II SA/Po 408/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz /spr./ Protokolant sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 marca 2006r. sprawy ze skargi W. i R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2004r. Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W.Batorowicz /-/ E.Brychcy /-/ B.Kamieńska Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2004 r. odmówiono W. i R. małż. S. stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], obręb [...], ark. mapy [...], działka [...] o pow. [...] m2. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanek do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113 poz. 1209 z późn.zm.). Według ustaleń organu na wskazanej nieruchomości nie zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego, lecz jedynie prawo zabudowy. Do takich wniosków organ doszedł po analizie dokumentacji wieczystoksięgowej, z której wynika, że w księdze wieczystej KW nr [...] jako właściciel figuruje Miasto P. Na tej nieruchomości usytuowany jest budynek zapisany w księdze wieczystej KW nr [...], a w Dziale III KW nr [...] wynika obciążenie z tytułu prawa zabudowy, które ustanowione zostało w 1913 r. Wszystkie umowy sprzedaży mieszkań znajdujących się w budynku obciążone są błędem polegającym na powołaniu wyłącznie księgi wieczystej KW nr [...] oraz poszczególnych ksiąg lokalowych o numerach: KW nr [...], KW nr [...], KW nr [...]. Organ podkreślił, że prawo zabudowy ustanowione przed 1945 r. nie zostało we wszystkich przypadkach przekształcone w prawo użytkowania wieczystego, na podstawie art. 40 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., i z tego powodu ustawodawca wprowadził w 1997 r. art. 209 do ustawy o gospodarce nieruchomościami, który umożliwia przekształcenie prawa zabudowy w użytkowanie wieczyste na wniosek osób zainteresowanych i o tym poinformowani byli wnioskodawcy. Takiego wniosku w sprawie nie złożono i dlatego decyzja zapadła na podstawie ustawy z 26 lipca 2001 r. Odwołanie od decyzji wnieśli W. i R. S. domagając się zawieszenia postępowania do czasu przekształcenia przez nich w trybie art. 209 ustawy o gospodarce nieruchomościami, prawa zabudowy w prawo użytkowania wieczystego. Powyższe winno w konsekwencji skutkować zmianą zaskarżonej decyzji. Skarżący podnieśli, że wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności złożyli [...] stycznia 2000 r. W ich ocenie prawo zabudowy winno być przez organ traktowane tak samo jak prawo użytkowania wieczystego. O odmiennej ocenie organ ich nie poinformował, a decyzję wydał dopiero po kilku latach. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że sprawę uznało za zbyt skomplikowaną do rozstrzygnięcia, czy wnioskodawcom przysługuje prawo zabudowy, czy prawo użytkowania wieczystego z uwagi na błędny istniejące w zapisie wieczystoksięgowym. Kolegium uznało jednak, że skarżący nie byli użytkownikami wieczystymi w datach zakreślonych ustawą z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości tj. w dniu 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. Udziały w prawie wieczystego użytkowania wnioskodawcy nabyli w roku 1994 i 1996. Powyższe, zdaniem Kolegium eliminuje wnioskodawców z kręgu osób uprawnionych do przekształcenia wieczystego użytkowania w prawo własności na podstawie tej ustawy. Organ równocześnie nie wykluczył, że gdyby załatwiono wniosek z [...] stycznia 2000 r. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 04 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, a wnioskodawcy okazaliby się uprawnieni z tytułu prawa zabudowy, to przekształcenie mogłoby nastąpić. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnieśli W. i R. S. domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji względnie stwierdzenia ich nieważności. Skarżący wskazali na naruszenie prawa materialnego tj. ustawy z dnia 04 września 1997 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 65 poz. 746) pozwalającej na uwłaszczenie skarżących w przypadku istnienia prawa zabudowy, naruszenia art. 41 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159 ze zm.). Nadto skarżący podnieśli naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 35 kpa obligującego organy do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki oraz nie wyjaśnienie okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżących organy obu instancji dopuściły do rozpoznania jedynie wniosku na podstawie ustawy z 26.VII.2001 r. podczas, gdy zachodziły przesłanki do zastosowania ustawy z 04 września 1997 r. i to zarówno w oparciu o przysługujące skarżącym prawo zabudowy jak i prawo użytkowania wieczystego nabyte wbrew ustaleniom organów już w 1980 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc argumentu przywołane w decyzji, a nadto wyjaśniając, iż rozpoznanie przez organ wniosku w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. było konieczne w celu otworzenia skarżącym drogi do uwłaszczenia w trybie ustawy z 4 września 1997 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga była uzasadniona. Skarżący złożyli [...] stycznia 2000 r. wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z dnia 04 września 1997 r. o przekształcaniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz.U. Nr 123 poz. 781) przedmiotowej nieruchomości. Ten wniosek winien być przez organ administracyjny załatwiony w trybie ust. 3 art. 1, który nakazuje stosowanie przepisów ustawy odpowiednio do osób fizycznych, którym przysługuje prawo zabudowy nieruchomości ustanowione przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o prawie zabudowy (Dz.U. Nr 50 poz. 280). W załączonym do wniosku aktualnym ([...].XII.1999 r.) skróconym odpisie księgi wieczystej Nr [...] w Dziale I zaznaczone zostało "dziedziczne prawo zabudowy wpisane dnia [...].X.1913 r.". Powyższe było wystarczające do rozpatrzenia wniosku skarżących w sposób przez nich określony. Złożenie wniosku na druku dotyczącym przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie mogło być przeszkodą wobec nakazu analogicznego traktowania osób, którym przysługiwało prawo zabudowy. W tym miejscu podkreślić należy, że wskazywana ustawa reguluje sposób przekształcenia w prawo własności prawa zabudowy ustanowionego przed wejściem w życie dekretu z 26 października 1945 r. o prawie zabudowy (Dz.U. Nr 50 poz. 280), na podstawie art. 542 tomu X cz. 1 Zwodu Praw i ustawy z dnia 26 kwietnia 1912 r. o prawie zabudowy. Treść wniosku i wskazana podstawa prawna wyklucza przyjęcie, że skarżący mieli zamiar dokonania przekształcenia prawa zabudowy nieruchomości w użytkowanie wieczyste, a dopiero w dalszych postępowaniach w prawo własności. Nie zwalniało organu od rozpoznania wniosku w trybie ustawy z 24 września 1997 r. spóźnione uzyskanie przez organ żądanego odpisu księgi wieczystej KW [...]. Z pisma organu z [...] czerwca 2004 r. wynikało, że nie dostarczenie żądanego odpisu skutkowało pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W tym miejscu zauważyć należy, że wezwanie o uzupełnienie braków formalnych w trybie art. 64 § 2 kpa dotyczyć może jedynie wymagań ustalonych w przepisach prawa, a za takie uznać odpisu księgi wieczystej nie można. Trafnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z [...] lipca 2004 r. uchylającej pierwszą decyzję wskazało na celowość zbadania zapisu o istnieniu prawa zabudowy. W świetle tych wytycznych organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy definitywnie przesądził istnienie prawa zabudowy, ale decyzje wydał w oparciu o przepisy ustawy z 26.VII.2001 r. To rozstrzygnięcie uznać należało za błędne już chociażby z uwagi na treść art. 2 ust. 1, który przewiduje, że do osób o których mowa w art. 1 ust. 1 nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 04 września 1997 r. Oznacza to, że ustawę z 04 września 1997 r. stosować należy w dalszym ciągu do osób w niej wymienionych z wyłączeniem kręgu osób objętych dyspozycją art. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. Skoro zatem organy, skarżących nie zaliczyły do osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. wieczystymi użytkownikami przedmiotowej nieruchomości, to zastosowanie miała ustawa z 04 września 1997 r. i aktualny był wniosek o przekształcenie prawa zabudowy w prawo własności. Brak było zatem podstawy do rozpoznania wniosku, będącego faktycznie jednym wnioskiem mającym na celu uzyskanie prawa własności, w dwóch etapach, jak to Samorządowe Kolegium Odwoławcze określiło w odpowiedzi na skargę, to jest w pierwszym rzędzie wykluczenie możliwości przekształcenia w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r., po to aby rozpoznać wniosek o przekształcenie w trybie ustawy z 04 września 1997 r. Dodatkowo zaznaczyć należało, że wątpliwa była również decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiająca przekształcenia opisanego prawa w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r. Jak bowiem wynikało z załączonych dokumentów wieczystoksiegowych i ustaleń Samorządowego Kolegium Odwoławczego udział do 1/3 części we współużytkowaniu wieczystym gruntu wpisany został [...] kwietnia 1980 r., co czyniło skarżących uprawnionymi do opisanego przekształcenia na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Odrębną kwestią były trudności dotyczące ustaleń faktycznych związane z rozbieżnościami pomiędzy treścią ksiąg wieczystych. Wątpliwości w tym zakresie mogły być rozstrzygnięte albo w drodze stosowania środków bezpośrednio wynikających z kpa względnie poprzez odesłanie na drogę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny (art. 97 § 1 pkt 4 kpa). W każdym bądź razie nie można było przyjąć, że usunięcie trudności w ustaleniach faktycznych nie było możliwe. Sąd podkreśla, że skarżący konsekwentnie domagali się przekształcenia przysługującego im prawa w prawo własności i to nieodpłatnie. Tak też rozumieć należało żądanie strony określające zakres postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek tj. na podstawie art. 61 § 1 kpa. Rzeczą organu administracji publicznej była ocena możliwości uwzględnienia żądania przy zastosowaniu wszelkich możliwych podstaw prawnych. Nie do zaakceptowania jest pogląd, iż odrębnie należało rozstrzygać co do żądań opartych na różnych podstawach prawnych, na które skarżący powoływali się w toku postępowania. Nie można też przyjąć aby skutkiem powołania się na dwie różne podstawy prawne dochodziło do wszczęcia dwóch różnych postępowań administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) bezwzględnym obowiązkiem sądu było uchylenie decyzji organów obu instancji jako niezgodnych z prawem to jest przepisami obowiązującymi w chwili orzekania. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia była okoliczność, że po wydaniu decyzji ostatecznej weszła w życie ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. Nr 175 poz. 1459) zgodnie z którą utraciły moc obie dotąd wymienione ustawy dotyczące przekształcania praw w prawa własności. /-/ W.Batorowicz /-/ E.Brychcy /-/ B.Kamieńska MK