II OSK 1209/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie sędzia NSA Wojciech Chróścielewski ( spr.) sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 111/05 w sprawie ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania na własność nieodpłatnie działki rolnej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 grudnia 2005 r., II SA/Łd 111/05, oddalił skargę M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania na własność nieodpłatnie działki rolnej. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] przenoszącą własność działki rolnej Skarbu Państwa położonej w obr. ew. K., gm. B. nr [2] o pow. [...] ha na rzecz K. P. R. oraz odmawiającej przyznania własności tej działki M. Z. K.. K. R. wystąpił o przyznanie mu przedmiotowej działki oraz działki siedliskowej nr [1], a także działki nr [3], które zostały przekazane przez Z. B. na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalno-rentowe. Działkę o nr [2] przyznano w 1975 r. Z. B. do bezpłatnego dożywotniego użytkowania. Z. B. zmarła w dniu [...] listopada 1978 r. Postanowieniem Starosty K. z [...]. zawieszono postępowanie w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności działki nr [1] do czasu przeprowadzenia postępowania spadkowego po Z. B.. Pouczono też K. R., iż w sprawie działki nr [3] należy wystąpić do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Z wnioskiem o przekazanie na własność działki nr [2] wystąpiła również M. K., ale z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, aby była ona faktycznym użytkownikiem jakiejkolwiek działki w obrębie K., gm. B.. Po śmierci Z. B. jej syn E. K. przejął władanie przedmiotową działka i władał nią do swej śmierci w dniu [...] listopada 2003 r., a następnie działkę objął w posiadanie jego syn K. R.. W wyniku złożenia odwołania przez M. K., która twierdziła, że to jej ojciec pozostał po śmierci swej matki w gospodarstwie, organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że z oświadczeń złożonych przez odwołującą się wynika, że jej ojciec pomiędzy 1975 a 1980 r. pracował w gospodarstwie rolnym brata E., a wcześniej w latach 1970 - 1975 w gospodarstwie rolnym Z. B.. M. K. pomagała jedynie w pracy w tym gospodarstwie do śmierci swego ojca w 2003 r. Przeniesienie prawa własności działki rolnej Skarbu Państwa pozostawionej do dożywotniego użytkowania jest możliwe jedynie na podstawie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, na rzecz osoby, która przysługuje to prawo z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. W przypadku śmierci takiej osoby na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z wnioskiem o przyznanie może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, który po jej śmierci faktycznie władał nieruchomością. Przedmiotową działka, co wynika z zaświadczenia z [...] sierpnia 2004 r. użytkuje K. R.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. nie zgodziła się z tym, że przepisy ustawy mają mieć zastosowanie do K. R., który wykazał pracę w gospodarstwie w ciągu kilku miesięcy, a ona wykazała pracę w ciągu kilku lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swego wyroku stwierdził, że na podstawie art. 118 ust 1 i 2a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.) osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, z wnioskiem o przyznanie własności takiej działki może wystąpić także zstępny tej osoby, który po jej śmierci faktycznie włada daną nieruchomością. Istotne było więc ustalenie czy zarówno Z. B., jak i osoby, które wystąpiły z wnioskiem o przekazanie nieodpłatnie nieruchomości, faktycznie władały nieruchomością. Oboje wnioskodawcy urodzili się kilka lat po śmierci Z. B., a więc ich uprawnienia trzeba rozpatrywać w kontekście władania nieruchomością w chwili śmierci poprzedników prawnych władających nieruchomością. Sąd podniósł, że chociaż skarżąca kwestionuje ustalenia, że E. K. władał przedmiotowa nieruchomością, sama powołuje się na ustalenia Sądu Rejonowego w K., który orzekając o stwierdzeniu nabycia praw do spadku ustalił, że obaj synowie S. i E. pracowali w gospodarstwie rolnym po śmierci matki. Ponadto wskazani przez nią świadkowie używali określenia, że ojciec skarżącej pracował w gospodarstwie rolnym swego brata E.. Skarżąca nie wykazała, by kiedykolwiek władała nieruchomością, a jedynie, iż pomagała w gospodarstwie. W skardze kasacyjnej M. Z. K. zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególności przepisów art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, aby kiedykolwiek władała nieruchomością w zakresie, jaki odpowiadał władaniu Z. B., a przedstawione przez nią dowody potwierdzają jedynie fakt pomocy w gospodarstwie; 2) naruszenie przepisów postępowania "przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, iż praca skarżącej w gospodarstwie rolnym miała charakter, co najwyżej sezonowym, dorywczym i wykonywana we wcześniejszych latach i fakt ten nie ma znaczenia, wobec wyraźnego uregulowania art. 118 powołanej ustawy". W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarzutu naruszenia prawa materialnego podniesiono, że skarżąca wykazała, iż w przedmiotowym gospodarstwie pracowała kilka lat i wobec tego mają do niej zastosowanie przepisy art. 118 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wbrew wadliwym ustaleniom Sądu I instancji skarżąca wykazała, iż po śmierci poprzednika spełniała uprawnienia do nieodpłatnego nabycia przedmiotowej nieruchomości. Dlatego winno nastąpić uchylenie zaskarżonego wyroku. Uzasadniając naruszenie przepisów postępowania wskazano, iż naruszenie tych przepisów sprowadza się trafnego zarzutu skarżącej, iż Sąd błędnie przyjął, że jej praca miała charakter sezonowy, dorywczy i wykonywana była w poprzednich latach. Sąd naruszył zasadę równości stron - art. 134 p.p.s.a. - gdyż podobne dowody przedłożone przez K. R. uznał za wystarczające dla potwierdzenia pracy w gospodarstwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. powoływane dalej jako: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada wymogom skargi kasacyjnej stawianym przez przepisy p.p.s.a. Pierwszy z postawionych w niej zarzutów dotyczący naruszenia prawa materialnego - art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wskazuje w żadnym zakresie, na czym miało polegać naruszenie przytoczonych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisów ust. 1 i 2 art. 118 powołanej ustawy. Skarżąca w rzeczywistości kwestionuje ustalenia dokonane przez organy administracji, a zaakceptowane przez Sąd I instancji, iż nie spełniała ona wymogów do nabycia nieodpłatnie przedmiotowej działki. Stawiając zarzut błędnych ustaleń stanu faktycznego przyjętych przez Sąd za podstawę rozstrzygania należało zarzucić Sądowi naruszenie konkretnie wskazanych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zauważyć ponadto należy, że podstawą prawną rozstrzygania przez organy administracji był art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego to przepisu w skardze kasacyjnej nie powołano. Zarzut zaś naruszenia obu wskazanych w skardze kasacyjnej ustępów art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest całkowicie nieuzasadniony. Ust. 2 tego artykułu nie był i nie mógł być w sprawie w ogóle stosowany. Ustęp zaś 1, miał zastosowanie, ale jedynie z przepisem ust. 2a tego samego artykułu, którego to naruszenia nie wskazano przecież w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny związany na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. granicami skargi kasacyjnej nie może domniemywać woli czy też intencji skarżącej. W tej sytuacji zarzut naruszenia prawa materialnego należy uznać za nieusprawiedliwiony. Nie jest trafny także zarzut naruszenia przepisów postępowania. W podstawach skargi nie wskazano żadnego przepisu, który miał naruszyć Sąd I instancji. Jednak w uzasadnieniu powołano się na naruszenie art. 134 p.p.s.a., twierdząc, iż w przepisie tym zawarta jest zasada równości stron, którą miał naruszyć Sąd I instancji. Z tym stanowiskiem także nie można się zgodzić. Po pierwsze, dlatego, iż nie wskazano, którą normę zawartą w podzielonym na dwa paragrafy artykule 134 p.p.s.a. miał naruszyć Sąd I instancji, a co wyżej podniesiono związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej uniemożliwia rozpoznanie tak postawionego zarzutu. Po drugie, dość trudno upatrywać w przepisach tego artykułu zasady równości stron. Zgodnie bowiem z § 1 tego artykułu, Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że z chwilą wniesienia skargi Sąd bada zaskarżony akt nie tylko pod katem podniesionych w skardze zarzutów, ale wszelkich ewentualnych naruszeń prawa, którymi akt ten może być dotknięty. W przepisie § 2 tego artykułu zawarto zaś zakaz reformationis in peius, od którego Sąd może odstąpić wyłącznie w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa skutkujące nieważnością zaskarżonego aktu. Żaden z tych przepisów nie został przez Sąd naruszony. Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.