Opolskim w systemie powojennych obozów w Polsce (1945-50). Historia i implikacje" Opole 2002 ), nie zaś junaków "Służby Polsce". O tym, czy praca w ramach "Służby Polsce" wiąże się z uprawnieniami do emerytury, orzec może ZUS, a następnie Sąd ubezpieczeń społecznych ( art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319; art. 1, art. 2 § 1 , art. 476 § 2 p. 2 kpc). Odbywanie kary pozbawienia wolności za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski po 1956 r., podobnie jak internowanie w okresie od [...] do [...] r., nie jest uznane przez ustawę za działalność kombatancką lub równorzędną z kombatancką w rozumieniu art. 1- 4 ustawy. Określanie, jaki rodzaj działalności uznaje się za działalność kombatancką równorzędną z kombatancką należy do parlamentu, nie zaś do Sądu. Obowiązkiem Sądu administracyjnego jest bowiem wyłącznie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy) kontrola legalności decyzji organu administracji publicznej. Nawet gdy Skarżący deklaruje brak zaufania do organu administracji publicznej, Sąd administracyjny nie może zastąpić organu i rozstrzygnąć o żądaniu Skarżącego. Skoro zaskarżona decyzja w pozostałej części odpowiada prawu, przeto na podstawie art. 151 upsa skargę w pozostałej części należało oddalić. /-/ J.Wierchowicz /-/ M.Dybowski /-/ M.Bohdanowicz Jf