II SA/Bd 248/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki (spr.) Asesor WSA Anna Klotz Protokolant Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Dariusza G. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...] 2006 roku, nr [...] w przedmiocie zdolności do służby wojskowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia, 2. zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Dariusz G. jako żołnierz zawodowy został skierowany do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. przez Dowódcę Jednostki Wojskowej Nr [...] w C. w celu ustalenia aktualnej zdolności żołnierza do pełnienia dalszej zawodowej służby wojskowej. Po przeprowadzeniu badań lekarsko-specjalistycznych, TWKL orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2005 r. na podstawie ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1270), Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. 133, poz. 1422) oraz ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 210, poz. 2036), Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 151, poz. 1595) uznała Dariusza G. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z kategorią zdrowia "N" oraz za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju z kategorią zdrowia "D". Organ I instancji zaliczył także skarżącego do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia od [...] 2005 r. Komisja ta stwierdziła ponadto, że zaistniałe schorzenia nie mają związku przyczynowego ze służbą wojskową. W odwołaniu od tego orzeczenia Dariusz G. domagał się uznania istnienia związku jednego ze schorzeń ze służbą wojskową i z uznaniem go za zdolnego do pracy. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B., po rozpoznaniu odwołania, wydała w dniu [...] 2006 r. orzeczenie nr [...]. RWKL uznała Dariusza G. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z kategorią zdrowia "N", orzekła także o III grupie inwalidztwa od [...] 2005 r., a także uznała skarżącego zdolnego do pracy. Komisja określiła, iż schorzeniami powodującymi niezdolność do zawodowej służby wojskowej są zgodnie z § 65 p. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybie postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.): padaczka z napadami uogólnionymi i objawami maksymalnymi oraz zgodnie z § 77 p. 4 wskazanego rozporządzenia, przebyte złamanie guzka większego i szyjki kości ramieniowej lewej ze zwichnięciem lewego stawu barkowego oraz guzka większego kości ramieniowej prawej ze zwichnięciem prawego stawu barkowego znacznie upośledzające sprawność ruchową. Określiła także schorzenia współistniejące takie jak: reakcje nerwicowe - § 66 p. 2, astma oskrzelowa sporadyczna - § 35 p. 6, zespół bólowy szyjny na podłożu niestabilności C4/C7 oraz zespół bólowy lędźwiowo-krzyżowy w przebiegu niewielkiej retrospondylolistezy L5/S 1 - § 62 p. 1, § 34 p. 2, wypadanie przedniego płatka mitralnego przedsionka ze śladową falą zwrotną - § 38 p. 14, krótkowzroczność obu oczu - § 13 p. 1, nieznaczne upośledzenie rozróżnienia barw - § 14 p. 5, braki w uzębieniu - § 24 p. 2. Orzeczeniem tym RWKL uchyliła orzeczenie Nr [...] z [...] 2005 r. TWKL w S. Komisja uzasadniając swoje stanowisko wskazała, iż schorzenia wymienione w pkt 1 i 2 rozporządzenia czynią badanego trwale niezdolnym do zawodowej służby wojskowej, nie ograniczają jednak zdolności do wykonywania pracy zarobkowej i nie pozostają w związku przyczynowym ze służbą wojskową, w związku z powyższym kwalifikują skarżącego do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Dariusz G. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 32 ust. 2 rozporządzenia MON poprzez nie przeprowadzenie ponownych badań lekarskich skarżącego pomimo tego, iż w odwołaniu podniósł on, że pomiędzy badaniem wykonanym przez TWKL a wniesieniem odwołania, przebył 2 lekkie ataki padaczki, art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nie umożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do opinii Adiunkta Kliniki Neurologii 10 WSzK w B., art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez nie zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i całościowy, a w szczególności poprzez nie zasięgnięcie przez organ II instancji opinii lekarza psychiatrii. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi powołując się na tożsame argumenty jak w zaskarżonym orzeczeniu. Organ wskazał, iż bezzasadne są twierdzenia i zarzuty skarżącego zawarte w skardze. W szczególności, że wojskowe komisje lekarskie nienależycie przeprowadziły badania lekarskie lub dokonały nieprawidłowych ustaleń, co do jego stanu zdrowia oraz stopnia zdolności do służby wojskowej albo związku schorzeń i inwalidztwa ze służbą wojskową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu, art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę, co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę na decyzję administracyjną nie jest związany granicami skargi, a jedynie zakresem rozstrzygnięcia objętego decyzją. W tej sytuacji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, czyli jej zgodności z prawem, władny jest uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnosiła w skardze strona. Taka sytuacja występuje w sprawie niniejszej. Skarga jest zasadna, jednakże podstawę rozstrzygnięcia stanowią okoliczności, które Sąd winien wziąć pod uwagę z urzędu. Rejonowe i okręgowe wojskowe komisje lekarskie, powołane na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1992 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 57, poz. 278 z późno zm.) do określania zdolności poborowych do służby wojskowej, są w rozumieniu tych przepisów oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego organami administracji państwowej, a orzeczenia tych komisji o uznaniu poborowego za zdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności - są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 § 1 pkt 1 kpa. Nie może, więc budzić wątpliwości, że w zakresie nieunormowanym przepisami szczególnymi do postępowania w sprawach tego rodzaju mają zastosowanie określone w kpa. ogólne zasady postępowania administracyjnego. Ponieważ wskazana ustawa o powszechnym obowiązku obrony ani wydane na Jej podstawie rozporządzenie wykonawcze nie precyzują, jakie elementy winna zawierać decyzja wojskowej komisji lekarskiej, należy w tym zakresie stosować przepis art. 107 § 1 kp.a., zgodnie z którym do podstawowych elementów każdej decyzji należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji publicznej wydającego akt, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Oznaczenie organu pozwala na ocenę, czy zachowane zostały przepisy regulujące właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną. Data wydania decyzji wskazuje na nader istotny element w sprawowaniu orzecznictwa, bo pozwala ustalić, w jakim stanie prawnym i faktycznym zapadło rozstrzygnięcie w sprawie. Oznaczenie strony lub stron natomiast wskazuje na podmioty praw lub obowiązków, a więc te, które z decyzji nabyły prawa lub, dla których ona ich nie tworzy. Rozstrzygnięcie decyzji, stanowi zaś o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu, co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie, co do jej istoty. Rozstrzygnięcie musi być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji dobrowolne lub z zastosowaniem środków egzekucji administracyjnej. Pouczenie o środkach zaskarżenia decyzji spełnia dwojaką rolę, albowiem określa charakter decyzji - czy jest ona nieostateczna, czy też jest ostateczna i w jakim trybie można dokonać jej weryfikacji, a ponadto zawiera informacje dotyczące trybu zaskarżenia w toku instancji administracyjnych, wniesienia skargi do sądu administracyjnego lub też przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym. Zgodnie z powyższym organy administracji wydając rozstrzygnięcia winny w pierwszej kolejności zgodnie z art. 107 § 1 kpa rozstrzygnąć o istocie sprawy, czyli w jakim zakresie utrzymują w mocy bądź uchylają zaskarżone orzeczenie, a dopiero później orzekać merytorycznie. W kontekście postanowień tego przepisu należy rozpatrywać również decyzje podejmowane w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 138 kpa. Ich katalog ma, bowiem charakter zamknięty i nie może być w sposób dowolny modyfikowany przez organy administracji. W przedmiotowej sprawie wydaje się, że w postępowaniu odwoławczym podjęta została decyzja reformatoryjna. W myśl art. 138 § 1 pkt 1 kp.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Należy zauważyć, że przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że nie jest on uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż w nim wymienione. Rozwiązanie to ma charakter celowy aby bowiem móc orzec w sposób odmienny od organu I instancji organ odwoławczy musi najpierw wyeliminować z obrotu prawnego kwestionowane orzeczenie, a dopiero później rozstrzygać w sprawie. W przeciwnym razie z punktu widzenia procesowego mogłoby dojść do sytuacji, w której dwie różne decyzje rozstrzygałyby o tym samym przedmiocie postępowania. Właśnie taki przypadek ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy w ostatnim punkcie orzeczenia stwierdził, że uchyla orzeczenie nr [...] z dn. [...]2005 r. TWKL w S. Jednakże z niniejszego stwierdzenia nie wynika czy orzeczenie zostało uchylone w całości czy też w części, czym zdaniem Sądu, naruszył dyspozycję z art. 138 § 1 kpa. W związku z tym należy przyjąć, że zaskarżone orzeczenie zostało podjęte bez wyraźnej podstawy prawnej, co stanowi jedną marginesie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych wart. 156 § 1 kpa. Na marginesie należy również podnieść, że skarżący zarówno w odwołaniu jak i skardze domagał się uznania związku przynajmniej jednego schorzenia ze służbą wojskową. Jednakże zgodnie z art. 21 ust. l ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1994 r. Nr 10, póz. 36 ze zm.) o inwalidztwie żołnierzy i związku tego inwalidztwa ze służbą wojskową orzekają wojskowe komisje lekarskie. Od orzeczenia komisji lekarskiej przysługuje zainteresowanemu oraz organowi emerytalnemu odwołanie do komisji lekarskiej wyższego stopnia (art. 21 ust. 3 cyt. ustawy). Natomiast stosownie do art. 31 niniejszej ustawy prawo do zaopatrzenia emerytalnego ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny i od tej decyzji służy odwołanie według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w części dotyczącej związku schorzeń ze służbą wojskową nie stanowi decyzji administracyjnej podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Jest to jedynie orzeczenie na podstawie, którego wojskowy organ emerytalny wydaje decyzję w przedmiocie prawa do zaopatrzenia emerytalnego w postaci wojskowej renty inwalidzkiej. Kontroli sądowej poddane zostały zatem tylko decyzje w sprawie prawa do zaopatrzenia emerytalnego z wyłączeniem odrębnej kontroli orzeczeń wydawanych przez wojskowe komisje lekarskie. Kontrola prawidłowości stanowiska orzeczniczego prezentowanego w takim orzeczeniu wojskowej komisji lekarskiej dokonywana jest w ramach rozpoznawania odwołania od decyzji wojskowego biura emerytalnego. Zgodnie z art. 476 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczące emerytur i rent są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych. Stosownie zaś do art. 477 § l kp.c. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że ustawodawca sprawy dotyczące emerytur i rent przyznawanych przez wojskowe organy emerytalne przekazał do kognicji sądów powszechnych. W postępowaniu przed sądem powszechnym kwestionując zasadność decyzji odmawiającej przyznania prawa do wojskowej renty inwalidzkiej można jednocześnie zakwestionować wydane dla potrzeb postępowania rentowego orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 października 1999 r., IIIZP 9/99 (OSNAP 2000/5/167), stwierdzając, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie skargi żołnierza na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową. Niniejszy pogląd zachował swoją aktualność również na gruncie Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W takiej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. winna przede wszystkim wydać swoje orzeczenie kierując się unormowaniem zawartym na wspomnianym przepisie art. 107 § 1 i art. 138 § 1 k.p.a., a w dalszej części dokonać oceny zgodności z przepisami prawa materialnego orzeczenia organu I instancji. Dlatego też mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Z uwagi na skutki prawne, jakie mogłoby wywołać wykonanie zaskarżonego orzeczenia Sąd na podstawie art. 152 cytowanej ustawy stwierdził, że nie może ono być wykonane.