II SA/Kr 2240/02

Sygn. akt IISA/Kr 2240/ 02 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Aldona Gąsecka - Duda Sędziowie WSA : Małgorzata Brachel- Ziaja / spr. / Mariusz Kotulski Protokolant : Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2006 r. sprawy ze skarg A. S., A. S., R. S., J. N., I. W., J. N., Z. T. oraz K. W., D. W. i E. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz każdego ze skarżących – A. S., A. S., R. S., J. N., I. W., J. N., Z. T. oraz K. W., D. W. i E. W. kwoty po [...] /[...] / złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [...] 2002 r., znak: [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami/Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r.-tekst jednolity/oraz art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. N., A. S., A. S. i R. S. od decyzji Prezydenta Miasta [...] - miasta na prawach powiatu z dnia [...] 2002 r., znak: Nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu działki nr A o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...] jedn. ewid. [...] m. [...], obj. Kw [...] w granicach parceli 1. kat [...] b. gm. kat. [...] na rzecz: J. N., I. W., J. N., K. W., E. W., A. S., A. S., R. S. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje: parcela katastralna 1. kat [...] o pow. [...] ha położona w [...] b.gm.kat. [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 28 kwietnia 1951 r, Nr [...], na cele budowy miasta [...]. Poprzednimi właścicielami wywłaszczonej parceli nr [...] byli M. K. oraz J. K. po połowie. Odwołując się wykazanymi spadkobiercami poprzednich właścicieli, a ich prawo do spadku zostało stwierdzone sądownie. Wnioskowana do zwrotu parcela gruntowa 1. kat. [...] odpowiada w aktualnej ewidencji gruntów działce nr A obr. [...] jedn. ewid. [...], m. [...] a obecnym ich właścicielem jest Gmina [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego w tym również rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] 2000 r. organ I instancji ustalił sposób zagospodarowania za wnioskowanej do zwrotu działki ewidencyjnych nr A obr. obr. [...] jedn ewid [...] m [...], odpowiadającym wywłaszczonej parceli l kat. [...], b gm kat. [...] nr A w części stanowi fragment bocznego boiska sportowego [...] Klubu Sportowego "[...]", zaś w części porośnięta jest nie koszoną trawą chwastami i drzewami samosiejkami a natomiast od ul. [...] i parkingu jest ogrodzona siatką metalową. Uzasadniając odmowę zwrotu przedmiotowych działek organ pierwszej instancji podniósł, iż z powodu ogólnie określonego celu wywłaszczenia, jakim jest " budowa miasta [...]", a także z powodu nie odnalezienia dokumentacji pozwalającej na dokładniejsze sprecyzowanie tego celu, należy wnioskować, iż celem wywłaszczenia była kompleksowa realizacja inwestycji zarówno podstawowych jak i towarzyszących. Zdaniem organu pierwszej instancji, w celu tym mieszczą się zarówno budynki mieszkalne oraz wszystko to, co związane jest z pobytem i przemieszczaniem się ludzi, a więc np. chodniki, ulice, parkingi, zieleńce, skwery, jak również i boiska sportowe. Mając zaś na uwadze wskazany stan faktyczny i obowiązujący stan prawny należało przyjąć, iż brak jest podstaw do zwrotu przedmiotowych działek, albowiem zostały na nich wykonane prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Decyzja organu I instancji jest trafna gdyż zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne; po pierwsze nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie; aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. .Przy rozstrzyganiu sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych należy mieć na uwadze specyficzne w stosunku do późniejszych unormowań, zasady wywłaszczania nieruchomości, w przypadku których nie jest możliwe ścisłe stosowanie powołanych wyżej przepisów. Szczególnie nie można tutaj mówić o utracie ważności decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji albo decyzji o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, ponieważ przepisy dekretu nie wymagały dla przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego i jego rozstrzygnięcia wymienionych dokumentów, ani też ich odpowiedników. Unormowania dekretu nie przewidywały również szczegółowego określenia celu wywłaszczenia, lecz nakazywały jedynie określać go w sposób ogólny jak np. "budowa Miasta [...]". Nigdzie w obowiązujących wówczas przepisach nie został skatalogowany rodzaj inwestycji, które się mieszczą w tak ogólnie zakreślonym celu, co pozwala na twierdzenie, że realizacja tych inwestycji była równoznaczna z zamierzeniami ich wykonawców. Zatem wywłaszczenie na cel budowy Miasta [...] zdaniem organu odwoławczego należy rozumieć w sposób ogólny i dlatego można przyjąć, że obejmuje on wszelkie inwestycje, zrealizowane dla zaspokojenia potrzeb ogółu społeczeństwa, zwłaszcza, które mieszczą się w pojęciu infrastruktury osiedli mieszkaniowych, a tym bardziej budownictwa miejskiego. Służą one bowiem zaspokajaniu potrzeb mieszkańców osiedli. Organ I instancji słusznie więc przyjął, iż z powodu ogólnie określonego celu wywłaszczenia oraz braku dokumentacji, która winna być dołączona do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać, uwzględniając sposób korzystania z wywłaszczonej nieruchomości Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego w myśl którego, "Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać, uwzględniając sposób korzystania z wywłaszczonej nieruchomości" (wyrok SN z dnia 07.02.1995 r. sygn. akt III ARN 82/94, OSNAP 1995/15/183). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez organ I instancji wynika, iż na działce nr B zlokalizowane jest od [...] lat boisko treningowe do piłki nożnej z którego korzystają członkowie klubu, dzieci okolicznych szkół nr nr: [...],[...],[...], domów dziecka, a także dzieci z organizacji osób niepełnosprawnych "[...]" Ustalenia poczynione w niniejszej sprawie przez Prezydenta Miasta [...], m.in w wyniku oględzin nieruchomości wykazały, iż teren ten jest ogrodzony i wykorzystywany sportowo oraz rekreacyjne Boisko treningowe zostało więc wykonane i było wykorzystywane także w przeszłości przez [...] Klub Sportowy "[...]". Taki sposób zagospodarowania wyżej wymienionej działki po dacie wywłaszczenia, wobec braku innych dowodów, mieści się w zakresie celu ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej jako budowa Miasta [...]. Osiedle mieszkaniowe i jego infrastruktura bez wątpienia służy zaspokojeniu potrzeb ogółu społeczeństwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w skład osiedla mieszkaniowego wchodzi bowiem- nie- tylko budownictwo mieszkaniowe, lecz również cała infrastruktura mająca na celu zaspokojenie potrzeb mieszkańców osiedla, a za taką należy uznać teren zielony wraz z urządzeniami służącymi odpoczynkowi i zabawom dziecięcym jak np: boisko do gry w piłkę nożną, huśtawki, plac zabaw /wyrok z dnia 16.06.1994 r. sygn. akt. IV S. Al 16/93, ONSA 1993/2/50 /. Powołany w odwołaniu stan boiska i zagospodarowania terenu wokół niego nie ma większego znaczenia w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, ponieważ ważny jest w tym przypadku rodzaj zagospodarowania, a nie jego jakość, o którą winien zadbać administrator terenu czyli [...]KS "[...]". Wokół boiska sportowego winien ponadto znajdować się teren stanowiący jego otoczenie, związany z funkcją jaką pełni. Co się zaś tyczy pozostałych zarzutów skarżącego, to nie zasługuję na uwzględnienie gdyż zrealizowanie na wywłaszczonej nieruchomości celu wywłaszczenia, którym jest budowa boiska treningowego do gry w piłkę nożną nie wymaga wybudowania na nim żadnych obiektów o charakterze stałym oraz dokonywania nakładów które miałyby wpłynąć na wzrost wartości tej nieruchomości. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, a to. A. S., A. S., K. W., E. W., J. N., I. W., J. N. i Z. T. wnieśli o uchylenie w całości decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając; - obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. w zaskarżonej decyzji - naruszenie przepisów postępowania art, art. 7, 75, 77, 107 par 3 k.p.a. i art. 136 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy Skarżący podnieśli, że organ odwoławczy opierając się na błędnych ustaleniach organu I instancji nie .ustosunkował się do ich argumentów podniesionych w odwołaniu . Nie uwzględnił faktów i nowych okoliczności, które wystąpiły po oględzinach przeprowadzonych przez organ I instancji, Działki sąsiednie bowiem, Które również zostały wywłaszczone tym samym aktem i również użytkowane przez [...]KS "[...]", jako boisko zostały już zwrócone poprzednim właścicielom, bądź ich spadkobiercom. W szczególności zostały już zwrócone prawomocnymi decyzjami poprzednim właścicielom działki oznaczone; nr C o pow. [...] ha, nr D o pow [...] ha, nr. E o pow [...] ha obr. [...], oraz nr F obr [...]. Decyzję o zwrocie były już prawomocne w dacie orzekania przez organ I instancji , czego organ orzekający nie uwzględnił w decyzji Faktycznie więc teren boiska jest obecnie terenem prywatnym, należącym do osób fizycznych. Również organy orzekające nie uwzględniły faktu, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 03.2001 r. /sygn. akt IV S.A. 2565 i 2555/6S/ oddalił skargę [...]KS "[...]" o ustanowienie użytkowania wieczystego min na terenie przedmiotowej działki , co potwierdza okoliczność, że klub [...]KS "[...]" użytkuje samowolnie wywłaszczony teren bez tytułu prawnego Zatem nie było podstaw faktycznych i prawnych do odmiennego potraktowania w tym samym stanie faktycznym i prawnym dziełek skarżących i do odmowy ich zwrotu, skoro zwrócono już innym właścicielom wywłaszczone im działki stanowiące część "boiska [...]" Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 par l ust z dnia 30. 08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l. 01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Przeto właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie . Skarga jest zasadna. Zarzutom skarżących nie można odmówić słuszności. Nie zostały bowiem wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego i ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Kierunek postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wytyczony w ustawie o gospodarce nieruchomościami, której przepisy nie były w toku postępowania przestrzegane. Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami /jedn. tekst: Dz. U. z dnia 7. 06 2000 r. Nr 46, poz. 543/ - roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą kiedy stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma przy tym ograniczeń czasowych dla roszczenia b. właściciela lub jego spadkobiercy przysługującego muz mocy tego przepisu. W świetle powyższego koniecznym będzie najpierw prawidłowe ustalenie celu wywłaszczenia Organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nie może poprzestać tylko na stwierdzeniu, że cel wywłaszczenia nie został w orzeczeniu o wywłaszczeniu skonkretyzowany, a oceny realizacji dokonanego przedsięwzięcia inwestycyjnego dokonywać w oparciu o kryterium "potrzeb ogólnospołecznych", które utożsamia z celem wywłaszczenia. Organ ma obowiązek najpierw, jako punkt wyjścia ustalić konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości Dopiero wówczas bowiem będzie możliwa ocena czy został on zrealizowany, czy nieruchomość stała się dlań zbędna Następnie konfrontując ów właściwy cel wywłaszczenia , że stanem rzeczywistym nieruchomości, i ze stanem prawnym (art. 137 ust 1 pkt 12 u.g.n.) będzie można dokonać rzetelnej oceny czy nieruchomość stała się dlań zbędna. Cel wywłaszczenia należy przy tym interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. l u. g. n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zaś przy ocenie zbędności należy się kierować jej normatywną (ustawową) definicją zawartą w treści przepisu art. 137 ust. l u. g. n., który w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji stanowił, że nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacja tego celu albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel nie został zrealizowany. Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że wywłaszczenie m. in przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w kwietniu 1951 r. na podstawie dekretu z dnia 29.04. 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na cele "budowy miasta [...]". Cel wywłaszczenia został określony w decyzji o wywłaszczeniu w sposób ogólnikowy, a w toku postępowania ustalono, że nie zachowała się żadna dokumentacja , która by pozwoliła ustalić, na jakie konkretne cele w ramach ogólnego przedsięwzięcia p.n. "budowa miasta [...]" miała być przeznaczona wywłaszczona nieruchomość. Ponadto bezspornym jest, że; Wywłaszczona parcele gruntowa [...]. kat. [...] gm. kat [...] , o zwrot której wystąpili wnioskiem z dnia [...]2000 r. r. spadkobiercy poprzedniego właściciela, odpowiada obecnie działkom ewiden. Nr A obr. [...] jedn. ewiden. [...] m. [...]. Wywłaszczona działka wedle ustaleń organów orzekających stanowi fragment boiska treningowego dla [...] Klubu Sportowego ([...]KS) "[...]", które służy piłkarzom tego klubu, Boisko to zostało urządzone na terenie wywłaszczonych tym samym orzeczeniem, również innych nieruchomości, z których działki . ozn. numerami; C, D, E, G, H zostały na mocy prawomocnych decyzji administracyjnych zwrócone poprzednim właścicielom i stanowią obecnie tereny prywatne . Z powyższego wynika, ż e dotychczas nie dookreślono celu wywłaszczenia i nie ustalono na jakiej podstawie [...] Klub Sportowy "[...]" zagospodarował m.in. przedmiotową działkę, jako boisko sportowe. Z akt sprawy, a w szczególności z treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 12. 03. 2001 r,, /sygn. akt IV SA2565 i 2S66/98/ wynika, iż [...]KS "[...]" nie jest ani właścicielem, ani użytkownikiem wieczystym przedmiotowej działki. Działka ta stanowi własność Gminy [...][...] Klub Sportowy "[...]" włada tym terenem nie mając do niego żadnego tytułu prawnego Ponadto Klub ten nie legitymuje się także żadnym pozwoleniem wydanym przez właściwe organy na użytkowania terenu i na urządzenie boiska, zaś z pism znajdujących się w aktach sprawy wynika wprost, iż [...] Klub Sportowy "sam zaadaptował teren pod swoją działalność" Mając na względzie powyższe i odnosząc się do przedstawionego poglądu, zawartego w uzasadnieniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 16.06.1994 r. /sygn akt SA 1116/93 ONSA 1993/2/50/, na który to powołuje się organ odwoławczy, - wywodząc, iż w zakresie ustalonego celu w przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej, "budowa Miasta [...]", podobnie jak przy budowie osiedla mieszkaniowego mieści się jego infrastruktura służąca zaspokojeniu potrzeb ogółu mieszkańców, gdyż w skład osiedla wchodzi nie tylko budownictwo mieszkaniowe lecz również teren zielony wraz z urządzeniami służącymi odpoczynkowi i zabawom dziecięcym jak np. boisko do gry w piłkę nożną, huśtawki place zabaw itp. - trzeba zauważyć, że : 1/ Wywłaszczenie gruntów - także na podstawie dekretu z dnia 29.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - na określony cel nie oznaczało, że każdy, dowolny podmiot ten cel mógł realizować na wywłaszczonym gruncie Jest oczywistym, że określenie celu wywłaszczenia o tak wielkim stopniu ogólności, jak "budowa miasta [...]", powoduje, że można mu przypisać rozliczne inwestycje mieszące się w tak nazwanym przedsięwzięciu, których nie ma potrzeby nawet przykładowo wymieniać, a w tym rzecz jasna mieści się i boisko (a) sportowe i cała infrastruktura towarzysząca budowie miasta. Jednakże wszystkie te inwestycje musiały być realizowane na podstawie odpowiednich założeń urbanistycznych i planów szczegółowych, decyzji o ustaleniu lokalizacji poszczególnych inwestycji, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, określającego urbanistyczno-architektoniczne zagospodarowanie terenu inwestycji, w końcu decyzji o pozwoleniu na budowę uprawnionym podmiotom. 2/ Wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawa polegającą na odjęciu przymusowym właścicielowi prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli jest ona niezbędna dla określonych celów publicznych, których inaczej nie można zrealizować. Dlatego też "...instytucja wywłaszczenia nie może być wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych ,które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości..." /por.T.Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP"Lexis Nexis" str. 171 / Dookreślenie celu wywłaszczenia może nastąpić także na podstawie dokumentacji z rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, które poprzedziły orzeczenie o wywłaszczeniu. W aktach brak takich dokumentów i brak dowodów na kwerendę w Archiwach dla dotarcia do materiałów źródłowych, które w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mają podstawowe znaczenie. 3/ Ocena , czy "zaadaptowanie" wywłaszczonego gruntu na boisko [...] KS "[...]" może być uznane za zgodną z prawem realizację celu wywłaszczenia przez uprawniony podmiot, będzie wymagała uwzględnienia powyższych uwag ale i też uwzględnienia nowych okoliczności faktycznych, do których organy orzekające nie odniosły się w ogóle Nie uwzględniły faktów prawnych mających doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, mianowicie dokonanego już zwrotu wywłaszczonych tym samym orzeczeniem PWRN w Krakowie, z kwietnia 1951 r. Nr [...]- nieruchomości na rzecz ich poprzednich właścicieli /działki oznaczone nr nr, C, D, E Zwrócone działki położone obok siebie stanowią zwarty teren, równy prawie połowie dawnej powierzchni boiska [...] KSu "[...]" Organ odmawiając zwrotu działki A nie uzasadnił dlaczego w stosunku do niej przyjął inną ocenę prawną, niż do zwróconych już działek W tej sytuacji, skoro w toku postępowania administracyjnego nie został w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy, to nie można było dokonać prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia lub nie istnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a tym samym nie można było dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, wobec naruszenia przez organy orzekające w sprawie; przepisów prawa materialnego art. 136 ust. 3 w związku żart. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisów postępowania, a to; art. 7, 8, 75, 77, 80 k. p. a - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą j ą decyzje organu I instancji. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia, w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Mając na uwadze powyższe Sąd uwzględniając skargę orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a