II OZ 86/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 2305/05 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Ministra Środowiska z dnia 7 lipca 2005 r., nr [...] w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a uchylić zaskarżone postanowienie W skardze na postanowienie Ministra Środowiska z dnia 7 lipca 2005 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 marca 2005 r. o uzgodnieniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie stacji bazowej sieci transmisji danych, Stowarzyszenie "[...]" wniosło o zwolnienie z opłat sądowych, powołując się na brzmienie przepisu art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.). Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że organizacjom pożytku publicznego w oparciu o przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie przysługuje na zasadach określonych w przepisach odrębnych zwolnienie od opłat sądowych w zakresie prowadzonej przez nie działalności pożytku publicznego. Zwolnienia takiego dla organizacji pożytku publicznego nie przewiduje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), której przepis art. 239 zawiera zamknięty katalog podmiotów zwolnionych z mocy prawa od ponoszenia kosztów postępowania. W takiej sytuacji, jak wskazał Sąd I instancji, jedyną możliwością uzyskania zwolnienia jest złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 252 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, składa się na urzędowym formularzu, a wniosek nie złożony na urzędowym formularzu pozostawia się bez rozpoznania (art. 257 pow. ustawy). Szczegółowe zasady udostępniania formularzy określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu Sygn. akt II OZ 86/06 udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 2 ust. 3 tego rozporządzenia jedynie w przypadku złożenia wniosku przez osobę fizyczną istnieje obowiązek przesłania formularza wniosku. Obowiązek ten nie istnieje natomiast w przypadku składania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez osobę prawną, co Sąd I instancji wywiódł z orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2005 r. (sygn. akt II FZ 88/05). W zażaleniu na postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania skarżące Stowarzyszenie podniosło, że wnosiło o zwolnienie od kosztów sądowych w oparciu o art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, który to przepis powinien być traktowany nadrzędnie wobec ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z przepisem art. 9 Konwencji z Aarhus (Dz.U. z 2003 r., Nr 78, poz. 706, 707). Ponadto w zażaleniu podniesiono, że odmowa zwolnienia od kosztów pozbawi skarżące Stowarzyszenie możliwości dochodzenia praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy uwzględnić, chociaż żaden z przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, ani żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zwalnia Stowarzyszenia od ponoszenia kosztów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Wskazać trzeba, że art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie przewiduje zwolnienie od kosztów sądowych na zasadach określonych w przepisach odrębnych. Postępowanie przed sadem administracyjnym uregulowane jest natomiast w ustawie Prawo o postępowaniu Sygn. akt II OZ 86/06 przed sądami administracyjnymi, która nie przewiduje wśród podmiotów zwolnionych od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania organizacji pożytku publicznego. W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy może nastąpić w oparciu o przepisy ogólne (art. 239-262 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) dotyczące prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a podstawą ubiegania się o prawo pomocy powinien być wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr) złożony na urzędowym formularzu. Bezspornym jest, że skarżące Stowarzyszenie wniosku na formularzu nie złożyła, a stosownie do art. 257 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek, który nie został złożony na urzędowym formularzu, lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Niemniej jednak nie można zgodzić się z podzielonym przez Sąd I instancji stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 23 marca 2005 r. (II FZ 88/05) stwierdził, iż skoro rozporządzenie w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy zobowiązuje Sąd do przesłania formularza wniosku jedynie osobom fizycznym ubiegającym się o prawo pomocy, to nie zachodzi potrzeba do wezwania podmiotów składających wniosek w oparciu o art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia go na urzędowym formularzu. Braku formalnego w postaci niezłożenia wniosku na urzędowym formularzu nie należy bowiem przeciwstawiać innym brakom formalnym wniosku, które podlegają uzupełnieniu w drodze wezwania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostawienie bez rozpoznania Sygn. akt II OZ 86/06 niezłożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest możliwe dopiero po bezskutecznym wezwaniu do złożenia wniosku w przepisanej prawem formie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.