II SA/Łd 1048/05

Dnia 3 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant asystent sędziego Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...], znak [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata J. K. - Kancelaria Adwokacka w Ł., ul. A. 211 kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) złotych wraz z kwotą podatku VAT należnego od tej kwoty tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak [...] Wójt Gminy D. wymierzył J. K. karę pieniężną w wysokości 44.643,15 złotych za wycięcie, bez wymaganego zezwolenia, trzech dębów. Rozstrzygnięcie to organ oparł na przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ( Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) – art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu podano, iż na podstawnie pisemnej informacji organ przeprowadził czynności wyjaśniające, dotyczące wycięcia trzech dębów rosnących na nieruchomości należącej do J. K.. W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono, że J. K. dokonał wycinki przedmiotowych drzew, na terenie posesji położnej w miejscowości C. przy ul. A. 2, wyrosłych z jednego korzenia i rozwidlających się bezpośrednio przy gruncie. Jako przyczynę wycięcia drzew, właściciel wskazał, zagrożenie bezpieczeństwa stojącego obok nich budynku mieszkalnego. Z poczynionych w trakcie wizji pomiarów wynikało, iż poszczególne pnie miały obwody odpowiednio – 46 cm, 45 cm i 44 cm. Mając na uwadze wartość dokonanych pomiarów pni, organ, zgodnie z załącznikiem do Obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. (MP Nr 44, poz. 779), obliczył wskazaną wyżej wysokość kary. Nie zgadzając się z treścią decyzji, J. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.. Podał w nim, iż wiek wyciętego drzewa nie przekraczał 5 lat, co mogą potwierdzić sąsiedzi odwołującego się. J. K. wskazał również, iż drzewo zostało ścięte, gdyż zaczęło chorować, a nadto jego rozrastające się korzenie groziły bezpieczeństwu budynku mieszanego, w którego sąsiedztwie rosło. W odwołaniu skarżący podniósł także, iż wartość drzewa po ścięciu konsultował z leśniczym, który ocenił ją na kwotę 150 złotych. Zarzucił też, iż dokonujący oględzin, przy pomiarach drzewa, wybierali najgrubsze pnie oraz, że protokół z tej czynności sporządzono w dwóch wersjach różniących się co do treści. Zaznaczył, iż w miejsce wyciętego drzewa posadził inne – świerk. Na skutek odwołania, decyzją z dnia [...] znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę Wójtowi Gminy D. do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ, wskazał na występujące w sprawie wątpliwości w zakresie dokonanych przez organ I instancji ustaleń faktycznych odnoszących się do wieku drzew i ich obwodu. Zwrócił też uwagę, że Wójt Gminy D. winien rozważyć zastosowanie w sprawie art. 89 ust. 2 bądź 3 ustawy o ochronienie środowiska, nadto zasygnalizował konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, celem ustalenia obwodu pni wyciętych drzew. Z uwagi na uchybienia procesowe, polegające na naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a., organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w dniu [...] Wójt Gminy D. wydał decyzję Nr [...], analogiczną w swej treści do uprzednio zaskarżonej, którą nałożył na J. K. karę w wysokości 44.643,15 złotych. W uzasadnieniu organ odwołał się do wcześniejszych ustaleń faktycznych, uzupełnił je jedynie o stwierdzenie, iż skarżący podpisując protokół oględzin nie kwestionował jego merytorycznej poprawności. Wskazał także, iż wiek drzew był w sprawie bezsporny, bowiem zgodnie z relacją S. P. i M. W. – sąsiadów skarżącego, wycięte drzewa miały powyżej 5 lat, co potwierdza również tabela wiekowa drzew opracowana przez prof. L. M.. W konkluzji organ stwierdził, iż usunięcie drzew wymagało zezwolenia. Podważając merytoryczną zasadność decyzji Wójta Gminy D., J. K. ponownie wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.. W uzasadnieniu powołał się raz jeszcze na nieprawidłowości sporządzonego protokołu oględzin. W dniu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżony akt organu I instancji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji organ II instancji uznał ją za zasadną. Przytaczając obowiązujące przepisy ustawy o ochronie środowiska organ ten stwierdził, iż Wójt Gminy D. słusznie uznał, iż skarżący dopuścił się deliktu administracyjnego określonego w art. 83 powołanej ustawy, polegającego na usunięciu drzew bez zezwolenia, co w konsekwencji obligowało organ administracji do wymierzenia sprawcy czynu kary pieniężnej, w myśl art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w całości zaaprobowało zarówno ustalenia faktyczne organu I instancji, jak i sposób obliczenia wysokości kary. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. K. podniósł, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] jest dla niego krzywdząca i zarzucił organowi I instancji wadliwe dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie. Podniósł, iż wiek wyciętych drzew nie przekraczał 5 lat, wobec czego na ich usunięcie nie było potrzebne zezwolenie. Wskazał, iż nie może być podstawą ustaleń w sprawie powołana przez organ tabela wiekowa drzew opracowana przez prof. L. M.. Podniósł jednocześnie, iż organ nie wziął pod uwagę opinii powołanego przez skarżącego rzeczoznawcy S. K.. W piśmie z dnia [...], J. K. uzupełniając argumentację zwartą w skardze zaznaczył, iż ścięte drzewo rozwidlało się na wysokości ponad 150 cm, a tym samym nie mogło zostać zakwalifikowane, jako trzy osobne drzewa. Co do jego wieku skarżący podał, iż organ pominął przy zbieraniu materiału dowodowego oświadczenia świadków oraz rzeczoznawcy, o których informował organ, a potwierdzające wersję skarżącego. J. K. podniósł także, iż wśród kawałków drzewa, mierzonych przez osoby dokonujące oględzin, znajdowały się też takie, które nie pochodziły ze ściętego dębu. Podał, iż protokół podpisał, gdyż wiedział, że z uwagi na wiek drzewa nie musiał dysponować zezwoleniem na jego usunięcie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie wskazując, iż w ocenie organu zarówno decyzja I -, jak i II - instancyjna nie naruszają przepisów prawa, a okoliczności powoływane przez skarżącego nie mogą mieć istotnego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Na rozprawie w dniu 3 marca 2006 r. J. K. podał, że w toku postępowania administracyjnego informował organ o tym, iż dysponuje oświadczeniami świadków na okoliczność wieku i stanu drzewa, co potwierdził okazując Sądowi przedmiotowe oświadczenia. Wskazał, iż posiada również oświadczenie rzeczoznawcy do spraw budownictwa – S. K.., z którego wynika, że wycięte drzewo zagrażało bezpieczeństwu budynku. Powyższych oświadczeń nie składał przed organem, ponieważ ten nie wezwał go do ich złożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż zakres kognicji sądu ograniczony został jedynie do badania legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Podstawą prawną uchylenia aktu administracyjnego jest powołany art. 145 § 1 p.p.s.a., który w § 1 nakazuje sądowi wydanie orzeczenia tej treści w przypadku stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się jednego z następujących uchybień: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niniejsza sprawa dotyczy problematyki stosowania przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92 poz. 880), a konkretnie regulacji zawartej w art. 83 i następnych ustawy. Powołany przepis art. 83 ustawy o ochronie przyrody w ust. 1 statuuje zasadę, zgodnie z którą do usunięcia drzew lub krzewów z terenu nieruchomości, wymagane jest uprzednie uzyskanie przez właściciela lub posiadacza nieruchomości, zezwolenia wydanego przez uprawniony organ administracji (wójta, burmistrza albo prezydenta miasta). Powyższy obowiązek ma charakter bezwzględny jedynie w przypadkach nie objętych wyłączeniem wskazanym w ust. 6 art. 83 ustawy. Dla potrzeb przedmiotowej sprawy istotne jest rozwiązanie uregulowanie w pkt 4. Zgodnie z nim, zezwolenie organu nie jest wymagane w stosunku do drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat. Okoliczność wieku drzewa wyciętego przez skarżącego była podnoszona w toku postępowania administracyjnego. Wójt Gminy D. uznał, iż usunięte drzewo nie spełniało kryterium wieku wyłączającego obowiązek uzyskania zezwolenia i w tym zakresie oparł swoje ustalenia jedynie na oświadczeniach dwóch świadków - S. P. i M. W. – sąsiadów skarżącego oraz tabeli opracowanej przez prof. L. M., określającej wiek drzew w zależności od obwodu ich pnia. Jedną z koronnych zasad każdego sformalizowanego postępowania, w tym również administracyjnego, jest zasada prawdy materialnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Przepis ten nakłada na organy administracji publicznej powinność stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Realizację powyższej dyrektywy kierunkowej zapewnia stosowanie przepisów o postępowaniu dowodowym. Kluczowym w tym zakresie jest szczegółowe uregulowanie obowiązków organu określone art. art. 77 § 1 k.p.a., obligujące organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Dokonując oceny zarzutów podniesionych w skardze, dotyczących sposobu prowadzenia postępowania dowodowego przez organ I instancji, uznać należy je, przynajmniej w części, za zasadne. Organ administracji dysponuje własną kompetencją do inicjowania postępowania mającego na celu ustalenie okoliczności sprawy, niezależnie od wniosków zgłaszanych przez stronę, co wynika między innymi z powołanego już przepisu art. 7 k.p.a. Skoro organ nie tylko może, ale także powinien sam podejmować czynności zmierzające do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, zgodnego z prawdą, tym bardziej winien uwzględniać wnioski zgłaszane przez stronę. Nie zawsze strona jest świadoma swoich uprawnień oraz formy w jakiej może z nich skorzystać, niekiedy formułowane przez nią oświadczenia nie są w pełni precyzyjne. Organ jednak winien mieć na uwadze każdy zgłaszany przez stronę wniosek, o ile pozostaje on w związku ze sprawą, a jego uwzględnienie może przyczynić się do jej wyjaśnienia. W niniejszej sprawie skarżący zgłaszał organowi, iż na poparcie przytaczanych przez niego okoliczności może powołać świadków. Wójt Gminy D. nie wezwał skarżącego do ich wskazania. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie ustalenia wieku drzewa miał istotne znaczenie, rzutował bowiem na zasadność decyzji o nałożeniu kary pieniężnej o niebagatelnej wysokości. Nie mógł też umknąć organowi fakt, iż pomiędzy osobami, które udzieliły informacji o samowolnym wycięciu drzewa a skarżącym istnieją poważne antagonizmy. Tym bardziej więc organ winien dążyć do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przy wyważeniu twierdzeń i ocenie dowodów zgłaszanych przez obie, a nie tylko jedną ze stron. Wybiórcza ocena materiału dowodowego rażąco narusza dyspozycję art. 80 k.p.a. Podobnie ocenić należy pominięcie przez organ innej z okoliczności przytaczanych przez skarżącego. J. K. podnosił, iż informował organ o tym, że dysponuje opinią rzeczoznawcy do spraw budownictwa - S. K.. stwierdzającą, iż usunięte drzewo zagrażało bezpieczeństwu budynku mieszkalnego. Organ, w ramach realizacji zadania gromadzenia materiału dowodowego, celem ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, powinien w tej sytuacji zwrócić się do skarżącego o jej udostępnienie, czego nie uczynił. Okoliczność, czy drzewo zagrażało bezpieczeństwu budynku czy też nie, miała istotne znaczenie w świetle art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie środowiska. Wiek ściętego przez skarżącego drzewa mógł być ustalony przy pomocy zeznań świadków, a gdyby ten dowód nie doprowadził do jednoznacznych ustaleń, organ mógł zwrócić się o wydanie opinii do biegłego, ustalenia w tym zakresie wymagają bowiem wiadomości specjalnych. Przeprowadzenie powyższego dowodu było sugerowane przez organ II instancji. Wójt Gminy D. nie uwzględnił tej wskazówki uznając, iż kwestia wieku usuniętego drzewa jest bezsporna. Podkreślić trzeba, iż wręcz przeciwnie, to właśnie powyższa okoliczność jest zasadniczym podłożem sporu. Przy ustaleniach związanych z wiekiem drzewa organ oparł się, poza relacją dwóch świadków, na wynikach pomiarów pni dokonanych w toku oględzin oraz na tabeli wiekowej drzew prof. L. M.. Zaznaczyć należy, iż przedmiotowe tabela nie jest dokumentem urzędowym, nie korzysta więc z domniemania prawdziwości. W razie poważania jej wiarygodności, co czynił skarżący, moc dowodowa takiego dokumentu być oceniona na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 80 k.p.a. Zasady dokonywania pomiarów obwodu pnia reguluje przepis art. 83 ust. 4 pkt 4 ustawy prawo o ochronie środowiska, zgodnie z którym obwód pnia powinien być mierzony na wysokości 130 cm. Skarżący kwestionował w odwołaniu oraz w skardze sposób przeprowadzenia przedmiotowych pomiarów podnosząc, iż drzewo było pocięte na kawałki, wobec czego dokonujący oględzin nie mogli wiedzieć, które z nich spełniają kryterium odpowiedniej wysokości. Tak sformułowany zarzut powinien być przez organ dokładnie rozważony, samo bowiem powołanie się na bezkrytyczne podpisanie protokołu przez skarżącego nie jest tu wystarczające. W razie natomiast ustalenia, iż dokładne określenie obwodu pnia drzewa nie jest możliwe organ mógł skorzystać z art. 89 ust. 2 albo 3 ustawy o ochronie przyrody. Naruszenie przez organ I instancji przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. polegające na dokonaniu niepełnej oceny materiału dowodowego skutkuje wadliwością sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.). Z uwagi na liczne uchybienia procesowe, jakich dopuścił się organ I instancji, oceniane przez Sąd jako mające istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] znak [...]. W oparciu o dyspozycję art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzją nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "a" Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1348), określając ich wysokość, według stawki minimalnej, na kwotę 2.400 zł. i powiększając ją o należny podatek od towarów i usług.