II OSK 59/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz ( spr.) sędzia NSA Jolanta Sikorska Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych J. N., M. M. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 533/05 w sprawie ze skargi M. N., M. M., S. K., K. S., J. N. i Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wspólnot gruntowych uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Gl 533/05 w pkt 1 oddalił skargę M. N., M. M., S. K., K. S. i J. N., w pkt 2 ze skargi Stowarzyszenia "[...]" uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wspólnot gruntowych. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: We wniosku z dnia [...] skierowanym do Starosty B. M. M., J. N., S. K., K. S. i M. N., posługując się pieczęcią Stowarzyszenia Zwykłego "[...]" wnieśli o wydanie decyzji w trybie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28, poz. 169 ze zm.) w odniesieniu do nieruchomości gruntowych zapisanych w ewidencji gruntów miasta S. na Wspólnotę Leśno-Gruntową w S.. W uzasadnieniu wniosku stwierdzili, że dotychczas decyzja w tym trybie nie była wydana, co wynika ich zdaniem m.in. z ostatecznej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...], nr [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną z upoważnienia Starosty B. orzeczono o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia, iż nieruchomości położone na terenie miasta S., zapisane w operacie ewidencji gruntów miasta S. na Wspólnotę Leśno-Gruntową w S. stanowią wspólnotę gruntową, bądź mienie gromadzkie. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art. 105 § 1, art. 268a k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 w zw. z art. 1 i art. 3 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Odwołanie od tej decyzji wnieśli M. M., J. N., K. S., M. N. i S. K., posługując się pieczęcią Stowarzyszenia Zwykłego "[...]". Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] uchyliło wskazaną wyżej decyzję Starosty B. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji nie mogła się ostać, aczkolwiek z innych względów niż zostały sformułowane w odwołaniu. Zdaniem SKO nie została rozstrzygnięta w dotychczasowym postępowaniu kwestia statusu prawnego odwołującego się Stowarzyszenia Zwykłego "[...]", co w konsekwencji prowadzi do konstatacji, iż decyzja organu I instancji została skierowana do podmiotu nie będącego stroną postępowania, to jest została wydana z wadą o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., a to w sytuacji gdy nie zostało wydane na podstawie art. 31 § 2 k.p.a. postanowienie o dopuszczeniu tego Stowarzyszenia do udziału w sprawie. Zdaniem Kolegium Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w S. była w postępowaniu należycie reprezentowana przez ustanowionego przez Sąd kuratora Spółki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" oraz M. M., J. N., S. K., K. S. i M. N. wnieśli o jej uchylenie celem merytorycznego rozpoznania odwołania przez organ II instancji. Zdaniem skarżących, wbrew stanowisku SKO Stowarzyszenie miało przymiot strony postępowania, jakkolwiek nie zostało formalnie wydane oparte na treści art. 31 § 2 k.p.a. postanowienie o jego dopuszczeniu do udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w powołanym wyroku z dnia 12 czerwca 2006 r. stwierdził, że skarga Stowarzyszenia "[...]" zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania-administracyjnego. Stowarzyszenie to, jako wpisane do ewidencji Stowarzyszeń Starostwa Powiatowego w B. jest organizacją społeczną w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 i art. 31 k.p.a. Sąd stanął na stanowisku, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte m.in. z urzędu, w uwzględnieniem żądania skarżącego Stowarzyszenia "[...]", co skutkowało uzyskaniem przez Stowarzyszenie w tym postępowaniu przymiotu strony w rozumieniu art. 31 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu konstatacji tej nie może podważyć okoliczność, że nie doszło do formalnego wydania postanowienia o wszczęciu postępowania, a to w sytuacji gdy faktycznie m.in. na żądanie tego Stowarzyszenia zostało ono wszczęte i z jego udziałem przeprowadzone. W konsekwencji brak było zdaniem Sądu wskazanych przez SKO podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Z powyższych względów ze skargi Stowarzyszenia "[...]", jako organizacji społecznej w rozumieniu art. 50 § 1 ustawy P.p.s.a., która brała udział w postępowaniu administracyjnym zaskarżoną decyzję uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 31 § 2 i art. 138 § 2 k.p.a. Za nieuzasadnioną Sąd I instancji uznał skargę M. N., M. M., S. K. i K. S. wniesioną przez nich jako osoby uprawnione, według ich twierdzeń, do udziału we Wspólnocie Leśno-Gruntowej. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy P.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest m.in. każdy kto ma w tym interes prawny. Zdaniem Sądu skarżący zaś istnienia takiego interesu nie wykazali. Skoro interes ten wywodzą oni z uprawnień do udziału we wspólnocie gruntowej, to nie posiadają oni odrębnego, własnego interesu prawnego, innego niż spółka utworzona do sprawowania zarządu nad wspólnotą i do właściwego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład wspólnoty – utworzona zgodnie z treścią art. 14 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, która zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy jest osobą prawną i której skarżący są jak twierdzą członkami. Spółka ta działa zaś przez swoje statutowe organy. Również Sąd nie podzielił stanowiska co do braku reprezentacji w postępowaniu administracyjnym Spółki, bowiem była ona reprezentowana przez kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 Kodeksu cywilnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2006 r. w części dotyczącej uchylenia decyzji, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.. Skargę kasacyjną Kolegium oparło na podstawie określonej art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. na naruszeniu przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegającym na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a, w związku z: 1) art. 80 k.p.a. przez wadliwą jego wykładnię, co tym samym doprowadziło do błędnej i dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji do uchylenia decyzji Kolegium, w sytuacji gdy w istocie rzeczy nie naruszała ona prawa, 2) art. 31 § 2 k.p.a. i art. 61 § 4 k.p.a. przez wadliwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż organ administracji może kwalifikować żądania składane w postępowaniu administracyjnym przez osoby fizyczne jako żądania innego podmiotu oraz przyjęciu, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania na wniosek jest tożsame z postanowieniem o wszczęciu postępowania z urzędu. Wskazując na powyższe zarzuty Kolegium wniosło o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2006 r. w części oddalającej skargę M. N., M. M., S. K., K. S. i J. N. (pkt 1 wyroku), wnieśli J. N. i M. M.. Zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest art. 8 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28, poz. 169 ze zm.), art. 42 § 2 Kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię oraz naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez pominięcie dowodu z akt sprawy w postaci zaświadczenia wydanego kuratorowi Spółki w trybie art. 604 k.p.c. określającego zakres jego uprawnień w myśl art. 42 k.c. skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonej części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 powołanego artykułu. W razie stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła jedna z przyczyn nieważności, enumeratywnie wyliczonych w tym przepisie, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest uwzględnić tę okoliczność w wyroku, niezależnie od granic skargi kasacyjnej. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Strona postępowania – Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w S. – na skutek naruszenia przepisów przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach została pozbawiona możności obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym zakończonym zaskarżonym wyrokiem, co odpowiada przesłance nieważności postępowania wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Z., po rozpoznaniu zgłoszonych wniosków, stwierdził, że Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Leśno-Gruntowej w S. nie ma organów statutowych, bowiem pozbawiona jest Zarządu, zgodnie zaś z art. 38 k.c. osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie i ustanowił dla Spółki w trybie art. 42 k.c. kuratora w osobie A. K., którą upoważnił do przeprowadzenia likwidacji Spółki. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] zmienił powyższe postanowienie o tyle, że uchylił rozstrzygnięcie w części dotyczącej upoważnienia kuratora do przeprowadzenia likwidacji Spółki. Dotychczas nie nastąpiła likwidacja Spółki, nie ma ona nadal statutowych organów. Spółka jest stroną wielu postępowań, zarówno administracyjnych jak i prowadzonych przed sądami powszechnymi i administracyjnymi, w niektórych z tych spraw postępowanie sądowe zostało zawieszone z uwagi na przyjmowane stanowisko, że brak jest obecnie właściwego organu do reprezentowania Spółki w innych czynnościach niż objęty zakresem wynikającym z art. 42 k.c. Takie działania mają oparcie w dominującym w orzecznictwie sądowym poglądzie, który skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że zakres umocowania ustanowionego przez sąd kuratora prawa materialnego w trybie art. 42 k.c. jest ograniczony. Zgodnie z art. 42 § 1 k.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Kurator ma zatem podjąć niezwłocznie wszelkie dopuszczalne działania, aby osoba prawna mogła działać przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie, jak wymaga tego przepis art. 38 k.c., lecz nie może zastępować tego organu. Art. 42 § 2 k.c. zakreśla kompetencje kuratora do czynności w nim wskazanych (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 2004 r., sygn. akt III CK 249/2003, OSNC 2005, nr 5, poz. 87). Dotychczasowe działania ustanowionego przez Sąd na podstawie art. 42 § 1 k.c. kuratora nie doprowadziły do powołania organów Spółki, nie doszło też do jej likwidacji. W takiej sytuacji w sprawie niniejszej, która nie dotyczy czynności wynikających z art. 42 § 2 k.c., kurator ten nie mógł reprezentować Spółki, zastępując jej statutowe organy. Odmienne stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, polegające na uznaniu, że Spółka jest prawidłowo reprezentowana przez kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. doprowadziło do pozbawienia tej strony możliwości obrony swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym zakończonym zaskarżonym wyrokiem. Taki stan sprawy, odpowiadający przesłance stwierdzenia nieważności wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. spowodował, że Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był z urzędu, niezależnie od granic wniesionych w sprawie skarg kasacyjnych wziąć tę okoliczność pod rozwagę i orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.