III SA/Wa 277/06
WyrokWSA w Warszawie2006-03-21
Skład orzekający: Jolanta Sokołowska, Sylwester Golec, Marta Waksmundzka-Karasińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, może rozpatrzyć również skargę na działanie organu egzekucyjnego, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji?Ratio decidendi
Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, nie może rozpatrzyć skargi na działanie organu egzekucyjnego, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Takie działanie narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) i powoduje, że organ odwoławczy wykroczył poza zakres rozstrzygnięcia wyznaczonego postanowieniem organu egzekucyjnego, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia.Stan faktyczny
W sprawie toczyło się postępowanie egzekucyjne wobec majątku E.G. z tytułu należności podatkowych. Organ egzekucyjny zajął wierzytelność z tytułu wynajmu lokalu. E.G. wniosła zarzuty, kwestionując zasadność i uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego oraz podnosząc inne kwestie proceduralne i merytoryczne. Organ egzekucyjny odmówił uznania zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, rozpatrując jednocześnie skargę na działanie organu egzekucyjnego, która nie była przedmiotem postępowania przed organem pierwszej instancji. E.G. wniosła skargę do WSA, zarzucając m.in. naruszenie przepisów u.p.e.a., k.p.c., k.p., Konstytucji RP oraz działania organu bez upoważnień.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. i stwierdził, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec,, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz skargi na działanie organu egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., jako organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych o Nr [...]z dnia [...].06.2005r. i Nr [...] z dnia [...].06.2005r., wystawionych przez wierzyciela Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., z dniem 10.06.2005r. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku E.G. , w ramach którego dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank - w postaci opłaty z tytułu wynajmu lokalu firmie "W." Spółka z o.o. w W. przez E.G..
Pismem z dnia 23.06.2005r. zobowiązana złożyła zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, który w toku postępowania został zakwalifikowany przez organ egzekucyjny jako zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. E.G. wskazywała na brak podstaw prawnych do zajmowania całości należnego jej czynszu najmu, pozbawienie jej środków finansowych na zaspokojenie potrzeb życiowych jej i dzieci, prowadzenie egzekucji bez jej zgody z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania cywilnego, prowadzenie egzekucji w sposób narażający dłużnika na uciążliwość w uiszczaniu innych należności, w tym podatkowych. W kolejnym piśmie zobowiązana zarzucała zastosowanie środka egzekucyjnego niezgodnie z przepisami k.p.c., naruszenie art. 829 pkt 5 k.p.c. poprzez pozbawienie jej wynagrodzenia za pracę w ramach firmy z tytułu najmu, co narusza przepisy kodeksu pracy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...].10.2005r. nr [...] odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), dalej zwanej "u.p.e.a.", a więc przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Stwierdził, iż u.p.e.a. nie zawiera przepisów ograniczających wysokość egzekwowanych kwot (Rozdział 5 Oddział 1) poza ograniczeniami dotyczącymi wynagrodzenia za pracę. Jednakże dochody z tytułu najmu nie stanowią wynagrodzenia za pracę w rozumieniu art. 1a pkt 17 u.p.e.a.. Powołując się na art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny podniósł, iż ustawa ta nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego nie podzielił też stanowiska E.G. w kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Podkreślił, iż zastosowany środek egzekucyjny jest przewidziany w ustawie (art. 7 i art. 1a pkt 12 u.p.e.a.) oraz że ustawodawca stosuje gradację "uciążliwości" środków egzekucyjnych, poczynając od egzekucji z pieniędzy, a na egzekucji z nieruchomości kończąc. Zdaniem organu egzekucyjnego, zważywszy na katalog środków egzekucyjnych, zastosowany środek egzekucyjny (zajęcie wierzytelności) jest najmniej uciążliwy spośród innych środków, które są możliwe do zastosowania. Ustalono bowiem, iż zobowiązana posiada samochód marki T., rok prod. 2003, którego wartość rynkowa wynosi od 36.850 zł do 48.400 zł oraz jest właścicielką - nieruchomości zabudowanej, położonej w centrum miasta G. (informacja z Wydziału IV Ksiąg Wieczystych przy Sądzie Rejonowym w G.). Wzniesiony na nieruchomości budynek posiada część mieszkalną oraz lokal użytkowy o pow. 130 m2 , wynajęty na aptekę. Właścicielem drugiej części nieruchomości jest mąż zobowiązanej- A.G..
Ponieważ zobowiązana utrzymywała, że jej dzieci nie mogą znaleźć pracy i są na jej utrzymaniu Naczelnik Urzędu Skarbowego podniósł, iż jest w posiadaniu informacji, że 27-letnia córka od 1999r. mieszka i jest zameldowana w L., a 22-letni syn mieszka i jest zameldowany w W.. Stwierdził, że prywatną rzeczą zobowiązanej jest, jak długo zamierza pomagać finansowo swoim dzieciom.
Organ egzekucyjny podkreślił, iż E.G. uniemożliwiła sporządzenie protokołu o stanie majątkowym w miejscu zamieszkania. W dniu 28.09.2005r. poborca skarbowy udał się do zobowiązanej w tym celu, ale zobowiązana nie zgodziła się na sporządzenie protokołu, twierdząc, iż jest to kontrola podatkowa. Wszelkie próby wyjaśnienia rzeczywistego celu wizyty, okazania dokumentów uprawniających do spisania protokołu (okazania legitymizacji służbowej, ważnych tytułów wykonawczych), nie zmieniły stanowiska zobowiązanej, która żądała upoważnienia do kontroli wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G..
W zażaleniu E.G. twierdziła, że wymogi formalne do przeprowadzenia kontroli są jednakowe dla wszystkich, bez względu na cel tej kontroli i pracownicy Urzędu Skarbowego nie mogą traktować zobowiązanej lub podatnika w sposób dowolny, bez zachowania wymogów formalno-prawnych. Jej zdaniem brak dokumentów upoważniających do przeprowadzenia kontroli uprawniał ją do wyproszenia z posiadłości pracowników Urzędu Skarbowego, dlatego nieprzeprowadzenie kontroli obciąża Urząd Skarbowy, a nie ją. Zobowiązana podtrzymała stanowisko w zakresie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Poinformowała, że samochód jest zakupiony za kredyt bankowy i stanowi własność banku, natomiast odnośnie współwłasności nieruchomości utrzymywała, iż obecnie domaga się podziału majątku i dlatego zapis w księdze wieczystej jest wątpliwy i należy go interpretować "wpisem na hipotekę ze strony ZUS z tytułu zobowiązań jej i męża". Twierdziła, że nie życzy sobie ingerencji w stan majątkowy jej dzieci, wskazując przy tym na obowiązek rodziców stworzenia im prawidłowej egzystencji. Wyjaśniła, iż ze względów ekonomicznych lepiej kalkuluje się zakup mieszkania na kredyt niż wynajem lokalu dla kontynuowania nauki. Zdaniem E.G. zobowiązania podatkowe na dzień [...].10.2005r. są nieprawdziwe, zaś Urząd Skarbowy unika udzielenia informacji, za co, z jakiego tytułu uiściła zobowiązania za A. G. w sytuacji nieorzeczenia rozwodu przez Sąd Okręgowy. Wniosła o zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego do udzielenia informacji dotyczących zaległości i z czego one wynikają, gdyż w jej ocenie "są one bezpodstawne". Zażądała, aby Izba Skarbowa złożyła w Prokuraturze doniesienie na działania Urzędu Skarbowego w zakresie przeprowadzenia kontroli i "mataczenia" w jej sprawie.
Niezależnie od zażalenia E.G. pismem z dnia 1.10.2005r. wniosła skargę na "Urząd Skarbowy w G. z tytułu przeprowadzenia dzikiej kontroli w dniu [...].09.2005r. przez pracowników tego Urzędu".
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].11.2005r. nr[...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 234 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 33 pkt 8 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia E.G. na postanowienie nr [...] z dnia [...].10.2005r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., dotyczące odmowy uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego oraz skargi z dnia 1.10.2005r. na działanie Urzędu Skarbowego w G. - Dyrektor Izby Skarbowej w W. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.
Organ II instancji wyjaśnił, że zasada stosowania najmniej uciążliwych dla zobowiązanego środków egzekucyjnych wiąże się z zasadą celowości. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, przy czym spośród środków egzekucyjnych bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku, organ egzekucyjny obowiązany jest do stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. O zastosowaniu zaś najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić wówczas, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zamknięty katalog środków egzekucyjnych (art. la pkt 12), jednak ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków pozostawiona została organowi prowadzącemu konkretne postępowanie egzekucyjne, zawsze w kontekście argumentów przytoczonych przez zobowiązanego. Jeśli natomiast w konkretnym przypadku organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, a wręcz zobowiązany do jego zastosowania.
Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż z akt sprawy wynika, że E.G. posiada majątek, który w pełni pokryje jej zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Starostwo Powiatowe w G. - Wydział Komunikacji udzieliło informacji, według której zobowiązana jest właścicielką samochodu marki T., rok prod. 2003, o nr rejestracyjnym[...], natomiast według informacji Wydziału IV Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].09.2005r. właścicielem nieruchomości zabudowanej położonej w G. są: A. G. w - części i E.G. w - części. Zdaniem organu odwoławczego wartość samochodu osobowego znacznie przewyższa kwotę potrzebną do zaspokojenia egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, w związku z tym ruchomość ta nie może podlegać zajęciu, gdyż zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności jest skuteczny. Nieruchomość wraz z zabudowaniami również nie może stanowić w aktualnej sytuacji podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci jej zajęcia. Ustawodawca zgodnie z art. 110 § 1 u.p.e.a. zezwolił na zastosowanie ww. środka egzekucyjnego w ostatniej kolejności, tzn. wtedy, gdy zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 u.p.e.a. nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne.
Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że brak możliwości sporządzenia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej skutkuje brakiem informacji na temat innych ewentualnych możliwości zastosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku. Reasumując stwierdził, że w przypadku E.G. organ egzekucyjny miał do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu wynajmu lokalu firmie "W." Spółka z o.o. w W., co sprawia, że był on nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania.
Organ II instancji za niezasadny uznał zarzut braku "wydania stosownej decyzji określającej zajęcie wierzytelności" podnosząc, iż zgodnie z art. 67 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. la pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego lub protokół zajęcia i odbioru ruchomości, sporządzone wg wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez właściwego ministra do spraw finansów publicznych. Przedmiotowe zajęcie zawiera na odwrocie pouczenie, będące integralną częścią zawiadomienia, o przysługującej zobowiązanej skardze na prowadzone czynności organu egzekucyjnego, którą wnosi się do organu nadzoru za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej.
Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż obowiązek zawiadomienia o przestępstwie zgodnie z art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego spoczywa na instytucjach państwowych i samorządowych, ale w toku postępowania zażaleniowego nie stwierdził w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym znamion popełnienia przestępstwa, o którym należałoby powiadomić prokuraturę.
Poza tym organ odwoławczy powołując się na art. 234 k.p.a. rozpatrzył skargę zobowiązanej z dnia 1.10.2005r. dotyczącą działania Urzędu Skarbowego w G..
W skardze E.G. zarzuciła zaskarżonej decyzji:
- naruszenie przepisów u.p.e.a., a w szczególności art. 1a pkt 17, poprzez zajęcie wynagrodzenia oraz niewyłącznie spod egzekucji innych świadczeń pieniężnych związanych z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązaną na podstawie stosunku pracy lub innej, jeżeli z tego tytułu skarżąca pobiera świadczenie pieniężne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej,
- naruszenie art. 829 pkt 5 k.p.c., poprzez zajęcie wynagrodzenia w całości w sytuacji, gdy podlega ono egzekucji administracyjnej w zakresie określonym w art. 823 k.p.c.,
- naruszenie art. 831 pkt 1,3,5 k.p.c., poprzez uniemożliwienie skarżącej pokrywania wydatków związanych z eksploatacją samochodu służbowego, zobowiązań wynikających z kredytu bankowego i z tytułu świadczeń na rzecz ZUS,
- naruszenie ustawy o kontroli skarbowej, poprzez podjęcie działań przez pracowników Urzędu Skarbowego bez stosownych upoważnień,
- prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec niej, podczas gdy zobowiązania dotyczą jej męża i od sierpnia 2004r. została zniesiona wspólnota ustawowa,
- naruszenie art. 66, art. 67 i art. 68 Konstytucji RP, poprzez ograniczenie jej prawa do wynagrodzenia,
- nadużycie funkcji ze strony Urzędu Skarbowego, poprzez doprowadzenie skarżącej nieodpowiedzialnym zachowaniem do załamania psychicznego i fizycznego.
Skarżąca wniosła, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał zawiadomienia o przestępstwie popełnionym przez Urząd Skarbowy. W obszernym uzasadnieniu skargi powtórzyła argumenty podnoszone w zarzutach i zażaleniu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami, żądaniami. Jednak sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydanych w nim aktów administracyjnych. Natomiast granice rozpoznania skargi przez sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań administracji publicznej oraz przez całokształt tylko prawnych aspektów sprawy i tylko tego stosunku administracyjnoprawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 196-197).
Mając na uwadze tak ustaloną kognicję sądu administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd stwierdził naruszenie przez Dyrektora Izby Skarbowej art. 15 k.p.a., ustanawiającego dwuinstancyjność postępowania. Swoim rozstrzygnięciem objął on bowiem kwestię, która nie była przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. dotyczyło rozpatrzenia wniesionego przez E.G. zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, który w toku postępowania został zakwalifikowany przez organ egzekucyjny jako zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Natomiast organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., jak to określił w sentencji zaskarżonego postanowienia, dotyczące odmowy uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego oraz skargi z dnia 1.10.2005r. na działanie Urzędu Skarbowego w G.. Jak już powiedziano, organ I instancji nie orzekał w sprawie skargi zobowiązanej, a wyłącznie w przedmiocie wniesionego przez nią zarzutu, zatem Dyrektor Izby Skarbowej wykroczył poza zakres rozstrzygnięcia wyznaczonego postanowieniem organu egzekucyjnego. Granice bowiem rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wyznacza orzeczenie, w tym wypadku postanowienie, pierwszoinstancyjne. Tak więc wbrew postanowieniom art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie w zakresie nieistniejącego rozstrzygnięcia oraz pozbawił skarżącą prawa do ponownego rozpoznania sprawy w zwykłym trybie instancyjnym. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie narusza w omawianym zakresie ww. przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie i z tego względu podlega uchyleniu w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ skarga z dnia 1.10.2005r. na działanie Urzędu Skarbowego w G. zostanie ponownie rozpatrzona zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, wszelkie zarzuty związane z problemami w niej zawartymi obecnie uchylają się spod kontroli Sądu (włącznie z odniesieniem się do wniosku o złożeniu przez Sąd doniesienia do Prokuratury o popełnieniu przez pracowników Urzędu Skarbowego przestępstwa).
Przechodząc natomiast do zarzutów skargi dotyczących zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Sąd nie znalazł uzasadnienia prawnego do ich uwzględnienia. Jak słusznie podnosiły organy u.p.e.a. zawiera katalog środków egzekucyjnych, jakie mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Jednym z nich jest wymieniony w art. 1a pkt 12 lit a u.p.e.a. zastosowany wobec skarżącej przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny z wierzytelności pieniężnych.
E.G. zawarła ze Spółką z o.o. "W." umowę najmu lokalu użytkowego i z racji tej umowy otrzymywała opłatę. Opłata ta wbrew twierdzeniom skarżącej nie stanowi wynagrodzenia za pracę w rozumieniu u.p.e.a., zgodnie bowiem z jej art. 1a pkt 17 przez wynagrodzenie rozumie się wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. Otrzymywane z tytułu umowy najmu korzyści finansowe były związane z zawarciem umowy cywilnej, nie wynikały one ze stosunku pracy, zatem stanowiły wierzytelność pieniężną podlegającą egzekucji, dlatego organ egzekucyjny miał prawo zająć tę wierzytelność. Zajęcie takiej wierzytelności nie podlega ograniczeniom co do wysokości, co wynika z przepisów art. 8-10 u.p.e.a. regulujących tę kwestię.
Słusznie też organ egzekucyjny wskazał, iż u.p.e.a. nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w sytuacji, gdy dłużnik uchyla się od spełnienia ciążącego na nim obowiązku i ma na celu doprowadzenie do jego realizacji. Egzekucję wszczyna organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i nie jest do tego potrzebna zgoda dłużnika (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Stosownie zaś do treści art. 28 u.p.e.a. to wierzyciel może wskazać środek egzekucyjny, ale nie zobowiązany.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny ustalił, iż zobowiązana posiada dochód z najmu lokalu użytkowego, jest właścicielką samochodu marki T., jest właścicielką - zabudowanej nieruchomości. Organ miał więc wybór w doborze środka egzekucyjnego i zgodzić się z nim trzeba, iż zastosował najmniej dokuczliwy dla zobowiązanej. Niewątpliwie znacznie bardziej skarżąca odczułaby dochodzenie należności z pozostałych ujawnionych składników majątkowych, ale też i dochodzenie z nich zadłużenia należałoby uznać za zbyt uciążliwe, zważywszy, iż zajęta wierzytelność zaspokoiła wierzyciela. Niewątpliwie każdy zastosowany środek egzekucyjny jest dotkliwie odczuwany przez zobowiązanego, ale egzekucja rządzi się swoimi prawami, ściśle określonymi w u.p.e.a., a znamienną jej cechą jest przymusowe ściągnięcie należności.
Reasumując stwierdzić należy, że organ egzekucyjny stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności nie przekroczył uprawnień wynikających z u.p.e.a. i tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów tej ustawy są niezasadne. W tym miejscu trzeba przyznać rację Dyrektorowi Izby Skarbowej, iż nie ma wymogu wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie zajęcia wierzytelności. W myśl postanowień art. 67 § 1 u.p.e.a. co do zasady podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Z akt sprawy wynika, że zobowiązana otrzymała zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności i świetle przytoczonego przepisu stanowiło ono podstawę do zastosowania środka egzekucyjnego w nim określonego.
Równie niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania cywilnego i kodeksu pracy. Przede wszystkim egzekucja należności podatkowych jest prowadzona wyłącznie na podstawie przepisów u.p.e.a., co wynika z jej art. 1 pkt 1, który stanowi, że ustawa określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 1 egzekucji administracyjnej podlegają podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.). Kwestia egzekucji z wynagrodzenia za pracę, która i tak w niniejszej sprawie nie była prowadzona, jest uregulowana również w u.p.e.a. (o czym wyżej) i w tym zakresie przepisy u.p.e.a. mają pierwszeństwo przed przepisami kodeksu pracy, zatem organ egzekucyjny nie mógł dopuścić się naruszenia przepisów tej ostatniej z wymienionych ustaw.
W żadnym razie nie ma podstaw do stwierdzenia, iż zaskarżone postanowienie narusza art. 66, art. 67 i art. 68 Konstytucji RP. Ochrona prawna własności i innych praw majątkowych została zagwarantowana w art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, ale w ust. 3 tego przepisu ustawodawca dopuścił możliwość ograniczenia własności w drodze ustawy. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucji dokonał zaboru wierzytelności zobowiązanej, ale uczynił to w oparciu o przepisy ustawy - nie można więc postawić mu zarzutu bezprawności działania. Przywołane przez skarżącą przepisy Konstytucji dotyczą praw obywateli, które nie mogą być zagwarantowane w drodze postępowania egzekucyjnego, ale też, jak wyżej wywiedziono, nie doszło do ich naruszenia.
Na koniec zauważenia wymaga, że E.G. na etapie postępowania instancyjnego poddawała w wątpliwość zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec jej majątku w celu zaspokojenia długu jej męża, ale organy kwestię tę pominęły milczeniem, co jest sprzeczne z ustanowioną przepisem art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania. W myśl tej zasady organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Dlatego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy odnieść się do wszystkich podniesionych przez zobowiązaną argumentów i zarzutów.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego nie orzeczono ze względu na treść art. 210 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. W niniejszej sprawie taki wniosek nie został złożony.
Na podstawie art. 152 wyżej wymienionej ustawy postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło