II GSK 162/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal, Sędziowie NSA Tadeusz Cysek (spr.), Jan Grabowski, Protokolant Anna Wróblewska, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Gminnej Spółdzielni "SCH" w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 246/06 w sprawie ze skargi Gminnej Spółdzielni "SCH" w B. na uchwałę Rady Gminy B. z dnia 13 października 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia dni i godzin otwierania oraz zamykania placówek handlu detalicznego, zakładów gastronomicznych i usługowych uchyla zaskarżone postanowienie Objętym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę złożoną przez Gminną Spółdzielnię "SCH" w B. na uchwałę Rady Gminy B. z dnia 13 października 2005 r. Nr [...] w sprawie ustalenia dni i godzin otwierania i zamykania placówek handlu detalicznego, zakładów gastronomicznych i zakładów usługowych dla ludności na terenie gminy B. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako p.p.s.a. - wynika, że pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania do uiszczenia opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Tymczasem w niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, a od skargi wymagany był -zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) - powoływanego dalej jako rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. - wpis stały w wysokości 300 złotych, który nie został uiszczony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zauważył też, iż w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05 ("niepubl.") stwierdzono niezgodność § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. z art. 221 p.p.s.a. - potwierdzając sygnalizowane w doktrynie stanowisko, że rozporządzenie wykonawcze nie może zmieniać ustawy, na podstawie której zostało wydane. Wniesiona przez stronę skarżącą skarga kasacyjna zarzuciła orzeczeniu Sądu ! instancji, w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie art. 219 oraz art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. - "w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy" i zawarła wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji postąpił wadliwie odrzucając skargę bez zastosowania § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. - stanowiącego przepis szczególny wobec "rozwiązań o kosztach sądowych" zawartych w p.p.s.a. Doprowadziło to do naruszenia tego przepisu, jak również naruszenia art. 219 i 221 p.p.s.a. (w tym przypadku przez ich niewłaściwe zastosowanie). Skarga kasacyjna zaakcentowała przy tym, że zacytowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany już po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie. Zdaniem autora skargi kasacyjnej fakt niezgodności § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. z art. 221 p.p.s.a. nie może powodować negatywnych skutków dla strony, która wystąpiła o udzielenie ochrony prawnej do sądu administracyjnego w ramach obowiązującego prawa i przyznanych jej uprawnień. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z niżej podanych względów. Słusznie strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji wadliwość we wnioskowaniu, które doprowadziło do odrzucenia skargi, polegającą na dokonaniu oceny z perspektywy stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, a nie w czasie gdy strona dokonywała czynności procesowej (wnosiła skargę). Przyczyną odrzucenia skargi w konkretnej sprawie było dopatrzenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchybienia strony skarżącej w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Stwierdzenie, czy strona wnosząc skargę zachowała wymogi dotyczące trybu i sposobu dokonywania wpłaty wpisu, winno być dokonywane według stanu prawnego obowiązującego w dacie składania skargi. Skoro bowiem w danym momencie strona wykonała czynność procesową, jaką jest wniesienie skargi, to miała prawo oczekiwać, że stosowane będą istniejące w tym czasie przepisy. Zakwestionowanie zachowania strony wynikającego z zaufania do obowiązujących w chwili podejmowania czynności procesowej przepisów byłoby sprzeczne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), powoływanej dalej jako Konstytucja RP. W demokratycznym państwie prawnym obywatela nie mogą dotykać sankcje z tego tytułu, że postępował wedle reguł, jakie zostały ustanowione na daną chwilę przez obowiązujące przepisy. § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. utracił moc obowiązującą- zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP w dniu 17 marca 2006 r, tj. w dacie opublikowania w Dzienniku Ustaw (z 2006 r. Nr 45, poz. 322) wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt SK 11/05. Natomiast skarga została wniesiona przez stronę wyraźnie wcześniej (nosi ona datę 30 stycznia 2006 r. i choć w aktach nie ma dowodu jej nadania, czy też wyraźnej prezentaty organu, to fakt jej złożenia przed dniem 17 marca 2006 r. nie budzi najmniejszych wątpliwości, skoro nawet odpowiedź na skargę ma datę - 2 marca 2006 r.). Zgodnie z obowiązującym w chwili składania konkretnej skargi § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego należało uiścić dopiero na wezwanie w sposób określony w ust. 1, po przekazaniu skargi sądowi. Zaznaczyć przy tym należy, iż § 5 ust. 1 cytowanego rozporządzenia przewiduje, że przy uiszczaniu wpisu zarówno gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego, jak i na rachunek bankowy należy wskazać tytuł wpłaty, rodzaj pisma, od którego wpis jest uiszczany oraz sygnaturę akt sądowych. Słusznie wnoszący skargę kasacyjną podnosi, iż w czasie obowiązywania § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. postrzegany był w orzecznictwie sądowym jako wyjątek łagodzący surowość rozwiązania zawartego w art. 221 p.p.s.a. Sens tego wyjątku tłumaczono zaś trybem wnoszenia skargi ustanowionym w art. 54 ust. 1 p.p.s.a. (tj. za pośrednictwem organu, którego działania lub czynności dotyczyła skarga), uniemożliwiającym do czasu przekazania skargi sądowi administracyjnemu podanie przy wpłacie wpisu sygnatury akt sądowych - w myśl § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia. Nie można też pominąć, iż generalnie sądy administracyjne, choć podnoszone były przez doktrynę wątpliwości co do zgodności § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. z art. 221 p.p.s.a., akceptowały tryb postępowania związanego z uiszczaniem wpisu od skargi, jaki wynikał z przytoczonego przepisu rozporządzenia. I z tego względu odrzucenie skargi w przedmiotowej sprawie byłoby sprzeczne ze standardami demokratycznego państwa prawnego. Z całą pewnością ocena wymogów łączących się z trybem wniesienia skarg do sądu administracyjnego i możliwości stosowania na tym etapie sankcji musi być zawsze dokonywana racjonalnie i bez tracenia z pola widzenia "prawa do sądu" (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Również i ten aspekt pominął, rozstrzygając w sprawie, Sąd I instancji. Opierając rozstrzygnięcie w sprawie na treści art. 185 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny poprzestał jedynie na "uchyleniu zaskarżonego postanowienia" (bez użycia zwrotu o "przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania..."), mając na względzie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie dotychczas sprawy objętej skargą jeszcze nie rozpoznał. Z tych wszystkich przyczyn orzeczono, jak w sentencji.