I SA/Go 1880/05
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2006-05-23
Skład orzekający: Dariusz Skupień, Krystyna Skowrońska-Pastuszko, Alina Rzepecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podatnik, który uzyskał status zakładu pracy chronionej i rozpoczął realizację długoterminowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych przed wejściem w życie niekonstytucyjnych przepisów, ma prawo do zwrotu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za rok, w którym obowiązywały te przepisy, mimo zakończenia realizacji tych przedsięwzięć przed wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej i rozpoczęcie realizacji długoterminowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych przed wejściem w życie niekonstytucyjnych przepisów nie jest wystarczającą przesłanką do zwrotu nadpłaty podatku dochodowego. Kluczowe jest, aby te przedsięwzięcia były realizowane w dłuższych przedziałach czasowych, wykraczających poza horyzont jednego roku podatkowego, a nie były jedynie rutynowymi działaniami wynikającymi z obowiązków pracodawcy. Wydatki poniesione w 2002 roku na nową inwestycję, rozpoczętą w tym roku, nie mogły być objęte ochroną prawną wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ były realizowane na gruncie obowiązujących wówczas przepisów.Stan faktyczny
Skarżący, A.B.-B. i G.B., prowadzili działalność gospodarczą jako zakład pracy chronionej. W 2004 r. wystąpili o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r., powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2002 r. dotyczące niekonstytucyjności przepisów pozbawiających przedsiębiorców prowadzących zakłady pracy chronionej pewnych uprawnień. Organy podatkowe odmówiły zwrotu nadpłaty, uznając, że inwestycja rozpoczęta w 2002 r. nie była przedsięwzięciem podjętym w zaufaniu do dotychczasowych przepisów. Skarżący wnieśli skargę do sądu, argumentując, że posiadali status zakładu pracy chronionej do 2002 r. i rozpoczęli realizację długoterminowych przedsięwzięć przed wejściem w życie niekonstytucyjnych przepisów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko, Asesor WSA Alina Rzepecka, Protokolant Krzysztof Garbacz, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2006 r. na ropzrawie sprawy ze skargi A.B.-B. i G.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. oddala skargę
Skarżący A.B.-B. i G.B. prowadzący działalność gospodarczą "B" wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2005 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:
Podatnicy działając poprzez pełnomocnika Pana M.K. wnioskiem z dnia [...].09.2004r. wystąpili do Urzędu Skarbowego o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002. Do wniosku dołączyli korektę zeznania PIT 36 za ten rok, w którym wykazali nadpłatę w wysokości 280712,30 zł (k. 935 akt, pole 203).Podstawą złożenia wniosku było orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002r. Sygn. akt 45/01, w którym Trybunał orzekł, że art.2 pkt. 2 w związku z art. 4 ustawy z dnia 20 listopada 1999r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. Nr 95, póz. 1101) w zakresie, w jakim pozbawia przedsiębiorców prowadzących zakłady pracy chronionej przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. l zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999r. (Dz.U.Nr 123, poz.776 i Nr 160, poz.1082, z 1998r. Nr.99, poz.628, Nrl06, póz. 668, Nr 137, poz.887, Nr 156, póz 1019 i Nr 162, póz. 1118 i 1126 oraz z 1999r. Nr 49, póz. 486 i Nr 90, póz. 1001), uprawnień określonych w art. 31 ust. l pkt. l w związku z ust. 2 tegoż artykułu powołanej wyżej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązujący w dniu 30 listopada 1999r., jest niezgodny z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażonymi w art. 2 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy - w zaufaniu do dotychczasowych przepisów - rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach.
W złożonym wniosku Podatnicy wskazali, że od dnia [...].11.1999r. ich firma, decyzją Pełnomocnika do Spraw Osób Niepełnosprawnych otrzymała na okres trzech lat tj. do [...].11.2002r. status zakładu pracy chronionej. Dowodzili, że w związku z decyzją przyznającą ich zakładowi status zakładu pracy chronionej - w stosunku
do nich należy stosować przepisy przejściowe, pozwalające wyliczyć kwotę zwrotu podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, według zasad obowiązujących w 1999 roku. Uzasadniali,
że zadeklarowany i wpłacony na podstawie niekonstytucyjnego przepisu podatek
za 2002 rok w kwocie 280712,30 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia zapłaty zaliczek został zapłacony nienależnie i na podstawie art. 74 § l ustawy Ordynacja podatkowa stanowi nadpłatę.
Podatnicy w złożonym wniosku o zwrot nadpłaty wskazali, że przedmiotem badań przez organy podatkowe zasadności złożonego wniosku winna być okoliczność, czy należą oni do kręgu tych podmiotów, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002r. sygn. akt 45/01.
Organ podatkowy pierwszej instancji w toku prowadzonego postępowania, poprzedzającego rozpatrzenie wniosków Podatników ustalił, że Podatnicy przed [...].11.1999r. rozpoczęli w swoim zakładzie realizację długotrwałego przedsięwzięcia na rzecz osób niepełnosprawnych, polegającego na l rozbudowie istniejącego budynku produkcyjnego oraz na nadbudowie budynku dawnej kotłowni. Przedsięwzięcie to zostało zakończone [...].06.2001 r. W księgach rachunkowych firmy Podatników fakt ten został odnotowany pod datą [...].06.2001r. W prowadzonym postępowaniu, organ podatkowy ustalił również strukturę zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zakładzie Podatników.
Po zakończeniu postępowania, Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...].02.2005r. Nr [...] odmówił zwrotu nadpłaty.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że inwestycja rozpoczęta w sierpniu 2002r. nie jest przedsięwzięciem podjętym w zaufaniu
do dotychczasowych przepisów i nie wywołuje skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2002r.
Od tej decyzji Podatnicy zastąpieni przez pełnomocnika Pana M.K. złożyli odwołanie w którym wnieśli o zmianę decyzji i orzeczenie kwoty nadpłaty zgodnie z wnioskiem.
Zaskarżonej decyzji zarzucali rażące naruszenie przepisów art. 190 ust 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 72 § l pkt l i art. 74 Ordynacji podatkowej oraz z pkt 1 sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002r Sygn. akt K. 45/01 poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że zapłacony podatek nie jest podatkiem nadpłaconym
Wywodzili, że przed [...] listopada 1999r. - w zaufaniu do obowiązujących wówczas przepisów - rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładzie i realizowali te przedsięwzięcia
po [...] stycznia 2000r., co potwierdził organ podatkowy w swojej decyzji. Uzasadniali, że Trybunał Konstytucyjny w sentencji wyroku z dnia 25 czerwca 2002r. odnosi niezgodność z art. 2 Konstytucji do prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy - w zaufaniu do dotychczasowych przepisów - rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach". Innych warunków Trybunał w sentencji wyroku nie formułuje. Uważali, że w związku z tym korzystają ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych do końca okresu na który przyznano im status zakładu pracy chronionej tj. do [...].11.2002r. i zapłacony w roku 2002 podatek dochodowy jest podatkiem nadpłaconym i stanowi nadpłatę.
Organ odwoławczy po analizie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 nadpłatę.
Dyrektor Izby Skarbowej ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Wskazał, że stanowisko organu podatkowego w zakresie odmowy zwrotu nadpłaty jest zasadne.
Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej podatnicy zastąpieni przez pełnomocnika Pana M.K. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którą zgodnie z właściwością miejscową obowiązującą od 1 lipca 2005r. została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.
W skardze małżonkowie wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz
o zasądzenie kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucają naruszenie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 73 § l pkt l i art. 74 Ordynacji podatkowej oraz z pkt l sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002r Sygn. akt K 45/01, poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i przyjęcie,
że zapłacony przez Skarżących podatek dochodowy w 2002 roku nie jest podatkiem nadpłaconym, mimo iż - w zaufaniu do ówcześnie obowiązujących przepisów - rozpoczęli przed [...] listopada 1999r. realizację długookresowego przedsięwzięcie
na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładzie.
W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik dokonuje analizy wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przedstawia, że wyroki TK . zgodnie z art. 190 ust. l Konstytucji RP mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Cały wywód zawarty
w uzasadnieniu skargi sprowadza się do tego, że zgodnie z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2002r. Sygn. akt K 45/01 - wystarczającą przesłanką korzystania przez Skarżących ze zwolnień podatkowych jest fakt posiadania statusu zakładu pracy chronionej na okres trzech lat tj. od [...] listopada1999r. do [...] listopada 2002r. i rozpoczęcia przed dniem [...] listopada 1999r. realizacji długotrwałego przedsięwzięcia na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładzie. Bez znaczenia - w ocenie pełnomocnika - pozostaje kwestia okresu kontynuacji tych przedsięwzięć. Skarżący należą do grupy podmiotów wyodrębnionych przez Trybunał Konstytucyjny w sentencji w/w wyroku i korzystają ze zwolnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych do końca okresu, na który przyznano im status zakładu pracy chronionej . Pełnomocnik podkreśla, iż zakład Skarżących status zakładu pracy chronionej posiadał do [...] listopada 2002r. i należy przyjąć, że do tego dnia w stosunku do nich należy stosować przepisy przejściowe, pozwalające na wyliczenie kwoty zwrotu podatku wg zasad obowiązujących w 1999r., co skutkuje powstaniem nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji
Wojewódzki Sad Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył,
co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z pózn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 - 150 ustawy).
Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca zwrotu w całości nadpłaty
w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r.
W rozpoznawanej sprawie istota powstałego sporu sprowadza się
do rozstrzygnięcia mając na uwadze punkt 2 Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt K 45/01, czy przez użyte przez Trybunał Konstytucyjny pojęcie " rozpoczęcie realizacji długookresowych na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach" należy rozumieć, że dotyczy ono podatników, którzy podjęli decyzje o prowadzeniu działalności gospodarczej przez okres trzech lat w formie zakładu pracy chronionej i jednocześnie rozpoczęli jej realizację - jak uważają skarżący, czy też należy uznać że z chwilą zakończenia [...] czerwca 2001 r. rozpoczętej przed [...] listopada 1999 r. inwestycji rozumianej jako długookresowe przedsięwzięcie nastąpiło zakończenie zwolnienia od podatku dochodowego, jak uważa Dyrektor Izby Skarbowej .
Skarżący składając wniosek o zwrot nadpłaty za 2002 r. wnioskowali,
że od [...].11.1999r. ich firma decyzją Pełnomocnika od spraw Osób Niepełnosprawnych otrzymała na okres trzech lat tj. od [...].11.1999 r., status zakładu pracy chronionej. Wykazywali, że w związku z ta decyzją przyznająca im status zakładu pracy chronionej - należy mając na uwadze wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt I K 45/01 zastosować wobec nich zasady dotyczące zwrotu podatku dochodowego odo osób fizycznych z tytułu zatrudnienia osób niepełnosprawnych obowiązujące do końca 1999 r.
Stwierdzili, iż zadeklarowany i wpłacony na podstawie niekonstytucyjnego przepisu podatek za 2002 r. wynosił 280712,30 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia zapłaty zaliczek został wpłacony nienależnie i na podstawie art. 74 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi nadpłatę.
Podatnicy status zakładu pracy chronionej posiadali od [...] listopada 1999r. do [...] listopada 2002r. W okresie od [...] listopada do [...] listopada 1999r rozpoczęli realizację długookresowego przedsięwzięcia na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w swoim zakładzie. Przedsięwzięcie to polegało na rozbudowie istniejącego budynku produkcyjnego oraz na nadbudowie budynku dawnej kotłowni, które zakończone zostało [...] czerwca 2001 r. Była to inwestycja na realizację której w okresie od [...] listopada 1999r. do [...] czerwca 2001 r. Skarżący wydali 153.250,25zł. Z tytułu realizacji tej inwestycji organy podatkowe za rok 2000
i za okres od [...] stycznia 2001 r. do [...] czerwca 2001 r. wydały decyzje określające nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych.
Nową inwestycję - w zakresie budowy budynku magazynowego - Podatnicy rozpoczęli w 2002 roku. na podstawie decyzji Starostwa Powiatowego
nr [...] z [...] października 2002r. (k. 970 akt adm.), wydanej na wniosek Skarżących z dnia [...] października 2002r. Decyzją tą zatwierdzono projekt budowlany i wydano pozwolenie na budowę. Decyzję tę poprzedziła decyzja Nr [...] z dnia [...] października 2002r. (znak sprawy: [...]) o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie budynków magazynowych, wydana przez Burmistrza Miasta (k. 204-105 akt adm.). Dla tej inwestycji sporządzony został odrębny projekt architektoniczne -budowlany (k. 86-101 akt adm.).
Strona skarżąca i organy podatkowe rozstrzygające sprawę powołały się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn akt K 45/01
( OTK A 2002/2/46 ) stwierdzające w sentencji wyroku, że art. 2 pkt 2 w związku
z art. 4 ustawy z dnia 20 listopada 1999r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz. U nr 95, 1101 ), w zakresie w jakim pozbawia przedsiębiorców prowadzących zakłady pracy chronionej przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych
w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999r., uprawnień określonych
w art. 31 ust. 1 pkt. 1 w związku z ust. 2 tego artykułu powołanej wyżej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. jest niezgodny z zasadą ochrony praw nabytych i zasadą ochrony interesów w toku, wyrażonymi w art. 2 Konstytucji, w zakresie w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów w prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy w zaufaniu do dotychczasowych przepisów rozpoczęli realizacje długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach.
Powołany powyżej przepis artykuł 2 pkt. 2 ustawy z dnia 20 listopada 1999r.
o zmianie ustawy o podatku dochodowych od osób prawnych, dodał do podatników, od których prowadzący zakład pracy chronionej nie był zwolniony art. 31 ust.
2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, podatki dochodowe, co skutkowało,
że środki odpowiadające kwotom należnego podatku dochodowego zamiast, jak było do [...] stycznia 2000 r., być przekazywane na rzecz Powstałego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych oraz zakładowego funduszu rehabilitacyjnego osób niepełnosprawnych są przekazywane na konto właściwych urzędów skarbowych i stanowią dochód budżetu państwa.
Cytowany już i mający decydujący dla rozstrzygnięcia sprawy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. należy do wyroków określonych
w doktrynie prawa konstytucyjnego mianem orzeczenia interpretacyjnego
o skutkach złożonych ( które z jednej strony stwierdza konstytucyjność co do pewnego zakresu, a z drugiej strony stwierdza sprzeczność w pewnym zakresie ).
W swoim uzasadnieniu sam Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż " w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzone zmiany znajdują podstawę w przepisach konstytucyjnych". Ustawodawca, realizując usprawiedliwione cele mógł wprowadzić zmiany na niekorzyść prowadzącego zakład pracy chronionej. Należy jednak zwrócić uwagę, że wprowadzone zmiany mogły dotykać podmiotów znajdujących się
w bardzo zróżnicowanych sytuacji faktycznych. Obok prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy dopuszczali się nadużyć podatkowych, istniały zakłady pracy chronionej, które przestrzegały prawa.
Niektóre z tych zakładów mogły zaangażować się w realizację długofalowych programów inwestycyjnych mających na celu stworzenie odpowiednich warunków pracy dla osób niepełnosprawnych wprowadzone zmiany mogą naruszać interesy
w toku związane z przystąpieniem do realizacji tych planów w oparciu
o dotychczasowe przepisy podatkowe.
Ustawodawca powinien był w związku z tym uwzględnić sytuację tych osób prowadzących zakład pracy chronionej, które w zaufaniu do dotychczasowej regulacji prawnej - rozpoczęły realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach. Z tego wzglądu ingerencja
w sferę praw nabytych i interesów w toku powinna być połączona z ustanowieniem odpowiednich przez prawo przepisów przejściowych, uwzględniających słuszne interesy tych osób, które w postępowaniu przed właściwym organem mogą wykazać, że podjęły realizacje tych przedsięwzięć.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wiąże jednakże stwierdzenia niekonstytucyjności w pewnym wskazanym zakresie jedynie z faktem uzyskania statusu zakładu pracy chronionej. Także stanowisko pełnomocnika skarżących jest sprzeczne z sentencją i uzasadnieniem cytowanego wyroku trybunału Konstytucyjnego. Uzyskanie statusu zakładu pracy chronionej na okres 3 lat,
co miało miejsce w rozpoznawanej było tylko jednym z elementów koniecznych
do uznania skarżących do kręgu podmiotów do których ma zastosowanie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ale nie jest ono jeszcze wystarczające. Drugim koniecznym elementem było Wykonanie przez skarżących " realizacji długoterminowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych
w zakładach pracy chronionej". Wyjaśnienie tego sformułowania, którym posłużył się Trybunał Konstytucyjny jest istotą budzącą spór.
W tym miejscu należy przypomnieć, iż prowadzący zakład pracy chronionej miał obowiązek utworzyć zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Dochodami tego funduszu były środki przekazywane tytułem zwolnień w podatków, dotacje i subwencje oraz wpływy z zapisów i darowizn. Dysponentem zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych był pracodawca. Miał on obowiązek przeznaczania środków z tego funduszu na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystywania tych środków.
Szczegółowe zasady wykorzystania tych środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych regulowało rozporządzenie Ministra Pracy
i Polityki Społecznej z 31 grudnia 1998 r. - w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych ( Dz.U. z 1999r, nr 3, poz. 22 ). Rozporządzenie określało cele na które mogły być przeznaczane środki z tego funduszu. Do nich zaliczono między innymi roboty budowlane dotyczące obiektów budowlanych zakładu związane z poprawą warunków pracy i rehabilitacji, wyposażanie i dostosowanie pomieszczeń do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 czerwca 2002 r. zapoznał się z wyżej wymienionym rozporządzeniem z dnia 31 grudnia 1998 r.
i stwierdził, iż " Analiza przepisów rozporządzenia prowadzi do wniosku, że środki zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych mogły być wykorzystywane nie tylko na finansowanie działań o charakterze jednorazowy,
ale również na finansowanie przedsięwzięć inwestycyjnych realizowanych
w dłuższych przedziałach czasowych, wykreowanych poza horyzont czasowy jednego roku podatkowego" . W innym fragmencie uzasadnienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził " Osoba prowadząca zakład pracy chronionej miała
w każdym razie prawo oczekiwać, że w czasie obowiązywania decyzji przyznających status zakładu pracy chronionej zakres praw i obowiązków składających się na ten status nie zostanie zmieniony na jej niekorzyść w sposób arbitralny. Z drugiej strony osoba ta musiała brać pod uwagę możliwość wprowadzenia niekorzystnych dla niej zmian regulacji prawnych, niezbędnych dla lepszej realizacji innych wartości konstytucyjnych. Nie można przy tym zgodzić się poglądem wnioskodawcy,
że w okresie obowiązywania decyzji w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej ustawodawca nie może nakładać na prowadzących te zakłady nowych obowiązków innych niż te, które są adresowane do wszystkich przedsiębiorców. Konstytucja nie wyklucza zmian ustawodawstwa dotyczących wyłącznie określonych jednostek organizacyjnych, w tym wypadku zakładów pracy chronionej.
Biorąc pod uwagę wyżej wymienione przedstawione w uzasadnieniu poglądy Trybunału Konstytucyjnego, należy podkreślić, iż ochronie podlegały biorąc pod uwagę zaufanie do dotychczasowej regulacji prawnych - rozpoczęte długookresowe czyli realizowane w dłuższych przedziałach czasowych wykraczającym poza horyzont czasowy jednego roku podatkowego przedsięwzięcia na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładach pracy chronionej. Nie można zatem do nich zaliczyć normalnych przedsięwzięć wynikających z obowiązków nałożonych na pracodawcę wynikającym z prowadzenie zakładu pracy chronionej albowiem Trybunał Konstytucyjny nie uznał nowej regulacji wprowadzającej ustawę z dnia
20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych
( Dz.U. nr 95, poz. 1101 ). za niekonstytucyjną.
Podkreślić należy, iż zmiana ta została opublikowana w Dzienniku Ustaw
z 30 listopada 1999 r. a zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2000 r.
Oznacza to, iż skarżący dokonując określonych w 2002 r. wydatków, które nie były związane z rozpoczętą przed [...] listopada 1999 r. inwestycją, ale dotyczy ły nowej rozpoczętej w 2002r. inwestycji. Znając więc nowe obowiązujące od [...].01.2000 r. regulacje wiedział i rozliczał te wydatki zgodnie z tą nową regulacją, mając świadomość iż w tym zakresie nie dawała ona prawa do ulg podatkowych. Zatem co do tej kwoty nie nastąpiło naruszenie "zasady ochrony interesów w toku" albowiem dokonując określonych przedsięwzięć w 2002 r., które nie były rozpoczęte przed [...] listopada 1999 r. skarżący dokonywali ich na gruncie obowiązujących
w 2002 r. przepisów.
Sad nie uznał za zasadny podniesiony przez stronę skarżącą zarzut dotyczący nieprawidłowego zdaniem skarżącego zastosowania przez organy podatkowe art. 73 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej zamiast art. 73 § 1 pkt 1 tejże ustawy.
Skarżący podnieśli, iż organy podatkowe, idąc w swych rozstrzygnięciach
"na skróty" całkowicie zignorowały specyficzną sytuację, w której powstała nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 r. Powstała ona w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który wszedł w życie w roku 2002 r., powodując wobec skarżących, jak to określili " reanimację" poprzedniej treści art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych w wyniku czego zastali oni zwolnieni od podatku dochodowego w roku 2002 r., za który to rok nienależnie uiszczali poszczególne zaliczki na podatek.
Skarżący zakwestionowali także dokonaną przez organy podatkowe analizę art. 73 Ordynacji Podatkowej określającej dzień powstania nadpłaty. Podkreślili,
że w przypadku podatków dochodowych z uwagi na zastosowaną metodę poboru podatków przy wykorzystaniu instytucji miesięcznych zaliczek na podatek, weryfikację faktu powstania nadpłaty oraz jej wielkości możliwe jest dopiero z dniem złożenia zeznania rocznego, co pozwala porównać wielkość zobowiązania podatkowego oraz sumy zapłaconych na jego poczet zaliczek i stwierdzić na tej podstawie zaistnienia ewentualnej nadpłaty. Uwzględniając ten fakt § 2 art. 73 Ordynacji podatkowej normuje wyjątek od powyższej zasady i określa,
że dla podatników podatku dochodowego nadpłata powstaje z dniem złożenia zeznania rocznego. Zdaniem skarżących istotą wprowadzenia tej wyjątkowej regulacji są jedynie kwestię techniczno-rachunkowe, które nie pozwalają przed złożenie zeznania rocznego jednoznacznie określić moment powstania i wielkość nadpłaty. Ta reguła ma zastosowanie wobec podatników podatków dochodowych, które są zobowiązane do uiszczenia podatku poprzez zaliczki jednak zdaniem skarżących brak jest racjonalnych powodów by reguła ta byłą stosowana wobec podatników zwolnionych w całości z podatków dochodowych, a co za tym idzie
z obowiązku wpłat zaliczek na ten podatek.
Wskazano również, że organ podatkowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał sprzecznych ustaleń, stwierdził bowiem, że skarżący należą do kręgu podmiotów, wobec których ma zastosowanie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2002 r., uznając tym samym, że byli w 2002 r zwolnieni od podatku dochodowego i tym samym powstała nadpłata. Jednocześnie organ traktuje skarżących jako zobowiązanych w 2002 r. do zapłaty podatku dochodowego oraz zaliczek na podatek dochodowy. Skarżący uważają, ze gdyby rzeczywiście mieli obowiązek wpłaty zaliczek, dniem powstania nadpłaty byłby dzień złożenia zeznania rocznego. Jednak w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, uznani zostali
za zwolnionych z podatku dochodowego w konsekwencji zobowiązani wpłacać zaliczek na ten podatek.
Odnosząc się do podniesionych przez skarżących poglądów należy stwierdzić, iż cała przedstawiona przez skarżących koncepcja opiera się na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. spowodował "reanimację" poprzedniej treści art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.
o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Pogląd ten i cała oparta na nich koncepcja jest niesłuszna otóż
"w omawianym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego nie skorzystał z teorii "odżycia norm" ( "reanimacji norm"). Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny
w uchwale składu 7 sędziów z dnia 14 marca 2005 r. sygn akt I FSK 4/04 - program Lex. W tej uchwale wyjaśniono, iż " sytuacja podmiotów których dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca, nie znajduje się jednak poza sferą regulacji prawnej. Odnosząc się do nich skutki pośrednie przewidziane w art.. 190 ust. 4 Konstytucji. Przenosząc regulację zawartą w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP
na grunt postępowania podatkowego, należy stwierdzić, ze przepisami określającymi zasady i tryb postępowania, o którym mowa w art. 190 ust. 4 są między innymi
te postanowienia ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
( Dz.U. nr 137, poz. 936 ze zm. ), które regulują instytucję nadpłaty. Unormowanie takie stanowi w szczególności art. 74 ustawy Ordynacja Podatkowa.
Stwiedzić zatem należy, że organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie orzekając o okresie oprocentowania nadpłaty, prawidłowo zastosował regulacje art. 74 pkt 1 w związku z związku z art. 73 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 78 § 5 pkt 2 w związku z art. 77 § 1 pkt 4 tejże ustawy.
Powołane przepisy w sposób odrębny regulują oprocentowanie nadpłaty powstałej w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Art. 73 Ordynacji podatkowej dokonuje rozróżnienie zdarzeń od momentu zaistnienia których powstaje nadpłata. Drugim reguluje moment powstania nadpłaty dla podatników podatku dochodowego określając, iż nadpłata powstaje z dniem złożenia zeznania rocznego. W przypadku, gdy nadpłata powstaje w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to podatnik zobowiązany złożyć wniosek o jej zwrot składając równocześnie skorygowaną deklaracją art. 74 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Artykuł ten reguluje przypadki powstania nadpłaty, gdy zobowiązanie podatkowe powstało
w sposób określony przepisem art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
W rozpoznawanej sprawie zobowiązanie podatkowe powstało właśnie
w sposób określony art. 21 § 1 pk 1 Ordynacji podatkowej. Podatnicy w 2000r., 2001r., 2002r. zobowiązani byli bez wezwania dokonywać wpłat miesięcznych zaliczek na podatku dochodowy, dokonywali tych wpłat podstawie regulacji obowiązujących w 2000r., 2001r., 2002r. nie można więc uznać że dokonywali wpłat zaliczek na poczet nienaliczonego podatku.
Swój obowiązek podatkowy spełnili na podstawie obowiązujących w 2000r., 2001r., 2002r przepisów, które co raz jeszcze trzeba podkreślić nie zostały uznanie za niekonstytucyjne, a nie doszło do "reanimacji" regulacji prawnych obowiązujących w 1999 r.
Nadpłata powstała więc na skutek wyroku wydanego przez Trybunał Konstytucyjny, co miało wpływ na prawidłowe ustalenie przez organy podatkowe okresu oprocentowania. Mając więc na uwadze powyższe na podstawie art. 151 P.p.s.a, należało skargę oddalić.
Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA
Krystyna Skowrońska - Pastuszko Dariusz Skupień Alina Rzepecka
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło