II SA/Bk 728/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 02 lutego 2006 r. sprawy ze skargi H.W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zezwolenia na ekshumację zwłok oddala skargę Skarżąca H.W. dnia [...] marca 2005r. złożyła wniosek o ekshumację zwłok zmarłego syna T.W. pochowanego na cmentarzu w S. w celu przeniesienia do grobu rodzinnego w obrębie cmentarza w W.M. Strona własnoręcznym podpisem potwierdziła, że treść wniosku odpowiada stanowi faktycznemu i prawnemu oraz, że nieznane są jej okoliczności mogące być w sprzeczności z pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, w szczególności dotyczące innego stanowiska pozostałych osób uprawnionych do złożenia wniosku o ekshumację. Nie wymieniła żony zmarłego- E.W. oraz dzieci- E. i P.W. zamieszkałych w S. , ul. M. [...], jedynie rodzeństwo i rodziców zmarłego. W związku ze sprzeciwem niewymienionych przez skarżącą krewnych zmarłego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W.M. wydał dnia [...] kwietnia 2005r. decyzję nr [...] nie zezwalającą na ekshumację zwłok T.W. H.W. odwołała się od tej decyzji. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. po rozpatrzeniu tego odwołania decyzją z [...] maja 2005r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej z następującym uzasadnieniem: Decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych ( tekst jednolity Dz.U. z 200r., Nr 23, poz. 295), ekshumacja zwłok może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok, a prawo do pochówku w świetle art. 10 ust. 1 ustawy ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, tj: 1. pozostały małżonek(ka), 2. krewni zstępni, 3. krewni wstępni, 4. krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, 5. powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Przepis powyższy ustala kolejność osób uprawnionych, przy czym uprawnienia te przysługują osobie wymienionej w dalszej kolejności wtedy, gdy brak jest osoby wymienionej w bliższej kolejności albo osoba ta prawa tego nie chce lub nie może wykonać ( wyrok SN z 25.09.1972 r. OSNC 1973/6/109). Ponadto wyjaśnia się, że zgodnie z orzecznictwem Sadu Najwyższego prawo do pochowania i ekshumacji stanowi jedno z prawa podmiotowych osobistych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Art. 15 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, ani żaden inny przepis nie przekazuje jej do właściwości organu administracji. Sprawa ulega więc rozpatrzeniu w postępowaniu sądowym. W przypadku sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji, osoba uprawniona do niej , może skutecznie domagać się zobowiązania innej uprawnionej osoby do złożenia stosownego oświadczenia woli. Ewentualne powództwo strony o zobowiązanie innych osób uprawnionych do złożenia stosownego oświadczenia woli podlega rozpoznaniu w postępowaniu cywilnym. W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego H.W. podtrzymała żądanie zezwolenia na ekshumację zwłok syna. Zarzuciła organowi, iż nie wziął pod uwagę tego, że syn pozostawał w separacji z żoną. Stąd żona nie powinna decydować o zgodzie na ekshumację. Dzieci zmarłego też nie powinny się wiążąco wypowiadać, gdyż pozostają pod wpływem matki. W końcowych słowach uzasadnienia swojej skargi, skarżąca wyraziła podejrzenie otrucia syna przez synową. Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne dokonane przez organ II instancji. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych ( tekst jednolity Dz.U. z 200r., Nr 23, poz. 295) ekshumacja zwłok może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego. Osobami uprawnionymi do pochowania zwłok w świetle art. 10 ust. 1 w/w ustawy są członkowie najbliższej pozostałej rodziny osoby zmarłej a mianowicie: małżonek, krewni zstępni, krewni wstępni, krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa, powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. W tym miejscu nadmienić należy, że w kwestii interpretacji treści art. 10 w/w ustawy, judykatura zajęła dwa odmienne stanowiska a mianowicie w wyroku z dnia 7 czerwca 1966r. I CR 346/65 Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotowa regulacja nie zastrzega na rzecz pewnych osób prawa do pochowania zwłok z pierwszeństwem przed prawem innych osób ( miejsce publikacji lex 5998), natomiast już w wyroku z dnia 25 września 1972 r. II CR 353/72 Sąd Najwyższy stanął na stanowisku , że przepis art. 10 ust. 1 ustala kolejność osób uprawnionych do pochowania zwłok; stwierdzając, iż prawo pochowania zwłok danej osoby przysługuje osobie wymienionej w dalszej kolejności (np. krewnym w linii bocznej) dopiero wtedy, gdy brak jest osoby wymienionej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta prawa tego nie chce lub nie może wykonać. Pozostawiając poza przedmiotem rozważań kwestię czy kolejność uprawnionych do pochowania zwłok wymieniona w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, jest równoznaczna z ustaleniem pierwszeństwa prawa małżonka i zstępnych przed pozostałymi krewnymi, należy wskazać, że nie ma wątpliwości co do tego, że ewentualny spór między osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo ekshumacji ( bo art. 15 ust. 1 pkt 1 odsyła do art. 10 ust. 1 ustawy), nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym. Prawo pochowania zwłok osoby zmarłej (wraz z prawem do ekshumacji) oraz pamięć o niej stanowi bowiem dobro osobiste, chronione przepisami prawa cywilnego ( art. 23 i 24 k.c), a do ochrony dóbr osobistych powołany jest sąd powszechny cywilny. Prawo osobiste do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego. Z istoty tej wspólności wynika, że do zmiany powyższej wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych ( vide: wyrok SN z 25 kwietnia 1966r. II CR 106/66, LEX nr 5977). W wypadku sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji, osoba uprawniona do niej, może zatem skutecznie domagać się zobowiązania innej osoby uprawnionej do złożenia stosownego oświadczenia woli ( vide: wyrok SN z dnia 7 czerwca 1966r. I CR 346/65 ). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jej stan faktyczny dotyczy sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji zwłok T.W. A mianowicie z jednej strony występuje H.W. - matka zmarłego, która chce dokonać ekshumacji zwłok syna w celu przeniesiona ich do grobu rodzinnego w obrębie cmentarza w W.M. z drugiej strony zgłaszający sprzeciw wobec wniosku H.W., żona zmarłego – E.W. i jego dzieci – E. i P.W. Mając na uwadze powyższe rozważania należy uznać, że rozstrzygnięcie zaistniałego sporu może nastąpić jedynie na drodze procesu cywilnego toczącego się na skutek powództwa o zobowiązanie do złożenia stosownego oświadczenia woli – ( art. 23 i 24 w zw. z art. 64 kodeksu cywilnego w zw. z art. 1047 §1 kodeksu postępowania cywilnego). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł zatem podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego jako bezzasadną ją oddalił ( art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U.nr153, poz. 1270 z 2002 roku.)