II SA/Ol 114/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi A. P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji z dnia "[...]" r.; II. stwierdza że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku D. P. wystąpiła w dniu 11 sierpnia 2005r. do Urzędu Miejskiego w E. z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla swojej córki A. P. ur. w dniu "[...]" 1990r. Decyzją z dnia 20 października 2005r. Nr "[...]", działający z upoważnienia Prezydenta Miasta E. Naczelnik Wydziału orzekł o nieprzyznaniu D. P. zaliczki alimentacyjnej dla córki A. P. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1-4, art. 10, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.), § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz.U. Nr 105, poz. 882). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zaliczka alimentacyjna nie została przyznana, gdyż egzekucja świadczeń alimentacyjnych w trybie konwencji nowojorskiej od A. B. zam. w Turcji została zamknięta w dniu 20 czerwca 1997r. wobec niewskazania adresu zamieszkania dłużnika w Turcji. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła D. P. - przedstawiciel ustawowy A. P. - stwierdzając, że ma zasądzone na małoletnią córkę alimenty od obywatela Turcji A. B. Podała, iż przekazała Sądowi wszystkie posiadane informacje na temat ojca dziecka łącznie z adresem, na który pisała do niego listy. Podkreśliła, że Sąd prowadził postępowanie egzekucyjne w trybie konwencji nowojorskiej, jednak z powodu niemożności ustalenia prawdziwego adresu i miejsca pobytu zamknął sprawę w dniu 20 czerwca 1997r. Zarzuciła, iż uznanie jej za osobę, która nie spełnia warunków do przyznania zaliczki alimentacyjnej jest sprzeczne z duchem tej ustawy, która została uchwalona właśnie po to aby pomóc osobom, które nie mogą sobie poradzić z nieuczciwymi dłużnikami. Stwierdziła, iż nie rozumie w jaki sposób ma ustalić adres dłużnika skoro Sąd i służby dyplomatyczne nie poradziły sobie z tym problemem. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację, gdyż jest matką samotnie wychowującą 15 letnie dziecko. Decyzją z dnia 5 grudnia 2005r. Nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 7 w zw. z art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) stwierdzając, że dołączona przez D. P. do wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej informacja Prezesa Sądu Okręgowego w E. z dnia 2 sierpnia 2005r., nr "[...]" w sprawie wniosku D. P. o egzekucję świadczeń alimentacyjnych w trybie Konwencji nowojorskiej od obywatela Turcji, która została zamknięta w dniu 20 czerwca 1997r. wobec niewskazania adresu zamieszkania dłużnika w Turcji, nie może być uznana za informację jaka jest wymagana przepisem art. 10 ust. 1a powołanej wyżej ustawy z 22 kwietnia 2005r. Zgodnie z tym przepisem informacja powinna stwierdzać stan egzekucji, który do uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej musi wyrażać się w jej bezskuteczności. Natomiast przedłożona informacja z Sądu Okręgowego nie stwierdza bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych na córkę ale wynika z niej, że postępowanie egzekucyjne w ogóle się nie toczy. Ponadto Kolegium wskazało, iż wobec bezwzględnego charakteru normy wynikającej z art. 10 ust. 1a ustawy żądanie strony nie może być uwzględnione mimo niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej i jej dziecka. Nie zgadzając się z powyższą decyzją D. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W uzasadnieniu podniosła, że złożyła wszystkie wymagane dokumenty uprawniające do otrzymania zaliczki alimentacyjnej. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, iż egzekucja zasądzonych alimentów została zamknięta wobec niewskazania adresu dłużnika. Wyjaśniła, że w latach 90-tych, gdy prowadzone było postępowanie egzekucyjne podała znane jej adresy dłużnika i miejsce jego pracy. Z pism jakie wpłynęły do Sądu w E. od Wysokiego Sędziego z Istambułu wynika, że dłużnik wyprowadził się z dotychczasowego miejsca zamieszkania oraz zwolnił się z miejsca pracy. Sąd chciał aby podała nowy adres lecz ona nie znała go zwłaszcza, że po urodzeniu córki jej kontakt z dłużnikiem się urwał. Wyjaśniła, że dotychczas otrzymywała alimenty z ZUS aż do chwili likwidacji Funduszu Alimentacyjnego. Po jego zlikwidowaniu dostawała zasiłek z pomocy społecznej dla matek samotnie wychowujących dzieci. Aktualnie po wejściu w życie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych została pozbawiona jakiejkolwiek pomocy, gdyż zaliczki alimentacyjnej jej się odmawia, zaś dodatku do zasiłku rodzinnego nie może także otrzymać, gdyż ma zasądzone alimenty. Zarzuciła, że nowa ustawa zakłada większą pomoc urzędów i sądów dla osób samotnie wychowujących dzieci, którzy mają kłopoty z ich wyegzekwowaniem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i miedzy tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1 ). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą p.p.s.a. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, zostały uregulowane w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.). Stosownie do art. 2 pkt 7 tej ustawy przez zaliczkę alimentacyjną rozumie się kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia – art. 7 ust. 1 ustawy. Osobą uprawnioną w rozumieniu tej ustawy jest zaś m.in. osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych - art. 2 pkt 5 lit a tej ustawy. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż A. P. jest wychowywana samotnie przez matkę D. P. Wskazać należy, iż kwestie postępowania w sprawie przyznawania prawa do zaliczki alimentacyjnej zostały uregulowane w art. 10 powołanej ustawy, przy czym jeżeli świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a cyt. ustawy). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca składając wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dołączyła do niego wymagane zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w E. z dnia 2 sierpnia 2005 roku, nr "[...]" . Z treści powyższego zaświadczenia wynikało, że D. P. złożyła wniosek o egzekucję świadczeń alimentacyjnych od A. B. zam. w Turcji w trybie Konwencji nowojorskiej ale postępowanie nie mogło być kontynuowane wobec niewskazania adresu zamieszkania dłużnika w Turcji. Z tego powodu zostało zamknięte w dniu 20 czerwca 1997r. Z oświadczeń skarżącej zawartych w jej odwołaniu skierowanym do Kolegium oraz w skardze do Sądu wynika, że nie zna tego adresu. W tym stanie sprawy organy obu instancji uznały, że w przedłożonym zaświadczeniu sądu okręgowego nie została stwierdzona bezskuteczność egzekucji i odmówiły przyznania zaliczki alimentacyjnej. Wskazać należy, iż przy ustalaniu prawa do zaliczki alimentacyjnej istotną okoliczność stanowi bezskuteczność egzekucji. Pod pojęciem bezskuteczności egzekucji w rozumieniu niniejszej ustawy należy rozumieć egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy -art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wobec tego, jeżeli prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje osobie, która w wyniku wszczętych czynności egzekucyjnych nie uzyskała alimentów, to tym bardziej przysługuje ono osobie, która jest uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, ale nie może wyegzekwować alimentów od dłużnika zamieszkałego za granicą z powodu nieznajomości miejsca jego pobytu. Taką egzekucję również należy uznać za bezskuteczną. Gdyby bowiem odmiennie interpretować wskazane wyżej okoliczności, to ewidentnie doszłoby do nierównego traktowaniem osób uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego, a w rezultacie taka wykładnia art. 10 ust. 1a wskazanej ustawy prowadziłaby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Stosownie do art. 32 Konstytucji RP wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Konstytucja nie zna przy tym żadnych odstępstw i wyjątków od zasady równości. Przyjęcie zatem, iż inaczej należy interpretować pojęcie bezskuteczności egzekucji w stosunku do dłużników zamieszkałych w kraju, a odmiennie zamieszkałych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiło by wskazaną wyżej nierówność wobec prawa. Na marginesie wskazać pozostaje, że Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzona w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956r., która weszła w życie w stosunku do Polski dnia 12 listopada 1960r. (Dz.U. 1961, Nr 17, poz. 87) oraz oświadczenie rządowe z dnia 7 stycznia 1961r. w sprawie ratyfikacji przez Polskę Konwencji (Dz.U. Nr 17, poz. 88) ma za zadanie ułatwienie dochodzenia roszczeń alimentacyjnych przez osobę uprawnioną przebywającą w państwie, które jest stroną Konwencji, od osoby zobowiązanej, która podlega jurysdykcji innego państwa, będącego stroną Konwencji. Cel ten jest realizowany za pośrednictwem organów przesyłających, organów przyjmujących, wyznaczonych przez państwa - strony Konwencji, przy czym środki ochrony prawnej określone w Konwencji uzupełniają środki już przysługujące według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego lecz ich nie zastępują - art. 1 Konwencji. Poza tym wskazać należy, iż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 1969r. sygn. III CRN 291/69, publ. OSNCP 1970, nr 3, poz. 52, wyraził pogląd, że Konwencja ustala jedynie administracyjny tryb przesyłania wniosków o realizację m.in. wykonalnych wyroków zasądzających alimenty w państwie, w którym mieszka dłużnik, według prawa obowiązującego w tym państwie. Konwencja nie zawiera norm prawa materialnego ani procesowego, regulujących tryb dochodzenia roszczeń alimentacyjnych od cudzoziemca lecz jedynie ustala administracyjny tryb przesyłania wniosków dotyczących roszczeń alimentacyjnych w celu ich realizacji w państwie, w którym mieszka osoba zobowiązana do alimentacji – por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 września 1966r. sygn. III CR 150/65. W tym stanie sprawy informacja o zamknięciu w dniu 20 czerwca 1997r. postępowania o egzekucji świadczeń alimentacyjnych w trybie Konwencji nowojorskiej dotyczy tylko informacji o postępowaniu administracyjnym dotyczącym przekazania wniosku o realizację wykonalnego wyroku zasądzającego alimenty na rzecz małoletniej A. P. od A. B. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z powodu wydania ich z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz na podstawie art. 152 orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.