II SA/Sz 323/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant Agata Banc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2006 r. sprawy ze skargi D. K. W. na decyzję Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji do Spraw Pomocy Materialnej z dnia [...] Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Komisja ds. Pomocy Materialnej w dniu [...] r. decyzją nr [...] w oparciu o ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 164, poz. 1365/ oraz przepisy Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. przyznała na rok akademicki D. K. W. stypendium socjalne w wysokości [...] złotych i stypendium na wyżywienie w wysokości [...] złotych. D. K. W. złożył od ww. decyzji odwołanie, w którym zwrócił się o wyjaśnienie przyczyny przyznania mu niższej kwoty stypendium. Wskazał, że jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zaś jego jedynym dochodem jest kwota przyznanego mu stypendium. Komisja ds. Pomocy Materialnej decyzją z dnia [...] r. nr [...] w oparciu o ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 164, poz. 1365/ oraz Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. utrzymała w mocy decyzję Komisji ds. Pomocy Materialnej w dniu [...] r. decyzją nr [...]. D. K. W. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wskazując, iż jest dla niego krzywdząca. Zarzucił organom naruszenie przepisów prawa, a w szczególności regulaminu przyznawania studentom Uniwersytetu pomocy materialnej, przez przyznanie stypendium socjalnego oraz stypendium na wyżywienie w zaniżonej wysokości w stosunku do jego sytuacji materialnej, majątkowej i rodzinnej. Wniósł o zmianę obu decyzji i przyznanie mu stypendium socjalnego w wysokości [...] złotych oraz stypendium na wyżywienie w kwocie [...] złotych. Pełnomocnik Uniwersytetu radca prawny M. L. w odpowiedzi na skargę, wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu zostały określone w Regulaminie zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu, wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. Zgodnie z § 8 ust.2 ww. regulaminu Rektor Uniwersytetu w porozumieniu z Radą Samorządu Studenckiego ustalił wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie na kwotę [...] złotych na rok akademicki [...]. Na podstawie § 17 ust. 2 ww. regulaminu, w przypadku, gdy miesięczny dochód na osobę w rodzinie studenta jest niższy niż - podstawy naliczania, a rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, Komisja ds. Pomocy Materialnej może przyznać stypendium w wysokości 0,7 jednostki stypendialnej. Wobec faktu, że dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącego ustalono w kwocie [...] złotych, a rodzina skarżącego nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, decyzja z dnia [...] r. Komisji ds. Pomocy Materialnej została podjęta zgodnie z obowiązującymi zasadami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 173 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie : 1/ stypendium socjalnego; 2/stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3/ stypendium za wyniki w nauce lub sporcie; 4/ stypendium ministra za osiągnięcia w nauce; 5/ stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe; 6/ stypendium na wyżywienie; 7/ stypendium mieszkaniowego; 8/ zapomogi. Na podstawie art. 175 ust. 1 ww. ustawy w uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Art. 175 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej studentowi przysługuje odwołanie do rektora składane w terminie czternastu dni od otrzymania decyzji, zaś z ust. 3 wynika, iż na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor przekazują uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Na mocy art. 207 ust. 4 ww. ustawy do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 33 ww. ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Stosowanie odpowiednio przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej w skrócie Kpa, wskazuje, iż są to sprawy administracyjne rozstrzygane co do istoty decyzją administracyjną w rozumieniu tejże ustawy (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 1999 r. sygn. akt I SA 1477/98). Odpowiednie stosowanie przepisów Kpa ma zapewnić właściwą procedurę, niezbędną dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Odpowiednie stosowanie, chociaż zezwala na odstępstwa nie może prowadzić do dowolnego stosowania przepisów Kpa przez organy (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt. I SA 106/02). Zgodnie z art. 7 Kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na mocy art. 11 Kpa, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Art. 107 § 1 Kpa określa składniki decyzji, która powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie czy i jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Z § 3 tegoż artykułu wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 107 § 4 Kpa organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądania strony, nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania. Zdaniem Sądu, organy administracyjne, którymi są Komisja ds. Pomocy Materialnej oraz Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej naruszyły powyższe przepisy Kpa. Zarówno decyzja organu I instancji jak i II instancji nie zawiera podstaw prawnych orzeczenia, ani uzasadnień, które służą wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Powyższe utrudniło stronie właściwe ustosunkowanie się do tychże decyzji, a także uniemożliwiło Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji, przez zapoznanie się z przesłankami rozstrzygnięcia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie faktyczne i prawne w konkretnej sprawie winno być zawarte w decyzjach administracyjnych organów, a nie wynikać z innych pism takich jak odpowiedź na skargę / por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt VSA 5413/03 /. Ponadto ustalono, iż w skład organu I i II instancji w dniu wydania zaskarżonej decyzji wchodził G. K., co jest naruszeniem art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, bowiem wyżej wymieniony podlegał wyłączeniu z urzędu od rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Na Uniwersytecie obowiązywał Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu , wprowadzony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. Organy administracji winny zwrócić uwagę, że § 24 z zastrzeżeniem § 17 regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu określa wysokość stypendium socjalnego należnego konkretnemu studentowi w zależności od wysokości dochodu na członka w jego rodzinie. Natomiast § 25 ww. regulaminu określa wysokość stypendium na wyżywienie, które może uzyskać student, znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej w zależności od wysokości dochodu na członka w jego rodzinie. Zgodnie z § 25 ust. 2 ww. regulaminu, do ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu na jedną osobę w rodzinie studenta, uprawniającego do otrzymania stypendium na wyżywienie stosuje się odpowiednio przepisy tegoż regulaminu, dotyczące trybu i zasad przyznawania stypendium socjalnego. Powyższe uregulowanie nie wskazuje na możliwość zastosowania § 17 ww. regulaminu do ustalenia wysokości stypendium na wyżywienie. Przepis ten jedynie uprawnia Komisję do żądania dodatkowych dokumentów dla ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy i przyznania studentowi stypendium socjalnego w wysokości [...] jednostki stypendialnej w sytuacji, gdy miesięczny dochód na osobę w rodzinie studenta jest niższy od [...] podstawy naliczania. Nie dotyczy on kwestii ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta. Nadto Sąd uznał, iż § 17 ust.2 ww. regulaminu jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Organy tworząc prawo winny dążyć do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymać się od kreowania niesprawiedliwych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów oraz obowiązków dla wybranych grup obywateli. Zasadę sprawiedliwości społecznej uzupełnia zasada proporcjonalności, określana też jako zakaz nadmiernej ingerencji, wymieniona w art. 30 ust. 2 Konstytucji oraz zasada równości, sformułowana w art. 32 Konstytucji. Zasada zakazu nadmiernej ingerencji oznacza, że ingerencja ustawodawcy jak i innych organów stanowiących prawo, w prawa i wolności obywatela musi być usprawiedliwiona szczególnymi okolicznościami. Z art. 32 Konstytucji wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy ( kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być traktowane równo, a wiec według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K17/99). § 17 ust.2 ww. regulaminu uzależnia wysokość stypendium socjalnego, które przyznaje organ Uniwersytetu od korzystania przez rodzinę studenta z pomocy społecznej. Korzystanie przez obywatela z pomocy społecznej jest jego prawem, a nie obowiązkiem. Powyższy zapis regulaminu dyskryminuje osoby posiadające niskie dochody. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji publicznej powinny postąpić zgodnie z zawartymi powyżej wskazówkami, w tym przy orzekaniu pominąć § 17 ust. 2 ww. regulaminu. W związku z zawartym w skardze, wnioskiem strony o przyznanie mu stypendium socjalnego w wysokości [...] złotych oraz stypendium na wyżywienie w kwocie [...] złotych, wyjaśnić należy, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania merytorycznego w konkretnej sprawie i nie może zastępować organów administracji w ich kompetencjach. Dlatego też nie było podstaw do wydania przez Sąd wyroku zgodnie z jego żądaniem. Sąd bada legalność zaskarżonych decyzji, czyli ich zgodność z przepisami prawa procesowego i materialnego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz.1270 z póź. zm. /, jak w sentencji.