II OSK 98/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Borkowska (spr.) Sędzia NSA Barbara Gorczycka -Muszyńska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 608/05 w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbioru PESEL 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. przyznaje radcy prawnemu G. F. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 250 (słownie: dwieście pięćdziesiąt) zł w tym podatek VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 608/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2004 r., Nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbioru PESEL. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji podał w ślad za ustaleniami organu administracji, że skarżący A. J. był uprawniony do uzyskania danych osobowych ze zbioru PESEL w związku z treścią art. 44h ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Jednak warunkiem udostępnienia danych jest uiszczenie związanej z tym opłaty, co wynika z treści art. 44h ust. 8 ustawy. Wobec nieuiszczenia opłaty, postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji orzekł o zwrocie podania i zaniechaniu czynności polegającej na udostępnieniu A. J. danych osobowych M. M. w zakresie adresu zameldowania ze zbioru PESEL. W wyniku rozpatrzenia zażalenie, Minister utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie, postanowieniem z dnia 19 października 2004 r. Na powyższe postanowienie A. J. złożył skargę do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Uwzględnił jedynie zarzut, iż organ naruszył przepisy postępowania w zakresie terminów załatwienia sprawy, jednakże z drugiej strony stwierdził, iż naruszenia te nie miały wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym Sąd skargę oddalił. Od powyższego wyroku A. J. złożył skargę kasacyjną, wnosząc w pierwszej kolejności o stwierdzenie nieważności postępowania w trybie art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z naruszeniem art. 16 § 1 tej ustawy. Jako ewentualne żądanie skargi kasacyjnej wywiedziono wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. A. J. wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia postępowania, mający wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie dwóch sędziów. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 Konstytucji RP oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunków i sposobu ich wnoszenia w związku z art. 92 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim na okoliczność, że zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został podpisany tylko przez dwóch sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy stwierdzić, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie mimo wątpliwości co do skutków, jakie wywołuje niepodpisanie sentencji przez członka składu orzekającego (por. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001, t. I, s. 1202 i nast.). W przytoczonych w tym komentarzu orzeczeniach Sąd Najwyższy przyjmował, że w takiej sytuacji należy przyjąć, iż wyrok nie istnieje, jest nieważny, bądź że nie wywiera skutków prawnych (wyroki wydane na tle art. 324 § 4 k.p.c.). W literaturze dotyczącej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Komentarz J.P. Tarno, wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 299, teza 8 do art. 137 i A. Kabat w Komentarzu wyd. Wolters-Kluwer, Zakamycze 2006, s. 305, uwaga 8) wyrażono pogląd, że niepodpisanie wyroku przez jednego z członków składu orzekającego powoduje nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zauważyć jednak należy, że przepis ten, jako jedną z przyczyn nieważności postępowania, wskazuje między innymi sytuację, w której skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie skład sądu był właściwy (art. 16 § 1 P.p.s.a.) i w tym składzie, po zamknięciu rozprawy i po naradzie, wyrok został ogłoszony. Wynika to z niezakwestionowanego przez strony (w trybie art. 105 P.p.s.a.) zapisu w protokole rozprawy z dnia 7.06.2005r. odpowiadającego w tym zakresie wymogom art. 101 pkt 1 tej ustawy. Można zatem bronić poglądu, iż brak podpisu na sentencji wyroku stanowi naruszenie art. 137 § 4 P.p.s.a., co jednak – wobec enumeratywnego wyliczenia zamieszczonego w art. 183 § 2 cyt. ustawy nie powoduje nieważności postępowania. Niemniej jednak – jak to podkreślił Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 4 sierpnia 1981 r. IV PR 238/91 i z dnia 18 kwietnia 1979 r. III CRN 60/79 (Lex nr 8346 i 8177) – podpisanie sentencji wyroku przez cały skład orzekający jest wymogiem bezwzględnie obowiązującym a także potwierdzeniem zgodności zamieszczonego w sentencji rozstrzygnięcia z przebiegiem narady oraz wolą składu orzekającego. Utrzymanie zatem w obrocie prawnym wyroku niepodpisanego przez wszystkich członków składu orzekającego uchybiałoby powadze wymiaru sprawiedliwości. W tej sytuacji przyjąć należy, że brak podpisu sędziego stwarza domniemanie, że wyrok zapadł bez jego udziału, a to mieści się w dyspozycji art. 183 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Z uwagi na charakter uchybienia, którego dopuścił się sąd I instancji Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (art. 207 § 2 cyt. ustawy).