III SA/Wa 2910/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi R.S na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją decyzje: Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z [...] maja 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. III SA/Wa 2910/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił R.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3.901,97 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zaległości, ponieważ zobowiązany posiada stałe źródło dochodu w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która jest wolna od zajęć. Ponadto osiąga dochody z gospodarstwa rolnego opow. 2,62 ha. Mieszka wraz z żoną i 27-letnim synem w piętrowym domu o pow. ok. 100 m2 i jest głównym lokatorem 3-pokojowego mieszkania w SM "[...]". Od tej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uzasadniając, że przyczyną niepłacenia składek były 4 włamania do prowadzonego przez niego sklepu, które całkowicie załamały go finansowo. Wynikiem tego była likwidacja działalności gospodarczej, brak dochodu i ciężka choroba, która dotknęła oboje małżonków: zobowiązany przeżył [...], leczy się u [...], jego niepracująca żona choruje na [...], [...] i jest zarażona dwiema bakteriami szpitalnymi. Oboje mieszkają w parterowym domu, wymagającym remontu, zaś syn przebywa w zupełnie innej miejscowości. Roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 150 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r., podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 12 lipca 2005 r. R.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS, ponawiając argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto skarżący dodał, że nie stać go na wykupienie leków i od 4 lat nie kupuje opału na zimę. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wznowił postępowanie ponieważ w wydaniu decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. brała udział osoba wydająca w sprawie decyzję w niższej instancji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K[...] z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek na : - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od kwietnia do czerwca 2001 r., - Fundusz Pracy za okres od kwietnia do września 2001 r. i umorzył należności z tytułu składek na : - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - w 1/2 wysokości, w łącznej kwocie 2001,42 zł, z tytułu składek (1.132,32 zł.) i odsetek (869,10 zł.) - Fundusz Pracy - w łącznej kwocie 284,89 zł., z tytułu składek (165,19 zł.) i odsetek (119,70 zł.). W uzasadnieniu organ stwierdził, że zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności określone w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą (Dz. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia l lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zwanego dalej rozporządzeniem (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). R.S. posiada orzeczoną częściową niezdolność do pracy i z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe, zaś jego żona pozostaje bez zatrudnienia. Małżonkowie ze względu na stan zdrowia wymagają opieki lekarskiej i ponoszą znaczne koszty związane z leczeniem, stąd też ich sytuacja materialna jest trudna. Powyższa decyzja z dnia [...] sierpnia 2005 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R.S. Skarżący zarzucił, że decyzja jest dla niego krzywdząca i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wraz z rodziną znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie dokonywać spłaty pozostałej części należności z tytułu składek bez szkody dla zaspokojenia bieżących potrzeb utrzymania swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż zostały w niej wskazane. Na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis art. 135 nakłada na sąd administracyjny obowiązek wyjścia poza granice skargi i zajęcia się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Obowiązek ten powstaje w odniesieniu do aktów wydanych w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Użyty w przepisie zwrot "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga", oznacza zarówno postępowania zaliczane do trybu zwyczajnego, czyli toczące się przed organami administracyjnymi pierwszej i drugiej instancji, jak i postępowania nadzwyczajne, a więc w sprawie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji (por. np. wyr. NSA z 4.12.1996 r., III SA 967/96, , ONSA 1997, nr 4, poz. 170), jak też w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej czy też stwierdzenia jej wygaśnięcia. W tej sytuacji uchylając jako niezgodną z prawem decyzję wydaną w trybie nadzwyczajnym, sąd obowiązany jest również do uchylenia poprzedzających ją, a naruszających prawo decyzji, o których zaskarżona decyzja rozstrzygała, albowiem wszystkie te decyzje wydane zostały w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004 r., s. 199-200). Podobne stanowisko zostało zawarte w wyroku NSA OZ w Łodzi z 18.1.2000 r., I SA/Łd 1269/97, niepubl., jak również w literaturze przedmiotu - por. szerzej T. Kiełkowski, Uprawnienia autokontrolne organu administracji w postępowaniu sądowo-administracyjnym, PS 2004, nr 7-8. Zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2005 r. wydana została w wyniku wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r., również zaskarżoną przez R.S. Wznowienie postępowania nastąpiło postanowieniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] sierpnia 2005 r. Tymczasem zgodnie z art. 150 § 1 w zw. z art. 149 K.p.a. organem administracji publicznej właściwym do wydania takiego postanowienia jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. W tym przypadku był nim Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. - jak zostało uczynione. Chociaż organ prawidłowo ocenił, że istnieje przesłanka do wznowienia postępowania w sytuacji, gdy w wydaniu decyzji brała udział osoba wydająca w sprawie decyzję w niższej instancji (art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a). Z treści postanowienia nie wynika, czy wydane zostało z urzędu, czy na wniosek strony (np. w wyniku skargi złożonej przez R.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r.). Drugą wadą postępowania jest uchylenie (w wyniku wznowienia postępowania) decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] maja 2005 r., przy jednoczesnym pozostawieniu w mocy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r., utrzymującej w mocy decyzję uchyloną. Należy zauważyć, że samo wznowienie postępowania nie niweczy automatycznie decyzji kończących postępowanie w zwyczajnym trybie odwoławczym (w tym przypadku decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r.). Postanowienie o wznowieniu postępowania jedynie wszczyna postępowanie wznowieniowe i nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających to wznowienie. Stwierdzenie czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 149 § 2 kpa) może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 i musi być zawarte w decyzji określonej w art. 151 K.p.a. - por. wyrok NSA z 13 listopada 1987 r., I SA 1326/86 (ONSA 1987, z. 2, poz. 80). Uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji nastąpiło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z powodu wskazanego powyżej naruszenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż decyzja ta pozostawiała w mocy drugą decyzję wydaną w sprawie w dniu [...] czerwca 2005 r., zawierającą wadę procesową. Decyzja zawiera również inną, choć nie tak już istotną wadę proceduralną, a mianowicie w podstawie prawnej wskazuje art. 138 § 1 pkt 2 kpa, dotyczący postępowania odwoławczego prowadzonego w zwyczajnym trybie, podczas gdy powinna się ona opierać na art. 151 § 1 pkt 2 - czyli przepisie wskazującym na wydanie decyzji w trybie wznowienia postępowania. Uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nastąpiło w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż decyzja ta zawierała naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a). Stąd też Sąd nie był zobowiązany do merytorycznego badania tej decyzji. Sąd uchylił również decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], ponieważ podzielił stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], że istnieją podstawy do częściowego umorzenia przedmiotowych należności. Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.