I OSK 1814/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech, Sędziowie NSA Izabella Kulig - Maciszewska, Leszek Włoskiewicz - spr., Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 5/06 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. II SA/Łd 5/06 oddalił skargę Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [....] nr[....], którą po wznowieniu postępowania, uchylono decyzję tego organu z dnia [...] nr [...] - zmienioną decyzją z dnia [...] nr [...], a przyznającą zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. oraz dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od 10 sierpnia 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. - i odmówiono przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r., natomiast przyznano Z. S., w okresie od 1 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r., zasiłek rodzinny na syna P. W. wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, ponadto jeszcze dodatek z tytułu urodzenia dziecka. Przyczyną wznowienia postępowania i ponownego rozstrzygnięcia sprawy była okoliczność, że do 1 maja 2005 r. Z. S. nie wychowywała samotnie dziecka, lecz z jego ojcem, którego dochód wliczono do dochodu rodziny, w rezultacie więc skarżąca otrzymała świadczenie dopiero od 1 maja 2005 r. Z. S., kwestionując ustalenia dokonane we wznowionym postępowaniu, wniosła skargę do sądu administracyjnego, lecz sąd nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia, gdyż nie dopatrzył się naruszenia ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdził w szczególności, że stan faktyczny sprawy został dostatecznie wyjaśniony w drodze wywiadów środowiskowych oraz zeznań świadków, w tym zeznań M. W., ojca dziecka, a także samej skarżącej, która - wprawdzie przecząc, aby ojciec dziecka prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe - jednak przyznała, że regularnie przebywał w jej mieszkaniu i wspólnie z nią ponosił wydatki na dziecko. Sąd stwierdził ponadto, że - wobec obszernego postępowania dowodowego - nie zachodziła potrzeba ani przeprowadzenia rozprawy, ani przeprowadzania dalszych dowodów na okoliczności już ustalone innymi dowodami, ocena zaś materiału dowodowego, znajdująca swój wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, nie jest dowolna, lecz zgodna z zasadami logiki. Sąd uznał zarazem, że - chociaż przed wydaniem decyzji nie wezwano skarżącej do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów - jednak to uchybienie nie miało wpływu istotnego na wynik sprawy i nie pozbawiło skarżącej czynnego udziału w sprawie i przedstawienia swoich racji, które przedstawiała w toku postępowania, a następnie w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wnosząc skargę kasacyjną Z. S. oparła ją na następujących podstawach: 1. "Naruszeniu art. 106 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. przez pominięcie tak istotnego elementu rozprawy jakim jest sprawozdanie sędziego - a także naruszenie art. 101 § 1 p. 2 p.p.s.a. przez zamieszczenie w protokole z rozprawy stwierdzenia niezgodnego z rzeczywistością, tj. stwierdzenia o tym, że sprawozdanie z przebiegu sprawy złożyła Asesor WSA Ewa Ciskowska-Sakrajda. W konsekwencji powyższego skarżąca na podstawie art. 183 § 2 p. 5 podnosi zarzut nieważności postępowania. 2. Naruszeniu przez WSA art. 145 § 1 p. 1c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie przez ten Sąd, że zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i wcześniej organ I instancji dopuściły się naruszenia: - art. 7 k.p.a. nakładającego obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, - art. 9 k.p.a. - obowiązek informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw strony, - art. 10 § 1 i § 3 k.p.a. - przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie oraz przez brak umożliwienia wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji zarówno przez organ I i II instancji co do zebranych materiałów i dowodów oraz brak w aktach wzmianki o przyczynie odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., - art. 89 k.p.a. przez pominięcie wniosku skarżącej o wyznaczenie rozprawy, wezwanie na nią M. W. i ustalenie aktualnego stanu faktycznego. 3. Naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) - dalej u.ś.r. - przez oddalenie skargi i tym samym utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków - na skutek przyjęcia stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, co do pkt 1, że rozpoczynające rozprawę sprawozdanie ma istotne znaczenie, gdyż "pozwala stronom na zorientowanie się jakie elementy sprawy Sąd uznał za istotne, a jakie wymagają uzupełnienia lub wyjaśnienia w wystąpieniu ustnym stron następującym po sprawozdaniu", lecz sprawozdania nie było, chociaż jest o nim mowa w protokole, do czasu zaś wniesienia skargi kasacyjnej nie został rozpoznany wniosek o sprostowanie protokołu, natomiast "zamknięcie rozprawy przed sprawozdaniem i przed wystąpieniem merytorycznym pełnomocnika Skarżącej spowodowało, że Skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw przez przedstawienie argumentów na poparcie swojego stanowiska". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, co do pkt 2, że organy administracji oparły swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, dającym fałszywy obraz sytuacji, gdyż materiał dowodowy w zasadniczej w sprawie kwestii, czy skarżąca i ojciec jej dziecka M. W. prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, to wzajemnie wykluczające się oświadczenia tych osób, należało więc skonfrontować ich wyjaśnienia wyznaczając rozprawę administracyjną, czego nie uczyniono, jak też nie wysłuchano matki skarżącej, natomiast nie zawsze wspólne zamieszkiwania jest równoznaczne z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego i dlatego "należało zapytać p. M. W. czy kiedykolwiek w jakimkolwiek stopniu partycypował w kosztach utrzymania skarżącej, na czym miałoby według niego polegać prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, skoro nie prowadzili wspólnej kuchni, nie mieli wspólnych pieniędzy ani wspólnych wydatków i rozliczali się co do grosza (po 50%) w wydatkach na dziecko (mimo znaczących różnic dochodowych)". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, co do pkt 3, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami został przyznany skarżącej, a nie wspólnie jej i ojcu dziecka, cofnięcie zaś tych świadczeń nastąpiło w oparciu o fałszywą przesłankę, tym samym doszło do niewłaściwego zastosowania przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia, fałszywa zaś przesłanka to właśnie wspólne gospodarstwo domowe, które w rzeczywistości nigdy nie było wspólne i wspólne dochody, które nigdy wspólnymi nie były. Jak wynika z akt, zarządzeniem przewodniczącego składu orzekającego sądu pierwszej instancji z dnia 11 lipca 2006 r. odmówiono skarżącej sprostowania protokołu rozprawy z dnia 11 kwietnia 2006 r. przez wykreślenie zapisu o złożonym sprawozdaniu, postanowieniem zaś składu orzekającego z dnia 18 października 2006 r. oddalono odwołanie skarżącej od zarządzenia przewodniczącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jak o tym mowa w art. 103 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona może żądać sprostowania protokołu rozprawy występując do przewodniczącego, od którego zarządzenia służy jej odwołanie do sądu, po wyczerpaniu zaś tej drogi zgodność protokołu z rzeczywistym przebiegiem rozprawy nie podlega już dalszemu badaniu, nie może więc być przedmiotem zarzutów, natomiast stronie pozostaje tylko poddanie ocenie sądu kasacyjnego postanowienia oddalającego odwołanie od zarządzenia - jeżeli przyjąć, że art. 191 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajduje zastosowanie - jednak tylko na wniosek strony, podczas gdy skarżąca takiego wniosku nie złożyła. Ponadto, aby poruszyć jeszcze inny aspekt w rozumieniu art. 106 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawozdanie sędziego to relacja o dotychczasowym przebiegu sprawy, której źródłem są akta sprawy, nie znajduje zatem uzasadnienia prawnego przekonanie skarżącej, że pominięcie sprawozdania prowadzi do pozbawienia strony możności obrony jej praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skoro akta własnej sprawy powinny być znane stronie. W skardze kasacyjnej zarzuca się również, że nie tylko nie było sprawozdania, lecz ponadto zamknięto rozprawę przed merytorycznym wystąpieniem pełnomocnika skarżącej, podczas gdy tego zarzutu skarżąca nie przedstawia we wniosku o sprostowanie protokołu. Z kolei, odnosząc się do drugiej podstawy kasacyjnej, nie można podzielić i tych zarzutów. Zarzucając orzekającym w sprawie organom naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - przy czym zarzut kluczowy nie nadaje się do oceny, gdyż art. 89 k.p.a. składa się z dwóch przepisów zawierających odrębne regulacje, lecz nie wskazano, o który z nich chodzi - skarżąca nie dowiodła, aby przedstawione uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca bowiem działa w przekonaniu, że w sprawie było istotne wyjaśnienie, czy z ojcem swego dziecka prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, podczas gdy ta okoliczność - charakteryzująca rodzinę w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. - art. 6 pkt 14) - nie ma znaczenia w świetle ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 28, poz. 2255), która przez rodzinę rozumie po prostu rodziców (art. 3 pkt 16) bez względu na łączące ich więzi, stan zaś ich wzajemnych stosunków jest badany tylko dla ustalenia, czy utrzymują dziecko - gdyż zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy) - i czy wspólnie wychowują dziecko, czy też, które z nich jest osobą samotnie wychowującą dziecko (art. 3 pkt 13), lub też, pod którego z nich faktyczną opieką pozostaje dziecko (art. 10 ust. 1). W wyroku z dnia 23 września 2005 r. I OSK 150/05 (Lex nr 1921108) wyjaśniono już, że określając pojęcie rodziny oraz osoby samotnie wychowującej dziecko ustawodawca uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Nietrafna jest również trzecia podstawa kasacyjna, gdyż zarzut naruszenia prawa materialnego łączy z oddaleniem skargi wobec przyjęcia wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, w istocie więc sprowadza się do naruszenia przepisów postępowania, chociaż inaczej to formułuje. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.