I OSK 605/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski Joanna Runge-Lissowska (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 1160/05 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 1 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 1160/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi A. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...], którymi odmówiono skarżącej przyznania dodatku mieszkaniowego. Wojewódzki Sąd uznał, iż organ I-ej instancji, z naruszeniem art. 107 § 1 Kpa, nie zawarł w uzasadnieniu decyzji ustaleń faktycznych wskazujących w jaki sposób obliczył średni miesięczny dochód w rodzinie skarżącej, a nadto, że poważne zastrzeżenie budzi czynienie obliczeń niezbędnych dla ustalenia okoliczności mających znaczenie prawne w oparciu o wniosek strony i deklarację o dochodach, które zawierają liczne skreślenia zapisanych kwot, nadpisania i poprawki bez wskazania kto i na jakiej podstawie ich dokonał, a w rezultacie nie wiadomo co oświadczyła strona, a co jest efektem działania urzędnika organu przyjmującego dokumenty. Odnosząc się do stanowiska organu II-ej instancji, Sąd stwierdził, że naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 Kpa) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, gdyż organ ten nie rozpatrzył sprawy w kontekście rzeczywistej argumentacji odwołania (skarżąca podnosiła, że alimenty, które otrzymuje od męża za pośrednictwem komornika zostały dwukrotnie wliczone do dochodu rodziny, tj. do dochodu jej i męża, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zaś organ odwoławczy wyraził pogląd, że alimenty wlicza się do dochodu osób je otrzymujących i nie odlicza od dochodu osób je płacących), w świetle których było oczywiste, iż istota sporu (co do podwójnego zaliczenia alimentów do dochodu) wynika z ustalonego stanu faktycznego w sprawie, w którym w skład gospodarstwa domowego osoby ubiegającej się o dodatek mieszkaniowy wchodzi ze swym dochodem osoba płacąca alimenty. Wojewódzki Sąd podkreślił, że do tego stanu faktycznego należało odnieść ustawową definicję dochodu celem rozważenia, czy ustawodawca rzeczywiście w art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych zezwolił na podwójne zaliczenie alimentów, uznając, że wykładnia celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że celem ustawodawcy było zaliczenie do dochodu rzeczywistych przychodów członków rodziny gospodarstwa domowego, a więc środków faktycznie tworzących budżet tego gospodarstwa domowego, co wyklucza podwójne zaliczenie alimentów, a ten błąd doprowadził do wadliwego obliczenia średniego miesięcznego dochodu rodziny skarżącej. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi i zarzucając naruszenie art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, iż do dochodu gospodarstwa domowego nie można zaliczyć przychodu z alimentów. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w świetle tego przepisu nie można uznać aby ustawodawca wprowadził zwolnienia inne niż w nim wskazane, zatem polegające na odliczenie od dochodu alimentów, której mają znaczenie wyłącznie dla celów obliczenia podatku dochodowego, ale nie mają wpływu na wysokość dochodu ustalanego dla potrzeb dodatku mieszkaniowego, a wobec tego pogląd Wojewódzkiego Sądu rażąco narusza art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach, gdyż uzależnienie wliczania alimentów do dochodu gospodarstwa domowego od tego czy członkowie tworzą wspólne gospodarstwo czy też nie, nie znajduje w nim odzwierciedlenia. Nadto w uzasadnieniu nie zgodzono się z oceną Sądu co do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, jak i naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, gdyż organ właściwie uzasadnił swoje stanowisko i odniósł się do zarzutu odwołania co do zaliczenia dochodu z alimentów. Odpowiadając na skargę A. K. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując trafność rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą w sprawie jest to, czy do comiesięcznego dochodu rodziny można doliczyć dwukrotnie część przychodu otrzymywanego przez członków rodziny. Artykuł 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) za dochód uważa wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenia chorobowe, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu, nie zaliczając do niego dodatków dla sierot zupełnych, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej oraz dodatku mieszkaniowego. Mając na uwadze tak ustaloną definicję należy stwierdzić, że zaliczeniu do dochodu rodziny nie podlegają tylko te przychody, o których mowa w tym przepisie, a ponieważ jest to katalog zamknięty nie może on podlegać rozszerzeniu. Alimenty nie są tym przychodem, który miałby podlegać odliczeniu, a zatem należy zaliczać je do dochodu rodziny, jednakże ustalając dochód rodziny nie można nie brać pod uwagę konkretnej sytuacji. W niniejszej sprawie o dodatek mieszkaniowy wystąpiła A. K., której rodzina składa się z czterech osób – jej, męża i dwóch córek - prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Na dochód tej rodziny, ustalony zgodnie z cyt. art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, składać się zatem będą wszelkie przychody obojga rodziców w wysokości uwzględniającej odliczenie kosztów, o których mowa w tym artykule oprócz, o ile takie występują, dodatków, zasiłków i świadczeń, które przepis ten wymienia. Z akt sprawy wynika, że na dochód rodziny składa się emerytura A. K. i wynagrodzenie jej męża, ale także, że z wynagrodzenia męża na jej konto wpływają alimenty. A. K. w całym postępowaniu, tj. administracyjnym i sądowoadministracyjnym, zarzucała, że alimenty te organy wliczyły dwukrotnie do dochodu rodziny. Zgodzić należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie co do nieprawidłowości dokumentacji sprawy w aspekcie obliczenia dochodu (skreślenia, poprawki bez wyjaśnień), jednak ze stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonego tak w zaskarżonej decyzji, odpowiedzi na skargę jak i w skardze kasacyjnej wynika, że dwukrotne zaliczenie alimentów do dochodu rodziny uznało ono za prawidłowe. Stanowisko takie nie ma jednak żadnego racjonalnego uzasadnienia na gruncie art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W sytuacji, gdy rodzina otrzymuje alimenty, obok innych przychodów, od rodzica nieprowadzącego z nią wspólnego gospodarstwa domowego, oczywistym jest, że są one zaliczane do dochodu rodziny. Jednakże w sytuacji, gdy rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a jeżeli jednemu z rodziców są potrącane alimenty i przekazywane na rzecz drugiego z przyczyn innych, aniżeli nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, nie ma żadnego powodu, aby kwota alimentów była wliczona dwukrotnie do dochodu rodziny, raz jako dochód męża, drugi jako żony. Nie można bowiem przyjąć, iż art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie nakazuje ustalenia dochodu rzeczywistego, jaki rodzina posiada. Dwukrotne wliczenie tej samej kwoty do dochodu jednego i drugiego z rodziców powoduje, że ustala się nie dochód rzeczywisty, ale wirtualny, bowiem w istocie zwiększony o kwotę, która nie istnieje. Istotą w tej sprawie jest nie to czy alimenty odlicza się od dochodu, ale ustalenie rzeczywistego dochodu rodziny A. K. Stąd więc nie można zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenia art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, co podnosi skarga kasacyjna, a wobec tego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).