II SA/Op 122/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2005r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. U z a s a d n i e n i e. Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działając na podstawie art. 2 ust. 4, art. 4 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), przyznał T. R. pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości 40 zł od dnia 23 stycznia 2004r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wysokość przyznawanego świadczenia, w tej wysokości, zależna jest nie tylko od sytuacji materialno – społecznej czy zdrowotnej osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc społeczną, ale również od realnych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Uzasadniając wysokość przyznanego T. R. świadczenia, przedstawiono zasady przyjęte w przyznawaniu zasiłków celowych oraz maksymalne wysokości przyznawanych świadczeń. Wyjaśniono, iż rodzinom i osobom, w których choćby jedna osoba otrzymuje stały comiesięczny dochód i jest mała różnica pomiędzy dochodem faktycznym rodziny, a kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, przyznawany jest zasiłek celowy w niższej wysokości niż rodzinom z dziećmi i osobom samotnie wychowującym dzieci, nieposiadającym dochodu lub mającym bardzo niski dochód. Zaznaczono również, iż przy rozpatrywaniu sytuacji materialnej rodziny lub osoby bierze się pod uwagę także obciążenia finansowe związane z utrzymaniem domu, mieszkania. Organ dodał, że ośrodek otrzymał na realizację zadań własnych, w tym wypłatę zasiłków celowych kwotę 214.500 złotych miesięcznie. Z tego powodu przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin o niskich dochodach wynosi 120 złotych, a dla osób samotnych 80 złotych. W odwołaniu T. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł zarzut naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie przez organ, że skarżący jako osoba samotna i trwale niezdolna do pracy, nie ma prawa do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej. Podając wysokość poszczególnych wydatków związanych z utrzymaniem podniósł również, iż przyznana kwota zasiłku nie jest wystarczająca na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem choćby minimalnych potrzeb koniecznego utrzymania. Wskazał na wysokość uzyskanych w 2003r. środków własnych w kwocie 5 066,73zł, przy czym wydatki tytułem czynszu, telefonu, leczenia, odzieży, obuwia, bielizny wyniosły co najmniej kwotę rzędu 5 292,02 zł. Podkreślił okoliczność bezwzględnej potrzeby zakupu żywności, artykułów czystości itp., które to podaną kwotę znacznie przekraczają. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle przepisów obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy z pomocy społecznej mógł być przyznany osobom i rodzinom, których sytuacja faktyczna odpowiadała przypadkom wymienionym w przepisie art. 3 w punktach od 2 do 11 ustawy, a dochód osoby lub rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Przyznanie świadczenia pieniężnego osobie samotnie gospodarującej uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: dochód osoby samotnie gospodarującej nie może przekroczyć 461 zł, drugi warunek to wystąpienie w rodzinie okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc ta winna być udzielona. Organ wskazał, że T. R. jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód wynosi 418,02 zł, a tym samym nie przekracza kwoty 461 zł, tj. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Należało więc uznać, iż spełnia on wymogi do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Organ zaakcentował, że zgodnie z art. 32 ustawy, zasiłek celowy z pomocy społecznej "może być przyznany", zatem jest ono świadczeniem fakultatywnym. Przyznanie zasiłku w wysokości 40 zł. wynika również z istniejących w dacie rozpatrywania wniosku możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Skoro organ I instancji rozstrzygnął o przyznaniu stronie zasiłku celowego w kwocie 40 zł, roszczenie strony w zakresie przyznania z pomocy społecznej świadczenia pieniężnego zostało uwzględnione. Ponadto organ podał, że T. R. otrzymał także, na podstawie decyzji z dnia 18 grudnia 2003 r., pomoc w formie posiłków od dnia 1 stycznia 2004r., przy czym koszt jednego posiłku wynosi 4,20 zł. Dodatkowo wskazał organ, że skarżący korzystał z bezpłatnych usług opiekuńczych przyznanych decyzją z dnia 12 grudnia 2003 r., w ilości 92 godzin miesięcznie od dnia 1-01-2004r. do 30-03-2004r. Organ odwoławczy zaakcentował, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to, że ustawodawca nie stworzył po stronie organów dysponujących pomocą społeczną obowiązku zaspokojenia wszystkich, nawet jak najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o taką pomoc i do pomocy uprawnionej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, T. R. podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności ustawy o pomocy społecznej oraz orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, poprzez przyjęcie przez organy administracji, że nie ma podstaw do udzielenia mu stosownej pomocy materialnej, w celu zapewnienia utrzymania koniecznego i zaspokojenia potrzeb bytowych, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w zaskarżonej decyzji, wskazał, że pomimo świadczenia rentowego i otrzymanego zasiłku, kwota nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnej. Zarzucił organowi brak wskazania w decyzjach, że jest osobą samotną nie mająca żadnych krewnych., którzy mogliby przyjść z pomocą, a ponadto nie zostało wskazane, jaką drogą ma pozyskać środki na spłatę zaciągniętych zobowiązań finansowych. Zaskarżone decyzje, zdaniem skarżącego podważają autorytet demokratycznego państwa prawa, oraz wiarygodność ustawy o pomocy społecznej i innych ustaw oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, iż argumenty przedstawione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, wniosło o oddalenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, przy czym rozważa prawo obowiązujące w dniu jej wydania jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Decyzje o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 40 zł, wydane zostały w oparciu o obowiązujące w dniu ich wydania przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.). Okolicznością bezsporną w sprawie jest, iż skarżący spełniał wymogi przyznania mu zasiłku celowego, bowiem kryterium dochodowe, które było jednakowe w datach decyzji obu instancji nieprzekroczyło kwoty 461 zł, oraz nie uległy zmianie okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy społecznej. Warto odnotować, co podkreślił organ odwoławczy, iż zaskarżone decyzje w przedmiocie zasiłku celowego miały charakter uznaniowy. Zgodnie z art. 32 ust.1 ustawy o pomocy społecznej z 1990r., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przepis ten nie nakłada bezwzględnego obowiązku przyznania zasiłku celowego, zatem z przywołanej regulacji wynika możliwość a nie obowiązek. Podkreślić należy, że zakres udzielanej pomocy warunkowany był m.in. możliwościami pomocy społecznej (art. 2 ust.4 ustawy z 1990 r.). W związku z powyższą regulacją, należy rozważyć, czy nieuwzględnienie oczekiwanej i żądanej pomocy w całości a ograniczenie się do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 40 zł, pozostaje w zgodzie z wymogami rozstrzygnięcia zaskarżonych decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzje uznaniowe podlegają kontroli pod względem zgodności z prawem, bo wymaga zbadania to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne oraz czy nie przekroczono jego granic przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy (por. Janusz Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000 r., str.412). Prawidłowe uzasadnienie powinno wskazywać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ przy wyborze takiego, a nie innego rozstrzygnięcia (por. Adam Błaś "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych", CASUS Suplement, Wiosna 2000 r., str. VIII). W zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji wskazano kryteria, którymi kierowały się organy rozpatrując wniosek T. R. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nawiązuje do okoliczności określonych w art. 2 o pomocy społecznej z 1990r. Powtórzyć w tym miejscu warto pogląd, że organy rozstrzygające zasadność wniosku o przyznanie pomocy społecznej są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do wyważenia subiektywnego interesu uprawnionego i sytuacji obiektywnej, wynikającej z możliwości finansowych organu rozdzielającego środki pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 1999 r., sygn. akt II SA/Ka 1316/97, Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych 1999/4/111). W decyzji będącej przedmiotem weryfikacji sądowej nie tylko nawiązano do celów i zadań pomocy społecznej, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, ale także rozważono możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej w realizacji zadań własnych gminy w tym zakresie. Wykazano, że środki przekazane na rzecz skarżącego (zasiłek w kwocie 40 zł i posiłki o wartości 130 zł) przekraczają średnią wysokość pomocy udzielanej tego miesiąca innym uprawnionym na terenie gminy. Organy wykazały, że Ośrodek otrzymał kwotę 214.500zł miesięcznie, stąd przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin o niskich dochodach wyniosła 120 zł., a dla osób samotnych – 80 zł. W tej sytuacji należy przyjąć, że organy administracyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Sąd zauważa ponadto, że zarzut skarżącego, iż organy nie wzięły pod uwagę, że jest osobą samotną, okazał się bezpodstawny, bowiem zaskarżone decyzje wprost podkreślały tą okoliczność. Zaskarżona decyzja nie narusza także przepisów postępowania. Wobec powyższego należało, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.