IV SA/Wa 977/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Elżbieta Granatowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...], nie stwierdzającą nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M.- L., ul. [...] (opublikowane: Monitor Polski z dnia [...] kwietnia 1948 r. Nr [...], poz. [...]). Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] listopada 2004 r. zapadła po ponownym rozpatrzeniu - na wniosek B. P. - sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Gospodarki i Pracy wskazał, iż podstawą prawną decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. był art.2 ust.7 oraz art.6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz.17), który stanowi, iż bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego [...] z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej. Art.2 ust.7 tej ustawy stanowił jednoznacznie, że przedsiębiorstwa wskazanych sektorów podlegały upaństwowieniu niezależnie od rodzaju prowadzonej produkcji i zdolności zatrudnienia. Jedyną przesłankę kwalifikującą dane przedsiębiorstwo do objęcia go procesem nacjonalizacji stanowiło ustalenie, że jego właścicielem był obywatel Rzeszy Niemieckiej lub Wolnego [...]. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - w szczególności protokołu zdawczo - odbiorczego z przejęcia na własność Państwa składników majątkowych przedsiębiorstwa z dnia [...] grudnia 1950 r. ewidentnym jest, iż M. P. - właściciel przedsiębiorstwa objętego decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. był Niemcem. W 1940 r. wraz z żoną M. P. odstąpił on od narodowości polskiej, podpisując volkslistę i zmieniając nazwisko na F. Powyższe potwierdza również materiał dowodowy zebrany w innej sprawie o sygn. akt [...], dotyczącej W. - K.W. w L., z którego wynika, iż M. P. w czasie okupacji niemieckiej podpisał volkslistę drugiej kategorii, co sprawiło, że uzyskał status tzw. [...]. Było to równoznaczne z nabyciem niemieckiej przynależności państwowej oraz wszelkich praw i obowiązków obywatela Rzeszy. Organ nadmienił również, iż postanowieniami Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] maja 1995 r. i Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 1995 r. odmówiono uwzględnienia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie rehabilitacji M. P. za czyn polegający na odstępstwie od narodowości polskiej, stwierdzając, iż brak jest dowodów pozwalających uznać, że podpisanie przez M. P. niemieckiej listy narodowościowej było efektem nakazu ze strony organizacji wolnościowej. W konkluzji uzasadnienia rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż bezsporny fakt posiadania przez M. P. obywatelstwa Rzeszy Niemieckiej uzasadniał przejęcie należącego do niego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Podnoszona przez wnoszącego o ponowne rozpatrzenie sprawy B. P. okoliczność, iż do dnia śmierci (28 stycznia 1945 r.) M. P. nie utracił obywatelstwa polskiego nie ma znaczenia w sprawie albowiem podpisanie volkslisty w czasie okupacji nie było uzależnione od zrzeczenia się obywatelstwa polskiego lub jego utraty. Możliwe było zatem formalne posiadanie obywatelstwa polskiego i jednoczesne podpisanie volkslisty. W skardze na powyższą decyzję B. P. podniósł, iż: (-) jego ojciec M. P. był obywatelem polskim lojalnym wobec rządu na emigracji oraz podziemnych struktur niepodległościowych; (-) wspomniane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczenia dotyczące postępowania rehabilitacyjnego nie dotyczyły M. P.; (-) nacjonalizacja przedsiębiorstwa była bezprawną stalinowską represją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, niemniej z przyczyn innych niż wymienione w skardze. Okoliczności te Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym żądaniem i zarzutami skargi (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wbrew art.7 i 77§1 k.p.a. w postępowaniu nieważnościowym nie wyjaśniono wszystkich okoliczności niezbędnych do wyjaśnienia, czy orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M. P. - L, ul. [...] (opublikowane: Monitor Polski z dnia [...] kwietnia 1948 r. Nr [...] , poz. [...]) nie narusza w sposób rażący art.2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz.17). Na wstępie należy podkreślić, iż w art.2 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej wskazano pięć grup przedsiębiorstw, wyróżnionych ze względu na osobę właściciela, które przeszły na własność Państwa bez odszkodowania. Były to przedsiębiorstwa przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe, należące do: a) Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego [...], b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego [...] z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej, c) niemieckich i [...] osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, d) spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich lub [...] albo przez administrację niemiecką lub [...], e) osób, które zbiegły do nieprzyjaciela. Z treści orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: M. P. w art.2 ust.1 lit.[...] zaliczono przedsiębiorstwo. W orzeczeniu tym powołano bowiem wyłącznie art.2, art.2 ust.7 oraz art.6 ust.1 ustawy, odnoszące się w sposób ogólny do przejścia przedsiębiorstw na własność Państwa. Organ orzekający w postępowaniu nieważnościowym przyjął, iż przejście przedsiębiorstwa nastąpiło z racji zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art.2 ust.1 lit b ustawy. Organ uznał bowiem, iż właścicielem przedsiębiorstwa był obywatel Rzeszy Niemieckiej - M. P. Ustalenie powyższe nie jest prawidłowe. Podkreślić należy, iż ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej weszła w życie w dniu 5 lutego 1946 r. (art.11 ustawy). Okoliczności prawne i faktyczne z tej daty należy brać pod uwagę przy ocenianiu, czy w odniesieniu do danego przedsiębiorstwa zaszły ustawowe przesłanki do jego przejścia lub przejęcia na własność Państwa. Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lipca 1997 r., sygn. akt [...], w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po M. P. - synu K. i I. wynika, iż osoba ta zmarła w dniu 28 stycznia 1945 r. a zatem przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej. W dniu 5 lutego 1946 r. własność przedsiębiorstwa nie mogła zatem przysługiwać M. P. Wobec powyższego obowiązkiem organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym było wyjaśnienie, kto w dacie 5 lutego 1946 r. był następcą prawnym M. P. w odniesieniu do własności przedsiębiorstwa i czy osoba ta spełniała kryteria wskazane w art.2 ust.1 lit.b ustawy nacjonalizacyjnej. Kwestii powyższych organ nie wyjaśnił, stad zaskarżona decyzja uchybia art.7 i 77§1 k.p.a. Naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w konsekwencji czego zaskarżoną decyzję należało uchylić. Nadmienić należy, iż z przywołanego wyżej postanowienia spadkowego z dnia [...] lipca 1997 r. wynika, iż M. P. nie pozostawił testamentu a spadek po nim nabyli na podstawie ustawy jego synowie J. P. i B. P. po 1/2 części każdy z nich z zachowaniem przez żonę zmarłego M. P. prawa do dożywotniego użytkowania 1/3 części spadku. Powyższe uprawdopodabnia wniosek, iż w dniu 5 lutego 1946 r. właścicielami przedsiębiorstwa byli synowie M. P. W ocenie Sądu jednakże zachodzi konieczność wyjaśnienia przez organ, czy w związku z formą prawną, w jakiej M. P. prowadził swoje przedsiębiorstwo (kupiec jednoosobowy - instytucja regulowana przepisami art.70 - 73 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1937 r. Dz.U. Nr 57, poz.502 z późn.zm.), krąg osób uprawnionych do dziedziczenia przedsiębiorstwa po śmierci M. P. nie ulegał jakiejkolwiek modyfikacji (w szczególności zawężeniu). Jak już wskazano powyżej po ustaleniu właścicieli przedsiębiorstwa w dacie 5 lutego 1946 r. należy zbadać, czy osoby te spełniały kryteria wskazane w art.2 ust.1 lit b ustawy nacjonalizacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).