I SA/Gl 762/05

Dnia 15 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ Sędziowie: WSA Krzysztof Winiarski (spr.) Asesor WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek Protokolant: Halina Modliszewska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w upadłości w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, oddala skargę Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., działając jako wierzyciel, wystawił przeciwko "A" Spółka z o.o. tytuł wykonawczy obejmujący zaległy podatek od towarów i usług za miesiąc [...] 2004 r. w kwocie [...] zł. oraz odsetki za zwłokę, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wynosiły [...] zł. Przed doręczeniem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej spółce upomnienie w dniu [...] 2004 r. W dniu [...] 2004 r. organ egzekucyjny nadał tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności i skierował go do przymusowego ściągnięcia. Tytuł wykonawczy został doręczony przez poborcę skarbowego Dyrektorowi Handlowemu spółki w dniu [...] 2004 r. Dokonano jednocześnie czynności egzekucyjnych. Zobowiązana spółka skierowała na prowadzone postępowanie egzekucyjne zarzuty pismem z dnia [...] 2004 r., złożonym w urzędzie pocztowym w tym samym dniu. W zarzutach podniesiono, iż zgodnie z art. 140 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, z dniem ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne przeciwko upadłemu ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Podkreślono, że upadłość została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] 2004 r., a zatem zobowiązania upadłego z tytułu podatku VAT za miesiąc [...], a wymagalne w dniu [...] 2004 r., podlegają włączeniu do układu. Pomimo, iż zarzuty zostały wniesione po upływie siedmiodniowego terminu, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B., jako organ egzekucyjny rozpatrzył je merytorycznie i wydał w dniu [...]r. postanowienie nr [...], którym odmówił uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie to spółka wniosła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 140 i 172 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, naruszenie art. 19, 99 ust. 1 oraz art. 103 ustawy o podatku od towarów i usług, a nadto naruszenie art. 5 ustawy Ordynacja podatkowa, przez błędną wykładnię i w konsekwencji oparcie zaskarżonego postanowienia na uznaniu, iż wierzytelność z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc [...] powstała po ogłoszeniu upadłości skarżącego z możliwością zawarcia układu, a więc postępowanie egzekucyjne winno było ulec zawieszeniu z mocy prawa. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że organ egzekucyjny nie miał podstaw do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. Z tych też względów, wobec rozpatrzenia zarzutów w tych warunkach, organ wyższego stopnia rozpoznając zażalenie na postanowienie rozstrzygające o zarzutach, stosownie do art. 138 §1 pkt 2 K.p.a. miał obowiązek uchylić postanowienie i umorzyć postępowanie w tym zakresie. Podkreślono, że stanowisko takie znajduje oparcie w poglądzie wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r., sygn. akt SA/Wr 1464/93. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. spółka wniosła skargę, w której zażądała uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca spółka zarzuciła rozstrzygnięciu odwoławczemu błędne ustalenie, iż środki egzekucyjne zastosowane przez organ egzekucyjny (zajęcie wierzytelności skarżącego względem kontrahentów) nastąpiło w dniu [...] 2005 r., podczas gdy zdaniem strony miało to miejsce [...] 2005 r. W dalszej kolejności zarzucono naruszenie art. 134 K.p.a. w związku z art. 141 § 2 i art. 144 K.p.c. poprzez przyjęcie, ze skarżący wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy uznania zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego, po upływie 7-dniowego terminu od dnia doręczenia postanowienie. Podniesiony został również zarzut naruszenia art. 138 § 1 ust. 2 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie przez organ II instancji tych przepisów i bezzasadne umorzenie postępowania, a nadto art. 125 § 3 K.p.a. przez porządzenie przez organ II instancji uzasadnienia postanowienia nie spełniającego wymogów tego przepisu (brak uzasadnienia prawnego, nie przytoczenie właściwych przepisów, nie ustosunkowanie się przez organ II instancji do zarzutów zawartych w zażaleniu od postanowienia pierwszoinstancyjnego). Powielono również zarzuty podnoszone w zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego. Zarzucono zatem naruszenie art. 140 i 272 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, a także art. 19, 21, 99 ust. 1 i art. 103 ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 5 Ordynacji podatkowej przez błędną wykładnię i oparcie zaskarżonego postanowienia na uznaniu, iż wierzytelność z tytułu podatku VAT za miesiąc [...][...] r. powstała po ogłoszeniu upadłości skarżącego, z możliwością zawarcia układu, tj. po dniu [...] 2004 r., a w konsekwencji przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne nie ulega zawieszeniu z mocy prawa. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że jakkolwiek tytuł wykonawczy został jej doręczony w dniu [...] 2004 r., to samo zajęcie wierzytelności nastąpiło w dniu [...] 2004 r. Zdaniem strony skarżącej 7-dniowy termin do wniesienia zarzutów rozpoczął swój bieg w dniu następnym, od dnia dokonania wierzytelności, tj. w dniu [...] 2004 r., a zatem wniesienie zarzutów w dniu [...] 2004 r. nastąpiło z zachowaniem terminu ustawowego. Strona skonstatowała, iż w tej sytuacji zarzuty skarżącej na zajęcie wierzytelności winny być merytorycznie rozpatrzone przez Dyrektora Izby Skarbowej. W konsekwencji organ drugiej instancji winien był ustosunkować się do zarzutów skarżącej co do naruszenia art. 140 i 272 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, art. 19, 99 ust. 1 i 103 ustawy o podatku od towarów i usług oraz art. 5 ustawy Ordynacja podatkowa. W dalszej kolejności uzasadnienia skargi strona szczegółowo zajęła się wykazywaniem, iż w dacie ogłoszenia upadłości spółki z możliwością układu, tj. 5 listopada 2004 r., istniała już wierzytelność z tytułu podatku VAT za miesiąc [...] 2004 r. (mimo, iż obowiązek zapłaty tego podatku upływał z dniem [...] 2004 r.) i w związku z tym należało zastosować ww. przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze i zawiesić postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W szczególności organ nadzoru zwrócił uwagę, iż chybiony jest zarzut naruszenia art. 134 w związku z art. 141 § 2 i art. 144 k.p.a. w związku z tym, że organ nadzoru w zaskarżonym postanowieniu stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zarzutów, a nie zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego, co zostało wyeksponowane w skardze. Wskazano również, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów sprawiło, iż organ nie mógł dokonać ich merytorycznego rozpatrzenia i – stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 144 tejże ustawy – miał obowiązek umorzyć postępowanie w tej sprawie. Z tych też względów za niezasadny uznano także zarzut naruszenia art. 125 § 3 K.p.a. przez brak uzasadnienia prawnego zaskarżonego postanowienia, z uwagi na nie ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w zażaleniu od postanowienia organu egzekucyjnego. Pismem procesowym z dnia [...] 2006 r. zarządca skarżącej spółki – W. M., powiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Glikwicach, iż postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. [...]) Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział [...], działając na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego, uchylił zarząd własny upadłej spółki, odwołał dotychczasowego nadzorcę sądowego w osobie W. M. i ustanowił tę samą osobę zarządcą (do pisma dołączono kopię ww. postanowienia). Jednocześnie zarządca zgłosił swój udział w postępowaniu sądowo-administracyjnym, podtrzymując wnioski i twierdzenia złożone dotychczas przez skarżącego. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w G. podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu nadzoru. Na rozprawę nie stawił się zarządca, zawiadomiony o terminie prawidłowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie można uwzględnić, albowiem zaskarżone nią postanowienie nie narusza prawa. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia problemu, czy Dyrektor Izby Skarbowej, miał podstawy przyjęcia, iż zarzuty strony w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały wniesione z uchybieniem terminu, a w konsekwencji czy zasadnie uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie rozpatrzenia tychże zarzutów oraz umorzył postępowanie w sprawie, bez merytorycznego odniesienia się do treści zarzutów Podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Wybór stosowanych środków egzekucyjnych musi uwzględniać ten cel. Zobowiązany ma prawo bronić swych interesów składając zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Generalnie podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.). Składa się je wówczas, gdy naruszono istotne zasady postępowania egzekucyjnego, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż tytuł wykonawczy doręczony został stronie w dniu [...] 2004 r. Stosownie do art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej strona jest uprawniona do wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni. Pouczenie w powyższej kwestii zawiera doręczony stronie tytuł wykonawczy. Sposób redakcji art. 27 § 1 ustawy egzekucyjnej (przepis ten dotyczy elementów, które winny został zawarte w tytule wykonawczym) wskazuje poza wszelkimi wątpliwościami, iż 7-dniowy termin do wniesienia zarzutów należy liczyć od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Z powyższej regulacji żadną miarą nie wynika, by termin ten należało liczyć od dnia zastosowania środka egzekucyjnego, np. zajęcia wierzytelności. Skoro tak, to termin do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego upłynął w rozpatrywanym przypadku bezskutecznie w dniu [...] 2004 r., a spółka skierowała zarzuty dopiero w dniu [...] 2004 r. Godzi się podkreślić, iż składając z opóźnieniem zarzuty, strona nie złożyła jednocześnie (ani później) wniosku o przywrócenie terminu do ich wniesienia. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się przepisy ww. ustawy egzekucyjnej oraz odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Pojęcie "odpowiednie stosowanie" przepisów prawa nie ma jednolitego charakteru. Oznacza bowiem różne możliwości stosowania przepisów, do których odsyła określona norma prawna (por. J. Nowacki: Odpowiednie stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, z. 3, s. 370 i n.): a) stosowanie pełne (odpowiednie przepisy prawa, bez żadnych zmian w ich dyspozycji są stosowane do drugiego zakresu stosowania – przepisy nie są w tej sytuacji modyfikowane), b) stosowanie ze zmianami, c) niestosowanie w ogóle (tzn. przepisy nie mogą być stosowane, głównie ze względu na ich bezprzedmiotowość lub całkowitą sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla unormowania stosunków, dla których miałyby one być stosowane odpowiednio). Użycie przez ustawodawcę w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym określenia: "w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego", oznacza konieczność uwzględnienia tej ostatniej ustawy, z modyfikacjami pozwalającymi uniknąć sprzeczności pomiędzy regulacjami obu wymienionych aktów prawnych, jak też uwzględniającymi czynności procesowe, których K.p.a. nie przewiduje (np. zarzuty regulowane ustawą egzekucyjną). Stosownie do art. 57 § 1 K.p.a. jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. W art. 57 § 5 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w rozpatrywanym okresie) stwierdzono natomiast, że termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem nadano pismo w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo złożono w polskim urzędzie konsularnym. Jak zaznaczono wyżej nie ma wątpliwości, iż termin został uchybiony. Określony art. 27 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej termin do wniesienia zarzutów, jako termin do dokonania określonej czynności procesowej, należy zaliczyć do kategorii terminów procesowych. Uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 288). Skoro zatem nastąpiło uchybienie takiemu terminowi i nie został on przywrócony, dokonana czynność procesowa jest bezskuteczna. W konsekwencji zarzuty strony nie mogły być rozpatrzone przez organ egzekucyjny. Słusznie zatem zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, iż organ egzekucyjny w tym stanie faktycznym nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów. Egzekucyjny organ odwoławczy jest uprawniony do ponownego rozpatrzenia sprawy zarówno pod względem faktycznym i prawnym. W tych warunkach, wobec braku możliwości prowadzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów strony, Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia tychże zarzutów, ponieważ zostały one wniesione z uchybieniem terminu, a co za tym idzie nie wywołały skutków prawnych. Skoro organ administracyjny nie mógł dokonać merytorycznego rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie uwzględnienie w zaskarżonym postanowieniu zarzutów podniesionych przez stronę w zażaleniu od postanowienia pierwszoinstancyjnego, nie stanowi naruszenia prawa. Zasadnie również Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podniósł, iż w zaskarżonym postanowieniu nie stwierdzono uchybienia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia pierwszoinstancyjnego, a uchybienie terminu do wniesienia zarzutów. Sąd stwierdził również, iż nie zachodzą przesłanki zawieszenia postępowania sądowo-administracyjnego, o których mowa w art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] 2004 r. została ogłoszona upadłość skarżącej spółki z możliwością zawarcia układu, przy jednoczesnym pozostawieniu zarządu własnego upadłego (art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz. U. nr 60, poz. 535 ze zm.). Postanowieniem z dnia [...]r. (sygn. [...]) Sąd Rejonowy w K. Wydział [...], działając na mocy art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego uchylił zarząd własny upadłego i ustanowił zarządcę w osobie W. M. (do tej pory był on nadzorcą sądowym). Zarządca ten, pismem z dnia [...] 2006 r., zgłosił swój udział w postępowaniu, podtrzymując "wszelkie wnioski i twierdzenie złożone dotychczas przez skarżącego". Zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 124 § 1 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Zawieszenie postępowania polega na wstrzymaniu czynności procesowych bez przerwania samej sprawy, która jest jego przedmiotem. Powodem zawieszenia postępowania są zdarzenia, których wystąpienie sprawia, że kontynuowanie postępowania nie jest w danym momencie możliwe. Zawieszenie postępowania sądowo-administracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiąże się z utratą przez upadłego legitymacji procesowej w sprawach dotyczących masy upadłości, a celem wstrzymania czynności procesowych jest umożliwienie wstąpienia do postępowania osobie zastępującej upadłego (syndykowi lub zarządcy). W tych warunkach, w wypadku uchylenia zarządu własnego upadłego i ustanowienia zarządcy, powody zawieszenia postępowania sądowo-administracyjnego ustaną wtedy, gdy zarządca zgłosi swój udział w postępowaniu. Powyższy pogląd potwierdza również doktryna ("Postępowanie nie może być zawieszone dłużej niż do czasu zgłoszenia w nim udziału syndyka" - por. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 398-399. Teza ta dotyczy wprawdzie przystąpienia do postępowania syndyka, co ma miejsce w wypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, ale w pełni odnosi się również do upadłości z możliwością zawarcia układu, gdzie nie występuje instytucja syndyka, ale zarządcy). Kontrola sądowa - zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sprawowana jest na podstawie kryterium legalności, co oznacza, że Sąd bada, czy zaskarżone rozstrzygnięcie narusza konkretny przepis prawa. Stosownie do treści art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga na działanie organu podlega uwzględnieniu, jeżeli w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub też naruszenie dające podstawę do wznowienia postępowania bądź też istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Nie każde więc naruszenie prawa stanowi podstawę uchylenia decyzji organu, ale tylko takie w przypadku prawa materialnego i procesowego - na które powołuje się Skarżący - które jest naruszeniem na tyle istotnym, że mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w przypadku naruszenia norm prawa procesowego – istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, albowiem wbrew podniesionym w skardze zarzutom zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W tej sytuacji skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).