II SA/Go 701/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.),, Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska, Protokolant Agnieszka Lasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...], w pozostałej części skargę oddala, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 15 zł zwrotu kosztów postępowania sądowego, IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego K.M. kwotę 292,80 zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Naczelnik Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 z późn.zm.) i § 11 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz.U. Nr 24, poz. 215 z późn.zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, cofnął K.P. uprawnienia do kierowania wg kat "B" do czasu wykazania się wymaganymi kwalifikacjami. W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia [...] lutego 2005 r. strona pobrała zaświadczenie nr [...] do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji w trybie art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym. W dniu [...] lutego 2005 r. do organu wpłynęły z Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego dokumenty po egzaminie sprawdzającym kwalifikacje, zgodnie z którymi w dniu [...] lutego 2005 r. K.P. uzyskał negatywny wynik egzaminu praktycznego wg kat. B prawa jazdy. Organ uznał, iż brak pozytywnego wyniku egzaminu sprawdzającego kwalifikacje uniemożliwia wydanie prawa jazdy po okresie zatrzymania, wobec powyższego wymagane jest cofnięcie uprawnień. K.P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że nie zgadza się z treścią zaświadczenia z dnia [...] marca 2005 r., z którego wynika, iż aby otrzymać prawo jazdy kat. B musi zdać zarówno egzamin teoretyczny jak i praktyczny. Zdaniem strony zdany egzamin teoretyczny uprawnia do zdawania egzaminu praktycznego przez okres sześciu miesięcy. Dlatego odwołujący się domagał się uzasadnienia wymagania od niego zdania ponownego egzaminu teoretycznego (wydanie zaświadczenia z dnia [...] marca 2005 r.) z podaniem treści przepisów prawnych, z których wynika, iż mimo zdanego egzaminu teoretycznego musi go zdawać ponownie przed upływem sześciu miesięcy. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając w trybie odwoławczym na podstawie art. 140 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ drugiej instancji zważył, iż zgodnie z przepisem art. 114 ust. 1 pkt 2b ustawy Prawo o ruchu drogowym, osoba ubiegająca się o zwrot prawa jazdy zobowiązana jest poddać się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, jeżeli była pozbawiona uprawnień do prowadzenia pojazdów przez okres powyżej jednego roku. Skarżący był pozbawiony prawa jazdy przez okres pięciu lat, dlatego przed zwrotem prawa jazdy musiał poddać się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. W dniu [...] lutego 2005 r. skarżący zdał z wynikiem pozytywnym i nie zdał egzaminu praktycznego. W ocenie organu skarżący nie posiadał więc uprawnień do kierowania pojazdami, których dotyczył egzamin, zatem zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 2 ustawy zaistniała podstawa do wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi. Odnosząc się do okoliczności podniesionych przez skarżącego organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z postanowieniami § 14 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów, warunkiem przystąpienia do egzaminu praktycznego jest uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu teoretycznego, przy czym od dnia uzyskania tego wyniku nie może upłynąć okres dłuższy niż sześć miesięcy. Organ uznał, iż wydane w dniu [...] marca 2005 r. zaświadczenie, do którego odniósł się skarżący, nie ma znaczenia w zakresie oceny zaskarżonej decyzji. Jednakże wskazał, że powinno ono uwzględniać okoliczność zdania przez skarżącego w dniu [...] lutego 2005 r. egzaminu teoretycznego z wynikiem pozytywnym oraz okoliczność, że od tej daty nie upłynęło jeszcze sześć miesięcy. Pismem z dnia [...] maja 2005 r. K.P. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o wydanie orzeczenia nakazowego wobec Naczelnika Wydziału Komunikacji, który mimo treści decyzji Kolegium ignoruje je i nie uwzględnia faktu zdawania egzaminu. Ponadto w piśmie z dnia [...] czerwca skarżący wniósł o ustalenie terminu do zdania egzaminu praktycznego od dnia wydania decyzji, gdyż zgodnie z zaświadczeniem upłynął on [...] lipca 2005 r. Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2006 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował żądanie skargi wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, uznanie zdanego egzaminu w lutym 2005 r. oraz przywrócenie sześciomiesięcznego terminu do zdania egzaminu praktycznego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W ocenie organu bowiem skarga nie wnosi jakichkolwiek nowych elementów do sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, poz. 1926) w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 187, poz. 1927) sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie województwa lubuskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005 roku – zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Mając powyższe na uwadze, na mocy cytowanych przepisów, Sąd ten z dniem 1 lipca 2005 r. stał się właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przystępując do rozpoznania skargi należało zważyć, że pismem z dnia [...] lipca 2005 r. K.P. cofnął skargę, jednakże pismem z dnia 31 sierpnia 2005 r. złożył oświadczenie, iż wycofuje swój wniosek o cofnięcie skargi, gdyż uprzednio został wprowadzony w błąd przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W tych okolicznościach należało nadać skardze dalszy bieg. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sprawując tę kontrolę w zakresie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględnia skargę, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ww. ustawy). Jednocześnie należy podkreślić, iż sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Z tej przyczyny należało oddalić skargę w części dotyczącej żądania uznania przez Sąd zdanego egzaminu w lutym 2005 r. oraz przywrócenia sześciomiesięcznego terminu do zdania egzaminu praktycznego. Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz może brać pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, jakie miały miejsce w postępowaniu administracyjnym. W zakresie tak określonej kognicji Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień organu administracji pierwszej instancji związanych z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innych naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwości tej nie usunął organ drugiej instancji, lecz z naruszeniem art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy wadliwą decyzję. Artykuł 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ustanawia jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego – zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Z zasady tej wynikają dla organu administracji publicznej obowiązki zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowanie stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Odpowiednio do tych obowiązków organów art. 10 § 1 stanowi podstawę do ustalenia skorelowanych z nimi praw procesowych strony tj. prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym oraz prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Należy podkreślić, że strona ma prawo uczestniczyć w całym toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego, a zatem od chwili jego wszczęcia do zakończenia wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie. Zapewnienie stronie realizacji jej prawa nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek. W ocenie Sądu niedopuszczalnym jest zatem świadome pozbawienie przez organ administracji publicznej strony postępowania jej podstawowych, gwarantowanych ustawowo praw podmiotowych (wyrażonych m.in. w art. 10 § 1 Kpa), przez wzgląd na potrzebę zapewnienia szybkości postępowania (art. 12 Kpa). Takie działanie organu administracji publicznej wydającego władcze jednostronne rozstrzygnięcia, koliduje z podstawowymi zasadami prawa i postępowania administracyjnego, wypływającymi z przepisów art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 § 1 Kpa oraz narusza zasadę praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Prezydent Miasta rozstrzygnął o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania wg kat. "B" - do czasu wykazania się wymaganymi kwalifikacjami. Należy podkreślić, że decyzja administracyjna rozstrzyga co do istoty sprawę administracyjną, jednakże poprzedzona musi być przeprowadzeniem postępowania administracyjnego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 61 § 1 Kpa postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym o wszczęciu postępowania z urzędu należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie (art. 61 § 4). Stanowi to bowiem jeden z aspektów realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Sąd zważył, że skarżący w dniu [...] lutego 2005 r. złożył (na urzędowym formularzu) wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy dział C pkt 1 b. Jednocześnie oświadczył (Dział G pkt 4 i 6), że nie ma zatrzymanego prawa jazdy oraz utracił prawo jazdy. Powyższy wniosek nie obejmował kwestii cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, iż organ powiadomił skarżącego przed wydaniem decyzji o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Ponadto z naruszeniem przepisu art. 10 Kpa, nie umożliwiono także skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Załatwienie sprawy administracyjnej w oparciu o określone w prawie materialnym kryteria przedmiotowe, z pominięciem gwarantowanych ustawowo praw podmiotowych strony, do której kierowane są jednostronne władcze rozstrzygnięcia (decyzje administracyjne), koliduje z podstawowymi zasadami prawa i postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i art. 10 § 1 Kpa. Jednocześnie naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która może stanowić podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony (art. 147 Kpa). W związku z powyższym należy stwierdzić, iż organ administracji publicznej pierwszej instancji z naruszeniem wskazanych zasad procedury administracyjnej, po pierwsze nie rozstrzygnął merytorycznie wniosku K.P. z dnia [...] lutego 2005 r., po wtóre zaś bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu orzekł o pozbawieniu go uprawnień do kierowania kategorii "B". Ponadto decyzja z dnia [...] marca 2005 r. nie zawiera także uzasadnienia prawnego z przytoczeniem przepisów prawa i ich wyjaśnieniem, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa. Uchybień tych nie dostrzegł organ odwoławczy, utrzymując w mocy wadliwą decyzję Prezydenta Miasta. Kolegium zobowiązane było ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę administracyjną w jej całokształcie, uwzględniając także konieczność zapewnienia stronie postępowania administracyjnego realizacji jej podstawowych praw w toku całego postępowania. W konsekwencji decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, iż w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, podczas badania legalności decyzji oraz postępowania administracyjnego prowadzącego do jej wydania, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd zobligowany jest uchylić zaskarżoną decyzję, bez względu na jej merytoryczną ocenę oraz ewentualną zasadność zarzutów skargi. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji publicznej pierwszej instancji winien prowadzić postępowanie zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami i zasadami ogólnymi procedury administracyjnej, dążąc przede wszystkim do zapewnienia stronie tego postępowania realizacji jej ustawowych praw. Organ winien rozpoznać wniosek strony skarżącej o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa materialnego. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz.U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, orzekł jak w sentencji. Na podstawie przepisu art. 152 ww. ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Jednocześnie na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 ww. ustawy, Sąd zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 307,80 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W powyższej kwocie Sąd, zgodnie z wnioskiem, uwzględnił 15 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu (240,00 zł + 22% VAT), na podstawie przepisu § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn.zm.). J. Brzezińska G. Staniszewska A. Juszczyk Wiśniewska