II SA/Wa 1954/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA - Jacek Fronczyk, Asesor WSA - Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant: - apl. Prok. Rafał Guz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - II SA/Wa 1954/04 UZASADNIENIE Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy swoja decyzję z dnia [...] marca 2004 r. odmawiającą O. S. przyznania świadczenia w szczególnym trybie. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zaś przepis ten nie określa dokładnie warunków, jakie powinny być spełnione, aby uzasadnione było przyznanie renty lub emerytury w jego trybie. Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców jest brana pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium ich przyznawania, o ile w sprawie nie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter, którymi mogą być, m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np. kultury, rozwoju sportu, jak również szczególne zdarzenia losowe. Organ podał, że z dokumentacji wynika, że O. S. w 1952 r. została deportowana z G. do K., skąd powróciła do Polski w 1955 r., pracowała jako wykładowca języka rosyjskiego, a od 2000 r. jest na emeryturze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił jej przyznania prawa do renty inwalidy wojennego z powodu braku związku pomiędzy deportacją a całkowitą niezdolnością do pracy, co zostało potwierdzone wyrokiem sądowym. Prezes Rady Ministrów stwierdził, że zainteresowana nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem, a nadto, że w latach 1998-2000 posiadając uprawnienia kombatanckie objęta była pomocą finansową OPS. Obecnie otrzymuje emeryturę, która wraz z dodatkami wynosi około 2000 zł netto, dodatkowo zaś wskazał, że O. S. nigdy nie wyraziła zgody na wizytę pracownika socjalnego w zajmowanym lokalu, wobec czego brak jest możliwości objęcia jej kompleksową pomocą. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie O. S. uznała ją za społecznie niesprawiedliwą, krzywdzącą i politycznie szkodliwą. W jej ocenie decyzja nie posiada wymaganych podstaw opartych na prawdzie i obiektywizmie, gdyż nie jest suwerenną decyzją Prezesa Rady Ministrów opartą na wyraźnie określonych i przejrzystych kryteriach. Skarżąca zarzuciła, że dotychczasowa praktyka szefów urzędów przyznających świadczenia specjalne pokazuje, że są one przyznawane nie według zasług lecz "nazwiska". W dalszej części skargi opisała represje i krzywdy jakich doznała oraz swoją karierą zawodową i zasługi jakie posiada, tak w pracy dydaktycznej, jak i naukowej. Podniosłą, że dotychczas nie otrzymała odszkodowania za doznane cierpienia, krzywdy moralne oraz "oddany oprawcom dobytek", co jej zdaniem jest dyskryminowaniem jej osoby i uwłacza godności osobistej. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko dotyczące zarówno okoliczności faktycznych, jak i prawnych, zawartych zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał ponownie, że świadczenie specjalne nie może być utożsamione z innymi świadczeniami przysługującymi na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosowanie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniania pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulacją szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia przewidziane w w/w przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń. Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego. Jednakże stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów podejmujący decyzję administracyjna w sprawie świadczenia specjalnego związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył wskazanych wyżej przepisów. W pierwszej kolejności należy podnosić, że Prezes Rady Ministrów trafnie stwierdził, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Ocena tej okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Nieliczne orzecznictwo w tym przedmiocie, jak również piśmiennictwo, dokonując wykładni pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazują, że należy go łączyć raczej z wybitnymi zasługami wnioskodawcy na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Za taką wykładnią zdaje się przemawiać również dotychczasowa praktyka w sprawach świadczeń specjalnych czyli przyznanie go m.in. K. G., A. W. lub też wdowom po żołnierzach poległych w Iraku. Nie jest przy tym trafny zarzut skarżącej, iż świadczenia te przyznawane są według "nazwiska" gdyż zazwyczaj nazwiska osób posiadających wybitne zasługi dla kraju są bardzo znane. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie wykazała, że jej zasługi na które się powołuje, można uznać za wybitne i mogące stanowić podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Trzeba ponadto podkreślić, że świadczenia specjalne nie stanowią żadnego odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia i represje, co zdaje się sugerować skarżąca. Z akt sprawy wynika, że O. S. została uznana za osobę represjonowaną w związku z deportacją z G. do K. w 1952 r. i uzyskała w związku z tym uprawnienia kombatanckie. Skoro zatem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.