I OSK 1761/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.) Marek Stojanowski Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1581/05 w sprawie ze skargi M. J. C. reprezentowanego przez jego ustawową przedstawicielkę J. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę kasacyjną, 2) przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata G. Ż. kwotę 219,60 zł (dwieście dziewiętnaście , 60/100), zawierającą podatek od towarów i usług, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 17 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1581/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. C., działającej w imieniu małoletniego M. J., reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu, adwokata G. Ż., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy poprzednią decyzję z dnia 31 maja 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił skarżącej przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniego syna po zmarłym w dniu 2 lutego 2005 r. ojcu dziecka, B. C. W uzasadnieniu podał, że niespełnione zostały wszystkie przesłanki określone w powołanym art. 83 ust. 1, uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dla małoletniego syna skarżącej, po zmarłym ojcu dziecka. Sąd podkreślił, iż zgodnie ze wskazanym art. 83 ust. 1 Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych określonych w tym przepisie wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Sąd zaznaczył także, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy, będącego członkiem rodziny po osobie zmarłej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest, zdaniem Sądu, związany rygorami procedury administracyjnej, co wynika to z art. 124 wskazanej ustawy, jest on więc zobligowany w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji, w których powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniego syna po zmarłym ojcu. Sąd uznał, że nie znalazły potwierdzenia zarzuty skarżącej podniesione w jej skardze, bowiem Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał reguł procedury administracyjnej, o których mowa w art. 7, art. 9, art. 77 § 3, art. 80 i art. 107 § 3 kpa i wykazał, że niespełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego syna skarżącej, po zmarłym ojcu i z tych względów, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. C., działająca jako przedstawicielka ustawowa małoletniego, reprezentowana przez tego samego adwokata, zarzucając naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu braku związku pomiędzy ustaleniami faktycznymi poczynionymi w toku przedmiotowego postępowania, a normą prawną zawartą w naruszonych przepisach prawa, określającą przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia - renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności art. 133 § 1 poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie art. 141 § 4 tej ustawy poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, iż analiza materiału dowodowego zebranego w niniejsze sprawie prowadzi nieodparcie do wniosku, że zachodzą wszelkie przesłanki warunkujące zastosowanie treści przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Choroba alkoholowa, na którą cierpiał zmarły B. C. jest, według strony, okolicznością szczególną, o której jest mowa w treści powołanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Wobec istniejącego w Polsce bezrobocia, choroba zmarłego B. C. uniemożliwiła mu podjecie działalności objętej ubezpieczeniem. Zbyt dowolnym, zdaniem strony skarżącej, było twierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że zmarły B. C. z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy zarobkowej Ponadto podkreślono, że prowadzone przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowanie nie zawierało obligatoryjnych elementów wynikających w treści postanowień kodeksu postępowania administracyjnego, co w zasadzie może prowadzić do wniosku, że wobec tego postępowania można zgłosić zarzut nieważności. W toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym M. J. C. stał się pełnoletni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd II instancji związany jest przy rozpoznaniu sprawy zakresem zarzutów jakie postawione zostaną w skardze kasacyjnej. Oceniając zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż jest on nieuzasadnionym. Przepis ten stanowi, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych określonych w tym przepisie wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Jak wskazał Sąd I instancji wymienione przesłanki muszą wystąpić łącznie. Oznacza to, że ustawodawca powiązał uprawnienie dziecka zmarłej osoby do renty rodzinnej w drodze wyjątku z hipotetycznie istniejącym prawem osoby zmarłej do świadczenia rentowego bądź emerytalnego. Oznacza to, że ewentualne przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dziecku zmarłej osoby uwarunkowane jest ustaleniem, iż osobie tej przysługiwałoby świadczenie rentowe bądź emerytalne, a zatem niezbędnym jest dokonanie oceny, czy organ miałby podstawy do przyznania B. C. świadczenia rentowo - emerytalnego w drodze wyjątku. Zasadną jest ocena dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ocenił, że zmarły w dniu 2 lutego 2005 r. ojciec dziecka nie legitymował się prawem do przyznania mu wskazanego świadczenia, bowiem nie spełniał ustawowych przesłanek, które uprawnienie takie ewentualnie mogłyby uzasadniać. B. C. cierpiał na chorobę alkoholową, która - według ustalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust 1 powołanej ustawy, zwłaszcza gdy nie został on uznany w drodze odpowiedniego orzeczenia za osobę niezdolną do pracy. Zatem w okresie od października 1999 r. do zgonu w lutym 2005 r., gdy B. C. nie pozostawał w zatrudnieniu i nie mógł być obiektywnie uznany za osobę niezdolną do pracy, jego bezczynność zawodowa wynikała z powodów subiektywnych, które nie kwalifikują się do uznania za szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 wskazanej ustawy. Ponadto, jak zauważył to Wojewódzki Sąd Administracyjny, J. C., mająca na utrzymaniu dziecko, na rzecz którego ubiegała się o przyznanie świadczenia, dysponuje dochodem z tytułu zatrudnienia w kwocie 2229,40 zł brutto, a zatem - chociaż Sąd w tym zakresie nie wypowiedział się wyraźnie - nie można stwierdzić, aby spełniona była także przesłanka nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, która warunkuje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W świetle art. 94 § 1 i art. 95 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego po śmierci B. C. obowiązek wychowania i dostarczenia środków utrzymania obciąża matkę dziecka. Nie można więc stwierdzić, wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, iż Sąd I instancji błędnie ocenił materiał zgromadzony w sprawie, naruszając art. 83 ust 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Niezasadnym także jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Ocena materiału zgromadzonego w postępowaniu, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest w pełni zgodna z obowiązującymi przepisami i nie można uznać, aby Sąd I instancji, orzekając w przedmiotowej sprawie, naruszył obowiązujące w tym zakresie normy prawne. Nie można także zgodzić się z tezą, iż Sąd nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się bowiem do wszystkich zarzutów postawionych w skardze, wyjaśniając okoliczności do tych zarzutów się odnoszące. Wywody Sądu, poparte faktami ustalonymi zarówno przez organy administracji jak i powołanymi przez stronę skarżącą, w sposób jasny i klarowny wskazują na wszechstronną ocenę zgromadzonych dokumentów dokonaną przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia. Brak wskazania zaś w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na skutki sytuacji materialnej rodziny, jako nie mające istotnego wpływu na wynik tej sprawy nie mogło spowodować uchylenia wyroku z powodu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., skoro nie istniały okoliczności szczególne, z powodu których ubezpieczony nie spełnił warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, uznając zaskarżony wyrok za wydany zgodnie z prawem i stwierdzając, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O przyznaniu wynagrodzenia Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).