I SA/Rz 385/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz Sędziowie NSA Bożena Wieczorska /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2006r. na rozprawie- sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że powyższe postanowienie nie może być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 385/04 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2004r. (nr ...) Dyrektora Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) marca 2004r. (nr ...) określające zobowiązanemu Z.J. koszty egzekucyjne w kwocie 3077,90zł powstałe w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, iż postępowanie egzekucyjne objęte w/w tytułem wykonawczym wszczęto w dniu 24.05.1995r. Wobec braku pisemnego potwierdzenia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego organ I instancji podjął czynności wyjaśniające i w oparciu o uzyskany podczas przeprowadzonej rozprawy administracyjnej materiał dowodowy, a w szczególności zeznania świadków zdarzeń mających miejsce w dniach 12-13 lipca 1995r. tj. A.W. i R.C. (protokół rozprawy z dnia 01.08.2003r.) ustalono, iż między innymi na podstawie w/w tytułu wykonawczego dokonano czynności zajęcia ruchomości w dniach 12-13 lipca 1995r. Ponadto ustalono, iż odpis tytułu wykonawczego wraz z protokołem zajęcia doręczono zobowiązanemu w dniu 13 lipca 1995r. W tym dniu spisano również ze zobowiązanym protokół o stanie majątkowym, w którym oświadczył on, że "oddaje do dyspozycji wierzycieli zajęte ruchomości na pokrycie zobowiązań". Odnosząc się do sposobu obliczenia kosztów egzekucyjnych organ I instancji wyjaśnił, iż na łączną kwotę 3077,90zł stosownie do treści § 1 ust. 1 pkt 5, ust. 2, ust. 4 i § 6 obowiązującego w chwili zajęcia ruchomości rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne... (Dz.U. nr 47, poz. 281 z późn.zm.) składa się: opłata za zajęcie ruchomości w kwocie 20,80zł, opłata manipulacyjna w kwocie 3,50zł, opłata za ogłoszenie licytacji w kwocie 4,00zł, wydatki egzekucyjne wynikające z § 6 w/w rozporządzenia w kwocie 1667,74zł, opłata za przeprowadzenie sprzedaży licytacyjnej w kwocie 283,50zł oraz opłata za ogłoszenie w prasie o licytacji w kwocie 1098,00zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie Z.J. wniósł o jego uchylenie i orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych, alternatywnie zaś wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił sprzeczność z oryginałem tytułu wykonawczego, z którego nie wynika, aby w dniu 13 lipca 1995 roku, ani w jakiejkolwiek innej dacie, dokonano na jego podstawie zajęcia ruchomości. Z.J. zakwestionował także sposób ustalenia przez organ egzekucyjny daty doręczenia tytułu wykonawczego, który - wobec braku pisemnego potwierdzenia odbioru tytułu przez zobowiązanego - oparł się na niewiarygodnych zeznaniach poborców skarbowych. Stąd też - w przekonaniu zobowiązanego - koszty egzekucyjne zostały pobrane nienależnie. W wyniku postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem (...) sierpnia 2004 roku o nr (...) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Dyrektora Izby Skarbowej podkreślił, iż przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające wykazało, że organ egzekucyjny dopełnił obowiązku doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego będącego podstawą zajęcia ruchomości w dniach 12 i 13 lipca 1995 roku. Okoliczność ta została bowiem potwierdzona zeznaniami świadków - pracowników Urzędu Skarbowego - które są spójne, logiczne, wzajemnie się uzupełniają. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej o doręczeniu Z.J. spornego tytułu wykonawczego, a w konsekwencji zasadności naliczenia opłaty za zajęcie i opłaty manipulacyjnej - świadczy także to, iż protokoły zajęcia ruchomości opatrzone datą 12 i 13 lipca 1995r. zostały podpisane zarówno przez zobowiązanego, jak i przez dokonującego czynności zajęcia pracownika organu egzekucyjnego. Zobowiązany był obecny przy czynnościach zajęcia, co potwierdził własnoręcznym podpisem na protokołach zajęcia. Oznacza to, że zajęcie ruchomości było skuteczne, a co za tym idzie również należna była za nie opłata. Ze względu na ustalenie, iż tytuł wykonawczy został zobowiązanemu doręczony, należna była również opłata manipulacyjna, której obowiązek uiszczenia przypadał na dzień doręczenia tytułu wykonawczego. Uzasadnione było również przypisanie do w/w tytułu wykonawczego kwoty 1667,74zł poniesionej przez organ egzekucyjny z tytułu wyceny przez biegłego zajętych u zobowiązanego ruchomości. Wydatek ten dokumentuje rachunek, uproszczony nr 119/95 wystawiony w dniu 22 grudnia 1996r. przez rzeczoznawcę M. D., natomiast ogłoszenie w prasie o licytacji ruchomości - rachunek nr 56/REL/96 z dnia 19 stycznia 1996r. O ogłaszanych licytacjach zajętych ruchomości zobowiązany był zawiadamiany. W wyniku sprzedaży licytacyjnej w dniu 31 stycznia 1996r. uzyskano kwotę 5677,70zł i od tej kwoty pobrano opłatę za przeprowadzenie licytacji w wysokości 5% (§ 1 ust. 1 pkt 8 cyt. rozporządzenia). Ze sprzedaży sporządzono protokół podpisany przez poborcę skarbowego, a także komornika, a pokwitowanie ze sprzedaży przesłano zobowiązanemu. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skarżący Z.J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, żądając usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego . Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie: 1)- art. 138 § 1 kpa - poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty, 2)- art. 64 § 2 ustawy p.e.a. poprzez obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi spowodowanymi niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, 3)- § 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia w zw. z art. 32 ustawy p.e.a. poprzez określenie należnej od skarżącego opłaty manipulacyjnej w sytuacji, gdy brak jest dowodu na doręczenie skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego, 4)- § 3 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 1 ust. 1 pkt 5 i § 1 ust. 4 cyt. rozporządzenia poprzez określenie należnej od skarżącego opłaty za zajęcie ruchomości obliczoną na dzień 13 lipca 1995r. w sytuacji, gdy twierdzi się, że pierwszej czynności zajęcia na w/w tytuł cytowany dokonano już 12 lipca 1995r., a z materiału dowodowego nie wynika, ażeby na ten tytuł dokonano jakiejkolwiek czynności zajęcia, 5)- § 1 ust. 1 pkt 7 i 8, § 6 ust. 1 pkt 4 i 5 cytowanego rozporządzenia poprzez bezpodstawne obciążenie zobowiązanego kosztami w sytuacji gdy: - nigdy nie obwieszczono w prasie o wyznaczeniu licytacji zajętych 13 lipca 1995r. ruchomości - nigdy nie przeprowadzono wyceny zajętych 12 i 13 lipca ruchomości, - nigdy nie doszło do sprzedaży zajętych w tym dniu ruchomości, 6) art. 7, 10, 75 i nast. i art. 80 kpa poprzez oparcie uzasadnienia rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach faktycznych, sprzecznych z materiałem dowodowym i dokonanych poza przedmiotowym postępowaniem. W uzasadnieniu skargi postawiono szereg pytań odnośnie terminu zajęcia ruchomości, terminu w jakim poborca otrzymał w/w tytuł wykonawczy do realizacji oraz wezwanie Dyrektora Izby Skarbowej o uzupełnienie materiału dowodowego o m.in. dowody potwierdzające wycenę ruchomości, obwieszczenie w prasie o wyznaczeniu licytacji oraz pokwitowań na kwoty uzyskane ze sprzedaży ruchomości w dniu 13 lipca 1995r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 3 marca 2006r. (złożonym na rozprawie w dniu 7 marca 2006r.) skarżący wskazał wyrok WSA z dnia 8 grudnia 2005r. sygn. akt I SA/Rz 292/05, który - jego zdaniem - zapadł w sprawie o identycznej podstawie faktycznej i prawnej. Stanowiska Sądu skarżący nie podzielił i przedstawił pogląd, iż koszty egzekucyjne nie stanowią dochodów budżetu państwa i do ich ustalenia nie są uprawnione żadne organy. Wyraził ponadto wątpliwość, czy zaskarżone postanowienie "obejmuje swym zakresem opłaty rzekomo powstałe, a nigdy nie pobrane" czy też "nie obejmuje swym zakresem opłat rzekomo powstałych i pobranych od skarżącego". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) i art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), określanej jako ustawa P.p.s.a., kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami prawnymi wskazanymi w skardze. Regulacja normatywna w zakresie kosztów postępowania egzekucyjnego, .w stanie prawnym mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, zawarta jest .w przepisach ustawy p.e.a. oraz w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości (r.o.e.). Na koszty egzekucyjne składają się opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym, przy czym koszty te obciążają co do zasady zobowiązanego, chyba że nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, albo zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, a postanowienie w sprawie kosztów organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela (art.64 ustawy p.e.a.). Z powyższych unormowań wynika, że orzeczenie w przedmiocie kosztów ma charakter określający, zaś moment powstania obowiązku i sposób obliczania wysokości kosztów - w tym opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, stanowiących przedmiot rozstrzygnięć w rozpoznawanych sprawach - uregulowany jest w przepisach prawa. W tym miejscu Sąd stwierdza, iż w aktach sprawy brak jest - poza kserokopią w/w tytułu wykonawczego - jakichkolwiek dowodów dotyczących powstania kosztów egzekucyjnych, co czyni niemożliwym ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Brak jest także - wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w skardze - przedłożonych przez niego wraz ze skargą pism z dnia 30 lipca 2001r. i z dnia 5 września 2003r. wraz z załącznikami. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że od daty zajęcia ruchomości -wskazanej przez orzekające organy - tj. 13 lipca 1995r., która była jednocześnie datą podpisania protokołu zajęcia ruchomości, jak też wskazaną przez organ egzekucyjny datą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych - do dnia wydania ostatecznych postanowień, określających wysokość kosztów egzekucyjnych, upłynął ponad 10-letni okres. Ta konstatacja skłania do rozważenia czy w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło przedawnienie prawa do orzekania w powyższym przedmiocie. W pierwszej kolejności trzeba rozważyć jakie przepisy o przedawnieniu znajdą zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, bowiem nie ulega wątpliwości, że możliwość orzekania przez organy państwowe o należnościach pieniężnych jest ograniczona w czasie. Ani przepisy ustawy p.e.a., ani r.o.e., nie zawierają żadnych regulacji w tym zakresie, podobnie jak i k.p.a., który w oparciu o art.18 ustawy p.e.a. ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec braku pozytywnych uregulowań, właściwego reżimu prawnego trzeba poszukiwać na gruncie prawa cywilnego bądź prawa administracyjnego, w zależności od charakteru należności, będących przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z treści art.64 § 1 i § 5 ustawy p.e.a. wynika, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne, które w zasadzie obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej, a przypadają na rzecz tego organu, który dokonał czynności egzekucyjnych powodujących powstanie kosztów. Treść powyższych przepisów wskazuje na publicznoprawny charakter należności z tytułu opłat za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej. Z kolei w doktrynie wyrażany jest pogląd, że opłaty za czynności egzekucyjne stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za dokonanie określonych czynności (por. P. Przybysz "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2003, str.192). W ocenie Sądu uznanie opłat egzekucyjnych za swoiste wynagrodzenie organu egzekucyjnego nie świadczy o cywilnoprawnym charakterze tych należności, zwłaszcza, że do rozstrzygnięcia sporu co do ich istnienia i wysokości nie jest właściwy sąd powszechny. Sąd rozważał, czy wobec braku szczególnej regulacji, do przedawnienia opłat egzekucyjnych można by było stosować przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych. Z uwagi na to, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte na wniosek zobowiązanego z dnia 2 lutego 2000r., to zastosowanie miałyby przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową. W myśl art.2 § 2 tej ustawy, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne niż wymienione w §1 pkt 1 organy (czyli inne niż organy podatkowe), a organom tym przysługują uprawnienia organów podatkowych. Wyłączenie stosowania przepisów Ordynacji podatkowej dotyczy jedynie świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych oraz opłat za usługi, do których stosuje się przepisy ustawy o cenach (art.2 § 4). Wprawdzie ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie zaliczono wprost kosztów egzekucyjnych do należności, wobec których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, ale możliwość taka nie została też wyłączona. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można dostrzec próbę określenia kryteriów, których spełnienie decyduje o zaliczeniu opłat do tych należności, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w całości (art. 2 § 1 Ordynacji podatkowej), bądź przepisy działu III tej ustawy (art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej). W wyroku z dnia 7 listopada 2001r. sygn. akt II SA/Gd 1948/01 (publik. OSP2003/2/16) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na podstawie art.2 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przepisy tej ustawy mają zastosowanie do opłaty, o jakiej mowa w art.36 ust.3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 15 z 1999r., poz.139 ze zm.), bowiem opłata ta - tzw. renta planistyczna - jest świadczeniem o charakterze publicznoprawnym, stanowi dochód budżetu gminy i jest pobierana przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, którzy są organami podatkowymi w rozumieniu art.13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Z kolei w wyroku z dnia 25 maja 2004r. sygn. akt GSK 93/04 (publik. LEX nr 147106) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art.2 § 2 Ordynacji podatkowej odnosi się do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są organy niepodatkowe, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Tytułem przykładu takiej opłaty Sąd wskazał opłatę patentową, która jest należnością budżetu państwa pobieraną przez Urząd Patentowy na podstawie art.222 ust.1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 49, poz.508). Sąd zaznaczył jednocześnie, że wpłaty przekazywane na podstawie art.18 ust.1, art.19 ust.11 i art.20 ust.10 ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz.1014 ze zm.), jak też opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, należą wprawdzie do niepodatkowych należności budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, lecz nie ma do nich zastosowania art.2 § 2 Ordynacji podatkowej (nie są to opłaty ustalane lub określane przez organy podatkowe lub inne niż podatkowe). Należy zauważyć, że opłaty egzekucyjne będące przedmiotem rozpoznawanej sprawy mają wiele cech wspólnych z powołaną wyżej opłatą patentową (są należnościami budżetu państwa, pobieranymi przez organy inne niż podatkowe, zasady ustalania i uiszczania oraz ich wysokość określają rozporządzenia wykonawcze). Pozwala to - zdaniem Sądu - wysunąć tezę, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych objęte są zakresem art.2 § 2 Ordynacji podatkowej. Koszty te, a w tym przedmiotowe opłaty egzekucyjne i opłata manipulacyjna, mają charakter niepodatkowych należności budżetu państwa, a do ich określania uprawnione są organy egzekucyjne (organy inne niż podatkowe), dlatego uzasadnione jest stosowanie do nich przepisów działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisów o przedawnieniu. Organy egzekucyjne orzekające w niniejszej sprawie w ogóle nie badały kwestii przedawnienia, mimo, że orzekały w przedmiocie kosztów egzekucyjnych po upływie 10 lat od przyjętego przez nie momentu powstania obowiązku uiszczenia opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Z uwagi na to, że kwestia istnienia w rozpoznawanych sprawach przedawnienia prawa do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych należnych budżetowi państwa ma pierwszorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia, bo decyduje o dopuszczalności prowadzenia postępowania i orzekania w tym przedmiocie, ustosunkowanie się do zarzutów skargi jest przedwczesne. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c i art.152 ustawy P.p.s.a.