I SA/Gd 1102/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała /spr./ Sędziowie: Asesor WSA Irena Wesołowska Sędzia WSA Ewa Wojtynowska Protokolant – Monika Szymańska po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. B. v. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I i II raty podatku rolnego za 1999 r. oddala skargę. I SA/Gd 1102/03 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 sierpnia 2003 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 9 czerwca 2003 r., odmawiającą I. B. v. G. umorzenia I i II raty zaległości z tytułu podatku rolnego za 1999r. Powyższa decyzja została oparta o następujący stan faktyczny sprawy. Wójt Gminy decyzją z dnia 9 czerwca 2003 r. odmówił I. B. v. G. umorzenia I i II raty zaległości z tytułu podatku rolnego za 1999 r. W uzasadnieniu podano, że przedstawione przez podatniczkę argumenty nie mogą stanowić dostatecznej przesłanki do zastosowania żądanej ulgi podatkowej, albowiem istotnym elementem przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej jest określenie stanu majątkowego i dochodów podatnika. I. B. v. G. pomimo wielokrotnych wezwań organu podatkowego pierwszej instancji nie przedstawiła stanu majątkowego swego i rodziny, nie przedłożyła również zestawienia osiągniętych w 1999 r. dochodów ze sprzedaży zboża. Podatniczka w odwołaniu skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzuciła organowi podatkowemu pierwszej instancji pominięcie wielu okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a także nie uwzględnienie przesłanek określonych w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Podniosła również zarzut nieuwzględnienia art. 120 – 124, 187, 200, 210 i art. 139 Ordynacji podatkowej a także norm określonych w Konstytucji RP. Uzasadniając zarzuty odwołująca stwierdziła, że wszystkie decyzje w jej sprawie są zbliżone w treści, oparte na nieuczciwym postępowaniu dowodowym, przeprowadzonym z naruszeniem art. 200 Ordynacji podatkowej. W ocenie strony w dokumentach zebranych w sprawie brak jest dowodów z 1999 r. dostarczonych organowi podatkowemu, a to: dokumentów potwierdzających kwalifikacje rolnicze, pisma Okręgowej Stacji Chemicznej o zasobności gleb, wykazu zaplanowanych zbiorów i osiągniętych, informacji gdzie były sprzedawane zboża i za ile oraz pism: KRUS, ZUS, BGŻ i PKO a także Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o zaległościach w spłatach. Strona zarzuca organowi podatkowemu, że nie poinformował, na co zostały przeznaczone środki wyegzekwowane przez komornika. Podniosła również, że powoływanie się na wydajność sąsiednich gospodarstw jest nieobiektywne i niesprawiedliwe, gdyż rolnicy ci nie są neutralni (sołtys i radny), a nadto gospodarzą na swoich gruntach od wielu pokoleń. Tymczasem odwołująca przejęła grunty od wielu lat ugorowane, zachwaszczone – wymagające znacznych nakładów. Strona odnosząc się do sytuacji materialnej rodziny przypomniała, że jedynie ona jest dzierżawcą gospodarstwa i sama prowadzi w nim działalność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 sierpnia 2003 r. utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził na wstępie, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1680) opodatkowaniu podatkiem rolnym polegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne (art. 1), a podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, będące posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem (art. 3 ust.1 pkt 4 lit.a wymienionej ustawy). Z materiałów sprawy wynika, że obowiązek podatkowy w przedmiotowej sprawie spoczywa na I. B. v. G. Był on jednak spełniany sporadycznie, a większość należności wpływała do budżetu gminy w drodze postępowania egzekucyjnego. Potwierdza to aktualny stan zaległości, który za 8 lat gospodarowania przekroczył 200.000 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło dalej, że zgodnie z treścią art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawodawca w tym przepisie wskazuje na "przypadki", w których znalazł się podatnik niezależnie od swoich działań na rzecz osiągnięcia sukcesu. Przypadki te nie mogą mieć charakteru ciągłych, gdyż tracą wtedy swój wyjątkowy charakter. Jak wynika z treści odwołania podatniczka wielokrotnie, od 1996 r. zwracała się o umorzenie zaległości podatkowych motywując prośby niekorzystnym zbiegiem okoliczności dla gospodarstwa i jej samej. Ciągłość żądań umorzeniowych i ewentualne ich spełnienie nie daje możliwości normalnej pracy gminy. Jej fiskalizm wynika z konieczności finansowania szeregu zadań społecznych i inwestycyjnych, należących do obowiązków samorządu terytorialnego. Odnosząc się do decyzji będącej przedmiotem odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie znajduje podstaw do jej uchylenia. Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie podatkowe. Zgromadzony materiał dowodowy obejmuje informacje z 1999r. oraz z lat następnych. Sporządzony w dniu 9 sierpnia 1999r. przez Komisję z udziałem podatniczki – opis gospodarstwa przedstawia stan, wielkość upraw, wydajność, stan nakładów inwestycyjnych i zadłużenie gospodarstwa. Na prośbę z dnia 17 sierpnia 1999r. o podanie stanu dochodów i zadłużenia gospodarstwa – podatniczka dostarczyła jedynie stan zobowiązań: czynsz dzierżawny, stan zadłużenia w BGŻ i PKO oraz KRUS i ZUS. Odmówiła natomiast przedłożenia dowodów sprzedaży zboża. Sporządzone w dniu 20 grudnia 1999r. zestawienie rzeczywiście osiągniętych zbiorów z hektara produkcji zbóż w porównaniu ze zbiorami rolników gospodarujących w okolicach gospodarstwa K. wskazuje na 2–3 krotnie niższą wydajność. Przy braku dowodów sprzedaży oświadczenie na podstawie, którego sporządzono powyższe zestawienie traci podstawę wiarygodności. Odnosząc się do zarzutu braku informacji, co do przeznaczenia środków wyegzekwowanych przez komornika wyjaśniono, w oparciu o informację Wójta Gminy, że są one zarejestrowane w budżecie gminy. Organ odwoławczy nie stwierdził także, aby postępowanie Wójta Gminy w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania podatkowego, w szczególności, aby został naruszony art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzono również, że brak jest dowodów, aby postępowanie prowadzone z wniosku podatniczki prowadzone było nieuczciwie i wbrew przepisom Ordynacji podatkowej. Z pewnością zarzutu takiego nie można wywodzić z okoliczności, że wydana decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami wnioskodawczyni. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego I. B. v. G. wniosła skargę z dnia 8 września 2003r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając temu rozstrzygnięciu rażące naruszenie prawa oraz, że zostało ono wydane w warunkach wskazujących, że organ pierwszej instancji dopuścił się czynu karalnego, co wskazuje na nieważność zaskarżonej decyzji z mocy prawa (art. 247 § 1 pkt 3 i 8 Ordynacji podatkowej). Strona skarżąca decyzji Samorządowego Kolegium odwoławczego zarzuciła również, że nie uwzględnia wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 13 listopada 2002r. Sygn. akt I SA/Gd 105/00/s oraz jej aksjologiczną sprzeczność z decyzją tegoż Kolegium w tej samej sprawie z dnia 13 lutego 2003r. nr SKO.41/IV-3252/33/03, którą przekazano sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, przy jednoczesnym ścisłym określeniu okoliczności i przesłanek do podjęcia prawidłowej decyzji. Ponadto przy załatwianiu sprawy zostało popełnione przestępstwo, gdyż przed wszczęciem postępowania dowodowego organ pierwszej instancji negatywnie załatwił kwestię umorzenia i podjął już merytoryczną decyzje w tej sprawie toteż składane przez stronę dowody nie miały już znaczenia w sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pomimo przedstawienia materialnych dowodów na tę okoliczność przemilczało tą ważną i istotną kwestię. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja jednocześnie: - narusza art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, - nie wyjaśnia i przemilcza wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z uzasadnionym interesem skarżącej, przez co naruszono art. 120 -122, 187 §1 i 210 Ordynacji podatkowej, - zawiera istotne sprzeczności w ustaleniach faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego istotnego dla podjęcia rzetelnej decyzji, w tym również z dowodami znanymi organowi podatkowemu z urzędu oraz powszechnie znanymi faktami, które wystąpiły obiektywnie, tym samym naruszone zostały m. in. art. 187 §3 i 191 Ordynacji podatkowej, - nie odnosi się również zaskarżona decyzja do faktu podjęcia czynności wyjaśniających przez organ podatkowy pierwszej instancji po upływie 30 dni od daty otrzymania postanowienia Kolegium uchylającego poprzednią decyzję Wójta Gminy, antydatowania pism z tym faktem związanych, uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się w kwestii zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszono art. 123, 124, 125, 139 i 200 Ordynacji podatkowej. Strona skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, że podczas zapoznania z materiałem dowodowym w dniu 4 czerwca 2003 r. stwierdziła brak wielu dowodów, jakie składała od 1998r. Ponadto, w aktach sprawy znalazła pisemną opinię radcy prawnego urzędu z dnia 8 kwietnia 2003 r. wyjaśniającą urzędnikom, w jaki sposób przygotować negatywną dla strony ale poprawną pod względem prawnym decyzję w sprawie umorzenia I i II raty podatku rolnego za 1999 r. Skarżąca opisała dalej szczegółowo swój udział w prowadzonym przez organ podatkowy I instancji postępowaniu podatkowym akcentując stwierdzone przypadki naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej i przemilczanie przez organ podatkowy jej pisemnych wystąpień. Zwróciła jednocześnie uwagę, na zły stan swojego zdrowia. Pominięcie w zaskarżonej decyzji opisanych, bezprawnych elementów, jakie wystąpiły w procesie decyzyjnym organu podatkowego pierwszej instancji wskazuje, że także ta decyzja rażąco narusza normy państwa prawnego oraz prawa podmiotowe i dobra osobiste skarżącej chronione Konstytucją RP. Jako przykład szykanowania skarżącej i lekceważenia przez organy podatkowe wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazała strona skarżąca zaostrzone kryteria stosowane w stosunku do niej w celu umorzenia podatku a inne, łagodniejsze stosowane w odniesieniu do innych podmiotów. Skarżąca podniosła, że spełnia w całości te kryteria wskazując przykładowo na następujące okoliczności: trzeci rok nieprzerwanie jest chora na skutek wypadku, żyje z mężem poniżej minimum egzystencji i byt ich w sensie biologicznym jest zagrożony, na skutek niekorzystnych zdarzeń losowych oraz działań bezwzględnych wierzycieli została pozbawiona podstawowego sprzętu rolniczego a wielomilionowe inwestycje w tej sytuacji nie mogą przynieść efektów. Strona skarżąca podniosła również, że w okresie po 1999 r. powstały okoliczności niezależne od niej, a obiektywnie uniemożliwiające wywiązanie się z obowiązku zapłaty podatków: susza, huragan, wypadek drogowy w sierpniu 2000 r. Ostatnie z wymienionych zdarzeń uniemożliwia jej pracę do chwili obecnej. I. B. v. G. podniosła także, że Komornik Rewiru II przy Sądzie Rejonowym na wniosek Urzędu Gminy wszczął postępowanie egzekucyjne, w toku którego zajęto wszystkie uprawy, a następnie zwolniono spod egzekucji te zasiewy, które nie gwarantowały zysku. Świadczy to w ocenie skarżącej, że organ podatkowy miał świadomość trudnej sytuacji podatniczki, ale jej nie uwzględniał przy rozpatrywaniu kwestii umorzenia. Przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że nie zbadano sytuacji faktycznej skarżącej oraz przemilczano w postępowaniu o zastosowanie ulgi podatkowej okoliczności, które przemawiały za jej udzieleniem. Samorządowe Kolegium odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Przepis ten posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego tzn. że ocena, czy w konkretnym przypadku zachodzą wyjątkowe okoliczności, została pozostawiona organowi podatkowemu. Decyzje te podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Kontroli podlega jedynie kwestia czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności czy wydano ją w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Natomiast wybór sposobu załatwienia wniosku podatnika o umorzenie zaległości zależy wyłącznie od woli organu podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 1154/03 – LEX nr 149171). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. III SA 8065/98 LEX nr 47102 NSA wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika. W orzecznictwie NSA przeważa pogląd (por. np. wyroki z dnia 24 kwietnia 2001 r. I SA/Ka 498/00 LEX nr 47484 czy z dnia 18 lutego 2000 r. III SA 372/99 LEX nr 40735), że umorzenie zaległości podatkowej będzie uzasadnione w przypadkach, które zostały spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Zasadą bowiem jest płacenie podatków przez wszystkich podatników i wszelkie odstępstwa od niej mogą mieć wyjątkowy charakter. Zasada ta musi być szczególnie rygorystycznie stosowana do zaległości powstałych w związku z działalnością gospodarczą. Wszelkie ulgi godzą w zasadę równości gospodarczej, uprzywilejowują bowiem jedne podmioty gospodarcze względem innym, działających w takich samych warunkach rynkowych. W niniejszej sprawie organy podatkowe przeprowadziły postępowanie, w którym zebrały materiał dowodowy pozwalający na ocenę, czy w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. Z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącej zakres zebranych dowodów był taki a nie inny. Wbrew zarzutowi skargi organ podatkowy wypełnił wskazania jakie – co do dalszego przebiegu postępowania – zawarł sąd administracyjny w wyroku z dnia 13 listopada 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 105/00. Realizacją tych wskazań było pismo z dnia 7 maja 2003 r. i 9 kwietnia 2003 r. Jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji podatniczka nie przedstawiła dowodów dotyczących sytuacji materialnej jej męża, obywatela Niemiec. Nie przedstawiła także dowodów dotyczących jaki dochód uzyskała ze sprzedaży płodów rolnych ze zbiorów 1999 r. Z kolei kwestia złej jakości materiału siewnego jest przedmiotem sprawy cywilnej pomiędzy skarżącą a dostawcą. O ile skarżąca sprawę tę wygra, uzyska stosowne odszkodowanie. Kwestia ta łączy się z ogólnym zagadnieniem prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej i źródłem powstania obowiązku podatkowego. Niniejsza sprawa dotyczy podatku o charakterze majątkowym. Podatniczka nie może przerzucać na budżet gminy, skutków swych nieudanych decyzji ekonomicznych, którymi było zawarcie umowy dzierżawy ogromnego areału gruntów rolnych i prowadzenia na tych gruntach takich a nie innych obsiewów. Z uzyskanych od innych rolników informacji o zbiorach w 1999 r. wynika, że zbiory zbóż były lepsze niż w 1998 r. oraz w latach 2000-2002. Wreszcie należy uznać, że postępowanie podatkowe i wymogi formalne decyzji organów obydwóch instancji w pełni odpowiadały przepisom, naruszenia których strona zarzucała w skardze. Mając powyższe na względzie należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).