II OZ 767/06

Dnia 26 lipca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia skarżącej B. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2006 roku, sygn. akt III SA/Gd 269/05 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 1 marca 2005 roku Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 1 marca 2005 roku w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd I instancji podał, że pełnomocnik skarżącej S. F. wniósł sprzeciw od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2006 roku, którym referendarz sądowy odmówił B. B. przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że w złożonym oświadczeniu B. B. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie męża z tytułu prac dorywczych w wysokości 600 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na rzecz synów w wysokości 86 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Sąd I instancji na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a." – wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Skarżąca nadesłała kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z dnia 23 sierpnia 2005 roku, z którego treści wynika, że B. B. nie składała zeznania podatkowego za 2004 rok. Fakt otrzymywania zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci skarżącej potwierdza kopia zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca podała, że nie posiada pojazdu mechanicznego, konta ani lokat dewizowych, a jej mąż pracuje dorywczo uzyskując dochód w wysokości 700-800 zł miesięcznie. Do sprzeciwu skarżąca załączyła kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie o tym, że jej mąż W. B. nie składał zeznania rocznego za 2004 rok. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 20 marca 2006 roku - w sprawie udokumentowania aktualnych dochodów męża - skarżąca oświadczyła, iż W. B. wykonuje prace dorywcze, które nie są rejestrowane, a także że mąż nie prowadzi działalności gospodarczej ze względu na zbyt wysokie koszty z tym związane, jego dochody są nieregularne i wynoszą od 500 do 800 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podstawą takiego stanowisko było stwierdzenie, iż faktycznie nie ma żadnych dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów męża skarżącej. Mimo złożenia informacji przez pełnomocnika skarżącej, Sąd I instancji uznał, że nie dysponuje żadnymi możliwościami weryfikacji tych danych i jednocześnie podkreślił, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w tej kwestii; to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w sprawie prawa pomocy. Sąd I instancji zwrócił uwagę na istotne sprzeczności w oświadczeniach skarżącej. Z jednej strony skarżąca wskazuje, iż dysponuje dochodem około 700 zł miesięcznie na czteroosobową rodzinę, a w odwołaniu od decyzji organu I instancji w sprawie wymeldowania jak i w skardze na decyzję organu II instancji podaje, że wraz z mężem chciała budować się na działce ojca, ale jest zmuszona czekać na rozstrzygnięcie zawisłej przed sądem administracyjnym sprawy w przedmiocie podziału działki. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny postawił pytanie o źródło środków finansowych na tą inwestycję. Sąd I instancji zauważył nadto, iż zeznania skarżącej na rozprawie administracyjnej w dniu 11 stycznia 2005 roku zawierają sformułowanie, że mąż pracuje za granicą w ogrodnictwie i przyjeżdża co trzy miesiące. Skarżąca nie ujawniła dochodów z tego tytułu, mimo iż Sąd wzywał ją m. in. do przedłożenia informacji o wysokości dochodów męża za 2004 rok. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji wyraził wątpliwość co do przedstawionej w sprawie sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 maja 2006 roku pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Uzasadniając swoje stanowisko strona skarżąca podniosła, iż zaskarżone postanowienie jest krzywdzące i niesprawiedliwe, wydane zostało niezgodnie ze stanem faktycznym. Ponownie przytoczono okoliczności zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Pełnomocnik skarżącej zarzucił, iż Sąd I instancji źle zrozumiał stwierdzenie, że skarżąca z mężem chcą budować na działce ojca oraz o pracy męża za granicą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/. Prawo pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno być przyznawane wyjątkowo i sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków przez stronę jest obiektywnie niemożliwe. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub, gdy pomimo dokonanych oszczędności, nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, można twierdzić, że strona spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jeśli fakty, które strona podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją postawy do odmowy przyznania prawa pomocy. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2004 roku, sygn. akt FZ 360/04, niepubl., M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 592) W rozpoznawanej sprawie Sąd i instancji zasadnie podważył wiarygodność oświadczenia skarżącej o jej stanie majątkowym, w szczególności w zakresie dochodów męża skarżącej. W aktach sprawy (m. in. w skardze) - na co prawidłowo uwagę zwrócił Sąd I instancji - znajdują się informacje o wyjazdach męża skarżącej za granicę i zamiarze budowy na działce ojca. Powyższe wynika ze sformułowań: "chcieliśmy się budować na działce mojego ojca [...], lecz jesteśmy zmuszeni czekać na wyjaśnienie sprawy, gdyż są tam nie sprostowane podziału działek", "Mój mąż wyjeżdża za granicę, to częściowo przebywam na ul. [...]". Zauważyć należy, iż ustalenie źródła i wysokości dochodu męża skarżącej mają istotne znaczenie dla oceny zdolności skarżącej do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiające się w sprawie nieścisłości podważają wiarygodność oświadczenia skarżącej w tym przedmiocie. W aktach sprawy brak jest chociażby przybliżenia charakteru prac, jakimi zajmuje się W. B.k, a sama skarżąca w swych oświadczeniach składanych przed organami administracji i w skardze do Sądu wskazywała na zarobkowe wyjazdy męża za granicę. Jak już wyżej wspomniano to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.