IV SA/Po 942/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skarg A. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] i [...] w przedmiocie zasiłku stałego i dodatku do zasiłku stałego; oddala skargi /-/G. Radzicka MW Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. po ponownym rozpoznaniu, decyzją z [...] maja 2005 r. nr [...] – uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 1999 r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego A. K. i stwierdził, że A. K. pobrała nienależnie świadczenia za okres od lipca 2000r. do maja 2001r. włącznie, w łącznej wysokości 6910,44 zł, a na kwotę tę składa: - 4 004 zł tytułem zasiłku stałego - 2 601,59 zł tytułem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe - 304,85 zł tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ten sam organ decyzją z [...] maja 2005 nr [...] również po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówił przyznania A. K. dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały. Podstawą powyższych rozstrzygnięć był następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] lutego 1999 r., nr [...] skarżącej A. K. przyznano ze skutkiem prawnym od miesiąca stycznia 1999 r. zasiłek stały w wysokości 318 zł, świadczenia zdrowotne na zasadach określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, poprzez opłacenie składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,5 % kwoty przyznanego zasiłku, opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w wysokości 19,52 %i 13% od kwoty najniższego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie, którą przekazywano na konto ZUS, a okres opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ustalono od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2018 r. W oparciu o przeprowadzone wywiady środowiskowe ustalono, że rodzina skarżącej składa się z 3 osób. Mąż skarżącej prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż małżonkowie pozostają w separacji. Źródłem dochodów były zasiłek stały 302 zł, alimenty 150 zł, zasiłek pielęgnacyjny 202 zł, zasiłek rodzinny 58,20 zł i dodatek mieszkaniowy 100 zł. Córka skarżącej K. była dzieckiem specjalnej troski. Decyzją z dnia [...] maja 2000 r. OPS w P. zmieniono z dniem 1 czerwca 2000 r. decyzję z dnia [...] lutego 1999 r. w ten sposób, że wyrazy "318 zł" zastąpiono "364,00". Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. OPS w P. zmieniono z dniem 1 czerwca 2000 r. decyzję z dnia [...] lutego 1999 r. w pkt 15 w ten sposób, że wyrazy "w wysokości 7,5 % zastąpiono wyrazami "w wysokości 7,75%". Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówiono skarżącej przyznania dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały, z mocą od czerwca 2001 r. uchylono decyzje z dnia [...] lutego 1999 r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego, oraz decyzje z dnia [...] marca 2000 r., z 10 maja 2000 r. i z 15 lutego 2001 r. w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] lutego 1999r.; z mocą od czerwca 2001 r. wstrzymano wypłatę pomocy w postaci zasiłku stałego, opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, przyznaną na podstawie decyzji z dnia 8 lutego 1999 r. i zażądano zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od lipca 2000 r. do maja 2001 r. w łącznej wysokości 6.910,44 zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie wyjaśniono, że skarżąca 11 maja 2001 r. złożyła wniosek o przyznanie dodatku dla kobiet w ciąży, otrzymującej zasiłek stały. Do wniosku załączono zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż A. K. jest w 23 tygodniu ciąży. Wnioskodawczyni udzieliła informacji, iż ojcem dziecka jest jej mąż. Organ wyjaśnił, iż do dnia uzasadnianej decyzji skarżąca była uwzględniana jako prowadząca odrębne gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania z mężem. W wyniku przeprowadzonej 11 maja 2001 r. aktualizacji wywiadu środowiskowej ustalono, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazano, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki i pielęgnacji dzieciom. Podczas przeprowadzanego wywiadu, wbrew oświadczeniom skarżącej oraz jej męża, pracownik nie stwierdził cech odrębności gospodarstw domowych małżonków. Organ wskazał, też na fakt, iż za rok 2000 A. i M. K. złożyli wspólne zeznanie podatkowe, a w dniu 12 lipca 2000 r. jako współwłaściciele zarejestrowali samochód w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w S. Z przedstawionego zaświadczenia o wysokości zarobków M. K. wynikło, iż w miesiącu kwietniu 2001 r. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 1.974,88 zł, wobec czego łączny dochód rodziny wynosił 2.460,21 i przekraczał dwukrotnie kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 ustawy a dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm. ). W oparciu o dokonane ustalenia, uznano że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych w art. 27 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno decyzja organu I instancji z [...] czerwca 2001 nr [...], jak i decyzja organu odwoławczego – Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].01.2002 r. nr [...] zostały uchylone wyrokiem z dnia 16 grudnia 2004 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. akt 4/II SA Po 534/02. W wytycznych Sądu zobowiązano organy administracji publicznej do dokładniejszego przeprowadzenia postępowania dowodowego, które wyjaśniłoby fakt wspólnego bądź rozdzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez małżonków A. i M. Kusterów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uzupełnił postępowanie dowodowe i przeprowadził dowód z zeznań świadków: D. K. – konsultanta psychologa OPS w P. obecnej przy przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, w oparciu o który wywnioskowano, że małżonkowie K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, E. O. – pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad. Organ I instancji przesłuchał również w charakterze strony A. K. Uzupełnione postępowanie dowodowe zdaniem organu w pełni pozwoliło na uznanie, że A. K. nienależnie korzystała z prawa do zasiłku stałego w okresie od lipca 2000 r. do maja 2001 r. i wydał decyzję opisaną na wstępie z datą [...] maja 2005 r., a także odmówił przyznania dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały (vida decyzja z [...] maja 2005 r. ). Decyzja z dnia [...] maja 2005 r. nie zawiera zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (tym problemem WSA w wyroku się nie zajmował) bowiem M. K. całą należność spłacił (vide dowody wpłat : z 11.06.2003 – 2 300 zł- K 208; 10.07.2003 r. 2 300 zł – k 210; 12.08.2003 – 2327 zł – K 215). Po zapadnięciu wyroku WSA z 16 grudnia 2004 r. sygn. 4/II SA/Po 534/02 M. K. wniósł o zwrot wpłaconych należności na swój rachunek. W odwołaniach od obu decyzji z [...] maja 2005 r. i [...] maja 2005 r. A. K. zarzuciła wadliwe ustalenie stanu faktycznego przez organ I instancji i zaprzeczała temu aby wspólne rozliczanie z mężem z podatków, wspólny zakup samochodu, czy wreszcie ciąża z mężem stanowiły dowód zgodnego pożycia małżonków i prowadzenia wspólnego gospodarstwa. W konkluzji zażądała zwrotu spłaconego nienależnie świadczenia, wypłaty dalszych świadczeń i przyznania dodatku dla kobiety w ciąży, wypłaty zasiłku rodzinnego. W wyniku rozpoznania odwołań Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji nr [...] z [...] lutego 1999 przyznającej zasiłek stały – uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie organu I instancji. podobnie rozstrzygnięto w decyzji z [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały. W obu decyzjach w uzasadnieniu jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepisy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. nr 64 poz. 593 ze zm.) stwierdzając co następuje: Zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Zasiłek przyznawano na podstawie art. 27 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, który mówił, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego w art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność, wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust.3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej , samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. A. K. jest osobą zdolną do pracy. Z posiadanej dokumentacji załączonej do akt sprawy nie wynika, aby była osobą niepełnosprawną, a świadczenie otrzymywała z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zasiłek stały z dniem wejścia w życie nowej ustawy o pomocy społecznej zmienił swój charakter z zasiłku dla osoby sprawującej opiekę nad osoba niepełnosprawną, na zasiłek dla osoby niepełnosprawnej. Przestał zatem istnieć przedmiot sporu i w związku z tym rozpatrywanie odwołania, na podstawie wyżej cytowanego art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stało się bezprzedmiotowe. W związku z powyższym organ I instancji umorzył postępowanie w obu sprawach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca A. K. zarzucała wadliwe zastosowanie przepisów art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.) i wnosiła o uchylenie decyzji SKO w tej części w jakiej umarza ono postępowanie przed organem I instancji. Podnosząc, że żądała po wyroku WSA z 16.12.2004 r.: - zwrotu zasiłku stałego, składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2000 do maja 2002 r. w łącznej kwocie 6 010,44 zł - wypłaty zasiłku stałego za okres od czerwca 2001 do czerwca 2004 r. - wypłaty dodatku do zasiłku w wysokości 70 zł miesięcznie za okres od stycznia 2001 r. - wypłaty zasiłku rodzinnego wstrzymanego od miesiąca lipca 2002 r. Skarżąca zarzucała, że nie można do stanu sprzed zmiany przepisów, stosować ustawy z dnia 12 marca 2004 r. W tym zakresie skarżąca przytaczała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 marca 2005 r. nr 21/3/A/2005 sygn. akt P 15/04. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargi nie są uzasadnione. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. nr 64 poz. 593 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. z pewnymi wyjątkami, które w niniejszej sprawie nie mają zastosowania , w art.150 stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 12 marca 2004 r. stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 grudnia 2004 r. decyzji SKO z [...].01.2002 r. ([...]) jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z [...].06.2001 (Ośrodka Pomocy Społecznej w P. nr [...]) spowodowało to, że w obrocie prawnym żadna z tych decyzji nie funkcjonowała, a postępowanie toczyło się od początku. Z tych też powodów organy były zobowiązane do stosowania podczas rozpoznania sprawy obowiązujące prawo, które w dacie ponownego rozstrzygania już obowiązywało. W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącej nie ma zastosowania wykładnia prawa dokonana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 marca 2005 r. OTK-A 2005/3/21 P 15/04 dotycząca konstytucyjności art.149 ust 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm.), który to przepis stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 z późn. zm.). Otóż w niniejszej sprawie decyzje pod rządami starej ustawy o pomocy społecznej nie zapadły, gdyż jak to już wcześniej omówiono wyżej; wcześniejsze decyzje z 2001 i 2002 r. utraciły swój byt w obrocie, a przy ponownych rozpoznaniu sprawy w 2005 r. organy były zobligowane stosować obowiązujące prawo. W sprawie będącej tłem dla wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadły decyzje – w tym ostateczna pod rządami ustawy z 29 listopada 1990 r. i to Sąd miał wątpliwości co do faktu sprawy czy w dacie orzekania – kontroli sądowoadministracyjnej zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Natomiast art. 138 § 1 pkt 2 in fine KPA, który przewiduje uchylenie decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji ma zastosowanie wówczas, gdy decyzja organu I instancji zostaje wydana w postępowaniu na podstawie przepisu prawa materialnego, który utracił moc obowiązującą. Należy stwierdzić, ze w razie utraty mocy obowiązującej przepisu prawa materialnego, zazwyczaj, regulacje prawne zawarte w przepisach przejściowych nowej ustawy wyjaśniają kwestie bytu określonych praw i obowiązków obywateli. Nowa ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w przepisach przejściowych mówi o wygaśnięciu decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 z późn. zm.) wart.149 ust.1. Ponieważ na skutek orzeczenia Sądu z 16 grudnia 2004 r. w obrocie pozostawała decyzja z [...] lutego 1999 r. i kolejne z [...]maja 2000 r., [...] lutego 2001, to właśnie z dniem 1 maja 2004 r. wygasła decyzja o przyznanie zasiłku stałego. Powyższa sytuacja nie dotyczy natomiast wniosku o przyznanie dodatku dla kobiety w ciąży, bowiem w tym zakresie żadna decyzja mająca przymiot ostatecznej nie zapadła. Przepisy przejściowe ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie zawierają natomiast uregulowań dotyczących bytu decyzji uznających, że świadczenie na podstawie ustawy z 29listopada190 r. uznano za nienależne. Należy zresztą podkreślić, że w przypadku skarżącej również w przedmiocie uznania świadczeń wypłacanych na podstawie decyzji z [...] lutego 1999 r. za nienależne nie zapadła. Odnosząc się do zarzutów skargi i eksponowanych w skardze określonych żądań finansowych, należy stwierdzić, że żądania te wykraczają poza istotę sprawy, bowiem nowe uregulowania ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 nr 64 poz. 593 ze zm.) nie przewidują świadczeń, o które wnosi skarżąca. Od 1 maja 2004 r. kompleksową pomoc rodzinie ustawodawca zawarł w przepisach ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 nr 228 poz. 2255 ze zm.). To właśnie świadczenie pielęgnacyjne zastępuje występujący dotychczas w systemie pomocy społecznej zasiłek stały, a wśród dodatków do zasiłków rodzinnych przewidziane są dodatki z tytułu urodzenia dziecka, korzystania z urlopu wychowawczego itp. Ponieważ przedmiotem sprawy, nie były roszczenia skarżącej przyznane w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zachodzi potrzeba analizy podstaw prawnych ani stanu faktycznie uzasadniających ich przyznanie. Bez wątpienia pozostaje kwestią otwartą realizacja świadczeń przyznanych skarżącej decyzja z dnia [...] lutego 1999 r. pozostającą w obrocie do dnia 1 maja 2004 r. z konsekwencja wynikającą z art. 58 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprawa zwrotu spłaconych świadczeń nie przez skarżącą lecz jej męża. Są to jednak kwestie wykraczające poza meritum sprawy, bowiem przedmiotem kontroli Sądu były wyłącznie decyzje uchylające decyzje I instancji i umarzające postępowanie organu I instancji. W tym zakresie należy stwierdzić, że obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiadają prawu i zasadnie wskazują podstawę prawną rozstrzygnięć. Z tych tez powodów na zasadzie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargi należało oddalić. /-/ G. Radzicka KP/